Кіріспе
Соқпалы аспаптар
айналмалы аспап
the rotating instrument
Қалқалауыш – қозғалғанда дыбыс шығаратын соқпалы аспаптардың бір түрі. Қалқалауыштар Hornbostel–Sachs жүйесінде «Қозғалмалы идиофондар» немесе «Қалқалауыштар» (112.1) деп сипатталады. Сакстың сөзіне сүйенсек, «ҚОЗҒАЛМАЛЫ ИДИОФОНДАР» – қалқалауыштар (клапперлермен шатастырмау керек). Материалдың өзі маңызды, бірақ құралды қозғалтқанда бір-біріне соқтығысатын дыбыс шығаратын бөліктердің орналасуы одан да маңызды. Қалқалауыштардың түрлері: Маракастар, Ча-Ча-Ча мен джазда кеңінен қолданылады. Чак-чак, Тринидад, Доминика және Француз Антиль аралдарында белгілі. Жұмыртқа пішіндес пластикалық тауық қалқалауыш, ішіне болат дөңгелектер салынған, олардың мөлшері мен санына қарай әртүрлі дыбыстар шығарады. Әсіресе салтанатты билерде қолданылатын халық аспаптары. Сәбилерге арналған ойыншық қалқалауыштар. Қалқалауыштардың көптеген түрлері болғанымен, кейбір ноталарда жай ғана «қалқалауыш» (немесе француз тіліндегі сәйкес терминдер – claquette, hochet; неміс тілінде – Rassel, Schnarre; италия тілінде – nacchere) деп көрсетіледі.
SHAKEN IDIOPHONES are rattles (not to be confused with clappers). The material is important, but more important is the arrangement of the sounding parts that strike together when the implement is shaken. Rattles include:
Maracas, widely used in Cha Cha Cha and jazz. Chac chac, as known in Trinidad, Dominica and the French Antilles. The egg shaped plastic chicken shake, filled with steel shot and available in varying tones depending on the size and quantity of shot. Folk instruments especially used in ceremonial dance. Toy rattles for infants. Though there are many different sorts of rattles, some music scores indicate simply a rattle (or the corresponding terms French claquette, hochet; Ger. Rassel, Schnarre; It. nacchere).
Тарих
Көне Египетте, діни жоралар кезінде қайта тууды білдіру үшін сыңғырлағыштар қолданылған. Сыңғырлағыштар қасиетті саналды және систрдің алғашқы нұсқаларына айналды. Египеттік сыңғырлағыштардың ең ертегілері жұмыртқа тәрізді және керамикадан жасалған. Династияға дейінгі және Ескі Патшалық дәуірлерінде сыңғырлағыштар тұтқалар мен әртүрлі пішіндерге ие болды және себет, ағаш және тас сияқты әртүрлі материалдардан жасалды. Солтүстік Американың жергілікті халықтары әдетте салтанатты билерде сыңғырлағыштарды қолданады. Көбінесе, бұл сыңғырлағыштар бір нәрсені бейнелейді. Әрбір сурет немесе бейнелеу олардың тайпасына қасиетті нәрсемен байланысты болуы мүмкін. Шамандар қолданғанда, сыңғырлағыштардың дыбысы құдайлармен байланыс орнатуға көмектеседі. Құс сыңғырлағышын қолдану, оң жақтағы суретте көрсетілгендей, әрқашан билікті білдіреді, ал билерде қолданылғанда, бұл сыңғырлағышты пайдалануға мұрагерлік құқығы бар басшының мәртебесін көрсетеді.