Клинтономика: АҚШ экономикалық саясатының талдауы

Кіріспе

Білл Клинтон әкімшілігінің экономикалық саясаты, кейбірлер Клинтономия деп атайды, АҚШ президенті Билл Клинтонның 1993 жылдың қаңтарынан 2001 жылдың қаңтарына дейін президенттік қызметін атқарған кезінде жүзеге асырылған экономикалық саясатын қамтиды. Президент Клинтон өкіметтік өкілеттігінің кезеңінде экономиканың жақсы дамуын қамтамасыз етті. АҚШ экономикасы жылдық 4% шамасында қарқынды өсімді көрсетті және рекордтық 22,7 миллион жұмыс орны құрылды. Ол өкіметтік өкілеттігінің бірінші мерзімінде жоғары табысқа ие азаматтарға салықтарды көтерді, сондай-ақ қорғаныс шығындарын және әлеуметтік көмекті қысқартты, бұл экономиканың көлеміне шаққанда кірістердің өсуіне және шығыстардың азаюына әсер етті. Бұл факторлар 1998 жылдан 2001 жылға дейінгі кезеңде АҚШ федералдық бюджетін профицитке шығаруға көмектесті, бұл 1969 жылдан бергі жалғыз профициттік жылдар еді. Мемлекеттік қарыздың негізгі көрсеткіші – ұлттық қарыз оның екі мерзімінде ЖІӨ-ге қатысты төмендеді, 1993 жылы 47,8%-дан 2001 жылы 31,4%-ға дейін. Клинтон Солтүстік Америка еркін сауда аймағы (НАФТА) және көптеген басқа да еркін сауда келісімдерін заңға қол қойды. Ол сонымен қатар маңызды әлеуметтік реформаларды жүзеге асырды. Оның қаржыны либерализациялауы (Грамм-Лич-Блайли заңы арқылы ашық және жасырын түрде) Ұлы дағдарысқа себеп болған факторлардың бірі ретінде сынға ұшырады.

