Кіріспе

Ішкі коммуникация (ІК) – ұйым ішіндегі қатысушылар арасында тиімді коммуникацияны қамтамасыз ететін функция. Бұл функцияның көлемі ұйым мен мамандарға қарай өзгереді, басқару атынан хабарламалар мен науқандар жасаудан бастап, екі жақты диалогты ынталандыруға және ұйым қатысушыларының коммуникация дағдыларын жетілдіруге дейін жетеді. Ішкі коммуникация – ұйымдағы қатысушылар арасында ақпараттың тиімді айналымын және ынтымақтастықты қамтамасыз ететін процестердің жиынтығы. Қазіргі заманғы түсінік бойынша, ішкі коммуникация – жекелеген сала болып саналады және журналистика, білімді басқару, жаңалықтармен байланыс (мысалы, БАҚ-пен байланыс), маркетинг, адам ресурстарын және басқа да ұйымдық зерттеулер, коммуникация теориясы, әлеуметтік психология, социология және саясаттану сияқты туыс мамандықтардың теориясы мен тәжірибесіне сүйенеді.

Ішкі байланыс тарихы

Ірі ұйымдар компания қызметкерлері арасында мақтаныш пен бірлік сезімін қалыптастырудың ұзақ тарихына ие, бұл Ұлыбританияның Lever Brothers және Нью-Йорк штатының Буффало қаласындағы Larkin Soap Company сияқты Виктория дәуірінің сабын өндірушілерінің мәдени туындыларында көрінеді. Ішкі коммуникация – негізінен басқару саласы, бірақ ұйымдық теорияның жекелеген саласы ретінде салыстырмалы түрде жас. Стэнфорд университетінің доценті Алекс Херонның «Қызметкерлермен ақпарат бөлісу» (1943) еңбегі тек факторларға назар аударатын туындылардың арасында ерекше жағдайды құрайды. 1970 жылдары бұл тақырып академиялық ортада қызығушылық тудырды, бірақ 2000 жылдан бері ғана қызметкерлермен байланыс ғалымдардың назарын айқын түрде өзіне тартты. 2013 жылы жазған Ruck және Yaxley тәртіптің XIX ғасырдың соңындағы қызметкерлер басылымдарынан қалай дамығанын зерттеді. Ұйымдардың күрделенуімен бірге қызметкерлермен байланыс қажеттілігі артып, маманданудың күшейе түсуіне әкелді. 2023 жылы Ұлыбританияда Майкл Хеллер мен Джо Чик Экономикалық және әлеуметтік зерттеулер кеңесінің қаржыландыруымен «Ұлыбританиядағы ішкі коммуникацияның институционалдық тарихы» жобасын жүргізіп жатыр. Жоба тарихи зерттеулерді ұйымдық теориямен үйлестіреді және 20 ұйымды қамтиды, олардың 6-сы Ұлыбританиядағы ІК практикасына қатысады, ал 14-і тарихи тұрғыдан ішкі коммуникациямен айналысқан.

Ұйымдағы ЖК рөлі

IC менеджерінің немесе IC командасының жұмысы әр жерде әр түрлі болады және олар қызмет көрсететін ұйымның қажеттіліктеріне байланысты болады. Бір жағдайда, IC функциясы «ішкі маркетингтің» рөлін атқара алады (яғни, қатысушыларды ұйым басшылығының көзқарасына көндіруге тырысады); басқа жағдайда, ол арна менеджері ретінде «логистикалық» қызметті орындауы мүмкін; үшінші жағдайда, ол негізінен стратегиялық кеңесші ретінде әрекет етуі мүмкін. Кевин Рак бұл рөлге ұйымның «құлағы» және қызметкерлер дауысы үшін арна ретінде кіруі мүмкін деп айтады. Ол сондай-ақ, коммуникацияның менеджер жұмысының маңызды бөлігі екенін, әсіресе ақпараттық қоғамда айтады. Жұмыс орнындағы қарым-қатынастарды Филипп Клампит, Харги және Туриш сияқты авторлар зерттейді. Ұйымдардың ішкі коммуникацияға көңіл бөлуінің бірнеше себебі бар. Қызметкерлер – ұйымның жаны мен жүрегі, сондықтан олардың қажеттіліктеріне назар аудару өте маңызды. Белсенді және адал қызметкерлер ұйымның нәтижелерін арттырады. Қызметкерлердің белсенділігі жоғары өнімділікті қамтамасыз етеді, кадрлар айналымын төмендетеді және бәсекелестік артықшылықтар ұсынады. Тіпті қиын экономикалық жағдайда да компаниялар жоғары нәтижелі қызметкерлерді ынталандырып, ұстап тұруы керек. 2008 жылы АҚШ және Ұлыбританияда жүргізілген зерттеулер «қызметкерлердің қате түсінігі» – компания саясатын, бизнес процестерін және/немесе жұмыс функцияларын дұрыс түсінбеген немесе қате түсіндірген (немесе бұрыс ақпарат алған немесе түсінігіне сенімсіз болған) қызметкерлердің әрекеттерінің «бизнеске тигізетін әсері мен ауқымын» көрсетті. Маңыздысы, ұйымдар өз қызметкерлерімен байланыс жасауға заңдық міндетті. Мысалы, Еуропадағы ірі ұйымдарда ЕО жұмысшылардың ақпарат алу және кеңес алу құқығы туралы нақты ережелер енгізді (Жұмыс кеңестері туралы 94/45/ЕО директивасы). Тәжірибелі мамандар тиімді ішкі коммуникацияның қызметкерлердің белсенділігін арттыратынын (мысалы, Ұлыбритания үкіметінің қолдауымен шыққан Маклиод есебін қараңыз) және осылайша ұйымдарға өнімділік, кадрларды сақтау немесе сыртқы қолдау тұрғысынан маңызды үлес қосатынын түсінеді. Quirke (2008) жазғандай: «Дәстүрлі түрде ішкі коммуникация басшылық шешімдерін жариялауға және басшылық ойлауын «қатардағы сарбаздарға» жаппай таратуға бағытталған. Зерттеулер осы «хабар тарату» үлгісінің құндылығы шектеулі екенін көрсетеді. Кері байланыссыз және алдыңғы қатардағы жетекшілердің немесе команда басшыларының белсенді қатысуы мен араласу дағдыларын пайдаланбастан, хабар тарату алдыңғы қатардағы қызметкерлерге қарағанда жоғары және орта буын басшыларына әсер етуде тиімді болады. Сондықтан, IC функциясы ұйымда жетілген сайын, ол Stohl (1995) айтқандай, «жоғарыға», «төменге» және «ұйым бойынша» әңгімелесуді жеңілдетуде кеңірек рөл атқара алады. Ұйымдар IC-ді сыртқы беделді басқаруда маңызды рөл атқарады деп санайды. Жоэп Корнелисен өзінің «Корпоративтік коммуникациялар» кітабында бедел мен ішкі әңгімелер арасындағы байланысты сипаттайды. Бұл үрдіс әлеуметтік желілердегі жаңа «нормалар» мен тұтынушылар күтуімен толыққанды дамиды, мысалы, Скобл мен Израиль жұмыстарында. MORI зерттеу компаниясы қызметкерлердің жақтаушылығының ұйымның сыртқы беделіне тигізетін әсерін де атап көрсетті. IC менеджерлері жоғары басшыларға олардың шешімдері ішкі және сыртқы тұрғыдан қалай қабылданатыны туралы стратегиялық тұрғыдан ойлауға көмектеседі. Қуатты IC мүмкіндігінің қосымша құны әдетте қызметкерлердің оң белсенділігіне үлес қосу ретінде түсіндіріледі.

Жол қозғалысын бақылау

Көптеген ірі ұйымдардың ақпарат алмасу функциясы әрбір ішкі арна арқылы өтетін ақпарат мөлшерін бақылап, шектеуге тырысады. Бұл ретте, хабарламаның тиісті аудиторияға қаншалықты қатысты екені, сондай-ақ оның жеделдігі мен әсеріне қарай басымдық беріледі. Мұндай ұйымдар көбінесе арналардың (мысалы, интранет жаңалықтары немесе электрондық пошта) маңызсыз, құндылығы төмен хабарламалар үшін шамадан тыс пайдаланылуынан қауіптеніп, нәтижесінде маңызды аудитория оларды назарсыз қалдыруы мүмкін.

Каналдың дамуы мен әкімшілігі

IC командалары көбінесе (бірақ әрдайым емес) ұйымның бірнеше коммуникация арналарын басқару және дамыту үшін жауапты болады. Қолжетімді медиа құралдарының спектрі кең және жаңа электрондық медиамен бірге жылдам өсіп келеді. Алғашқыда, IC әдетте ұйымның қолданыстағы ресурстарына, әсіресе интранетке, электрондық пошта тарату тізімдеріне және жаңалықтар бюллетендеріне назар аударады. Арналарды дамыту және басқарудың бір ортақ элементі – жеткізушілермен қарым-қатынасты басқару. Сыртқы агенттіктер көбінесе аудиовизуалды немесе баспа өндірісі сияқты бір негізгі арна саласында маманданған.

Әлеуметтік желілер

Әлеуметтік медиа ішкі коммуникация саласында көбірек талқыланып жатыр. Дегенмен, қызметкерлермен жоспарланған коммуникация науқанының бір бөлігі ретінде табысты қолданылғандығын көрсететін деректі, академиялық зерттеулер аз, және ол көбінесе цифрлық медиамен шатастырылады. www.simplycommunicate.com және www.melcrum.com (қазіргі уақытта қолданылмайтын) сияқты бірнеше коммерциялық веб-сайттарда жағдайлық зерттеулер жарияланған, сондай-ақ Трейси Плейлдің "Руктың ішкі коммуникацияны зерттеуі" кітабында осы тақырыпқа арналған пайдалы тарау бар. және Квирк.

Дағдарыстық коммуникациялар

Ұйымдар кейде бренд құндылығын жоятын, тіпті ұйымды құлдыратып жіберетін күтпеген беделдік дағдарыстарға тап болады. Мұндай сәттерде ішкі аудиторияның қолдауы аса құнды болады, себебі қызметкерлердің достары мен туыстары оқиғаға қатысты олардың пікірін білуге тырысады, ал дарынды және жігерлі қызметкерлер ұйымда қалуды немесе кеткенді ойластырады. БАҚ және PR-мен қарым-қатынас сияқты, дағдарыс кезінде ішкі коммуникациялардың атқаратын рөлі ұйымның табысы немесе сәтсіздігі үшін шешуші болуы мүмкін, өйткені ол маңызды сынға жауап береді. Ішкі коммуникациялар функциясы жетілген ұйымдарда жағдайдың ерекшеліктеріне бейімделуге дайын контингенциялық жоспарлар болуы мүмкін. Олар сондай-ақ жақсы дайындықтан өткен, үйлесімді желілік басқару коммуникациялық мүмкіндіктеріне ие болуы мүмкін, бұл дағдарыстық коммуникацияларды тиімдірек етеді. Ішкі коммуникациялар функциясы жетілмеген ұйымдар үшін, инвесторлар немесе клиенттер сияқты маңызды мүдделі тараптар ұйымды тастап кетуі мүмкін болғандықтан, жоғары басшылардың назарын ішкі аудиторияға аудару қиын болуы мүмкін. Күтпеген және көбінесе жеткіліксіз ресурстармен қамтамасыз етілгенімен, дағдарыс кезінде ішкі коммуникациялар функциясының жауап сапасы ұйымдағы ішкі коммуникациялар функциясының жетілуіне маңызды әсер етеді. Тиімді жауаптар дағдарыстан кейін ішкі коммуникацияларды жоғары басшылардың басымдықтарының тізіміне көтереді.

Ішкі байланыс рөлдері

Соңғы жылдары ішкі коммуникация практикасы кәсіби деңгейге көтерілді. Адам ресурстарын басқарудағы Үлрих моделімен салыстыра қарағанда, ІК «бизнес-серіктестік» қағидасы арқылы жүзеге асырылуы мүмкін, яғни белгілі бір функция немесе бөлімшеге олардың стратегиялық жоспарларын және жобаларын іске асыруға қатысты ІК мәселелері бойынша кеңесші ретінде көмектеседі. Аталмыш талқылауларға мүдделі аудиторияның өкілі болу, дипломатиялық шеберлік пен бейтараптылықты қажет ететін, бір жағынан қиын, екінші жағынан ерекше жағдай болып табылады.

IC қауымдастықтары мен аккредиттеу

Әлемде әлі ресми мойындалған ішкі коммуникация біліктілігі жоқ, бірақ стандарттарды орнату және сақтау үшін түрлі оқу курстары мен ресми біліктіліктер енгізілген. Ұлыбританияда кәсіби аккредиттеу ұйымдары бәсекелес біліктіліктер ұсынады. Ұлыбританияның Public Relations институты ішкі коммуникация саласындағы білім беру және біліктіліктерді, оның ішінде дипломдық және сертификаттық курстарды ұсынады. Лондонның Кингстон университетінде ішкі коммуникацияны басқару бойынша дипломдық немесе магистратура бағдарламалары бар. Еуропада осыған ұқсас курстар Швейцариядағы Лугано университетінде және Нидерландыдағы Роттердам менеджмент мектебінде қолжетімді. Азияда ішкі коммуникация әлі де дамудың бастапқы сатысында, Сингапур және Гонконг сияқты дамыған экономикаларда мамандардың саны аз, олардың кейбіреулері Сингапурдың Бизнес кеңесшілері мен консультанттар кеңесімен аккредиттелген. Кәсіби ішкі коммуникация қауымдастықтарына Ішкі коммуникация институты, Бизнес коммуникаторлардың халықаралық қауымдастығы (IABC) және тағы да басқалары кіреді. 2013 жылы IABC аккредиттелген бизнес коммуникатор біліктілігін тоқтатты, бірақ 2014 жылдың күзінде стратегиялық коммуникаторларға арналған сертификаттау бағдарламасын іске қосуды жоспарлады.

Синонимдер

Ішкі коммуникациялар түрліше аталуы мүмкін: қызметкерлермен байланыс, қызметкерлерді ынталандыру, қызметкерлер арақатынастары, ішкі маркетинг, компаниялық коммуникациялар, ұйым қызметкерлерімен байланыс. Ішкі коммуникацияларға жауапкершілік маркетинг, корпоративтік коммуникациялар, трансформация, кадрлық ресурстар (HR) және бас директор кеңсесі сияқты әртүрлі құрылымдық бөлімдерге жүктелуі мүмкін. Ішкі коммуникация функцияларына бірнеше дағдылар қажет болуы мүмкін, мысалы: мәтін жазу, маркетинг, іс-шараларды ұйымдастыру, веб-сайтты жасау, модерациялау, жарнама, мүдделі тараптармен жұмыс, корпоративтік әлеуметтік жауапкершілік, брендті дамыту және коммуникация бойынша оқыту.