Салық реформасы

Дефицитті қысқарту жоспарын ұсынған Клинтон бюджет пен тиісті салық заңнамасын ұсынды (соңғы, қол қойылған нұсқасы 1993 жылғы Ұлттық Бюджетке Келісу Актісі деп аталды), ол шығындарды 255 миллиард долларға қысқарту және американдықтардың ең бай 1,2%-на салықты көтеру арқылы бес жылда дефицитті 500 миллиард долларға қысқартатын еді. Бұл сондай-ақ барлық американдықтарға жаңа энергия салығын енгізді және Әлеуметтік қамсыздандыру төлемдерін алатындардың шамамен төрттен біріне олардың жәрдемақыларына жоғары салықтарды қабылдады. Республикалық Конгресс басшылары заң жобасына қарсы күшті қарсылық көрсетті, салықты көтеру жағдайды нашарлатады деп мәлімдеді. Республикашылар осы қарсылықта бірікті, Конгрестің екі палатасының барлық республикашылары ұсынысқа қарсы дауыс берді. Шын мәнінде, заң жобасын қабылдау үшін Сенатта вице-президент Гордың шешуші дауысы қажет болды. Клинтон әкімшілігінің кең ауқымды лоббилеуінен кейін, Палата 218 дауысқа қарсы 216 дауыспен заң жобасын мақұлдады. Бюджеттік пакетке төмен кірісті отбасыларға көмек ретінде еңбек табысына байланысты салық жеңілдігін кеңейту кірді. Ол федералды табыс салығы мен Федералды сақтандыру салымы туралы заң бойынша (FICA) төленетін соманы азайтып, 15 миллион төмен кірісті отбасыларға 21 миллиард доллар үнемдеуді қамтамасыз етті. Клинтон 1993 жылғы 10 тамызда 1993 жылғы Ұлттық Бюджетке Келісу Актісіне қол қойды. Заңға сәйкес, жоғары табысты адамдар үшін табыс салығы 36-дан 39,6 пайызға дейін өсті. Кәсіпорындарға табыс салығының 35 пайыздық мөлшерлемесі белгіленді. Medicare төлемақыларына шектеу алынып тасталды. Газ салығы галонға 4,3 центке көтерілді. Әлеуметтік қамсыздандыру жәрдемақыларының салық салынатын бөлігі де артты. Клинтон 1996 жылғы Шағын Бизнесті Қорғау Актісіне қол қойды, ол көптеген шағын бизнеске салықты төмендетті. Сонымен қатар, ол 1997 жылға дейін жеке кәсіпкерлерге арналған салық шегерімін 30%-дан 80%-ға дейін көбейткен заңға қол қойды. Салық төлеушілерге көмек көрсету туралы заң кейбір федералдық салықтарды азайтты. Капиталдық табысқа 28%-дық мөлшерлеме 20%-ға дейін төмендетілді. 15%-дық мөлшерлеме 10%-ға дейін төмендетілді. 1980 жылы 17 жасқа дейінгі отбасы мүшелерінің санына байланысты салық жеңілдігі енгізілді. 1998 жылы ол балаға 400 доллар, ал 1999 жылы 500 долларға дейін көтерілді. Бұл заң үйленген адамдар үшін 500 000 долларға дейін, ал жалғызбасты адамдар үшін 250 000 долларға дейін үйді сатудан түскен пайданы салықтан босатып, жеңілдік берді. Білім беру жинақтары мен зейнеткерлік қорларына салық жеңілдіктері берілді. Кейбір салық ережелерінің мерзімі біткеніне байланысты, белгілі бір бизнеске қатысты олардың қолданылу мерзімі ұзартылды. 1998 жылдан бастап, осы талаптарға сәйкес келетін отбасылық шаруашылықтар мен шағын кәсіпорындарға да бостандық берілді. 1999 жылы жылдық 10 000 долларлық сыйлық салығынан босату бойынша инфляцияны түзету жүзеге асырылды. 2006 жылға қарай мұралық салықтан босатылған сома 600 000 доллардан 1 миллион долларға дейін өсті. Экономика өсуін жалғастырды және 2000 жылдың ақпан айында АҚШ тарихындағы ең ұзақ үздірілмеген экономикалық өсім рекордын жаңартты. 1994 жылы республикашылар Конгресске басымдық алғаннан кейін, Клинтон олар ұсынған салықты азайтуға қарсы күресті, өйткені олардың байларға көбірек пайда әкелетініне және экономикалық өсімді әлсірететініне сенді. Алайда, 1997 жылдың тамызында Клинтон мен Конгресс-тегі республикашылар капиталдық және мұралық салықтарды азайтуға және салық төлеушілерге әр балаға 500 долларлық салық жеңілдігін, сондай-ақ колледж оқуы мен шығындарына салық жеңілдіктерін беру туралы заңға келісімге келді. Заң жобасында сондай-ақ Roth IRA деп аталатын жаңа жеке зейнетақы шотын (IRA) құру ұсынылды, бұл адамдарға зейнеткерлікке шыққан кезде салық төлеуге міндетті болмай, салық салынатын табысын инвестициялауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, заң темекіге салынатын салықтың ұлттық ең төменгі шегін көтерді. Келесі жылы Конгресс Клинтонның Пелл гранттары арқылы студенттерге берілетін қаржылық көмекті кеңейту және студенттік несиелер бойынша пайыздық мөлшерлемені төмендету арқылы колледжді қолжетімді ету туралы ұсынысын мақұлдады. Клинтон сондай-ақ федералдық бюджет бойынша әр сессияда Конгресспен күресті, білім беру, мемлекеттік жәрдемақылар, қоршаған орта және Америка Корпсы – Клинтон әкімшілігінің басындағы Демократиялық Конгресс қабылдаған ұлттық қызмет бағдарламасы бойынша шығындарды қамтамасыз етуге тырысты. Алайда, екі тарап та келісімге келе алмады және 1995 жылы Medicare, Medicaid, білім беру және қоршаған ортаны қысқарту ұсынысы бойынша бюджеттік күрес тоқтап қалды. Клинтон көптеген республикалық шығыс жобаларын вето жасағаннан кейін, республикашылар Конгресте екі рет уақытша шығыс жобаларын қабылдаудан бас тартты, федералдық үкіметті агенттіктерде жұмыс істеуге бюджет болмағандықтан жартылай жабылуға мәжбүр етті. 1996 жылдың сәуір айында Клинтон мен Конгресс агенттіктерге қазан айындағы қаржы жылының соңына дейін қаражат беруді көздейтін бюджетке келісті. Бюджет республикашылар қолдаған шығыстарды қысқартуды (мәдени, еңбек және тұрғын үй бағдарламаларының құнын төмендету) қамтыды, бірақ Клинтон қалаған көптеген бағдарламаларды, соның ішінде білім беру және қоршаған ортаны қорғау бағдарламаларын сақтап қалды.

In proposing a plan to cut the deficit, Clinton submitted a budget and corresponding tax legislation (the final, signed version was known as the Omnibus Budget Reconciliation Act of 1993) that would cut the deficit by $500 billion over five years by reducing $255 billion of spending and raising taxes on the wealthiest 1.2% of Americans. It also imposed a new energy tax on all Americans and subjected about a quarter of those receiving Social Security payments to higher taxes on their benefits. Republican Congressional leaders launched an aggressive opposition against the bill, claiming that the tax increase would only make matters worse. Republicans were united in this opposition, and every Republican in both houses of Congress voted against the proposal. In fact, it took Vice President Gore's tie breaking vote in the Senate to pass the bill. After extensive lobbying by the Clinton Administration, the House narrowly voted in favor of the bill by a vote of 218 to 216. The budget package expanded the earned income tax credit (EITC) as relief to low income families. It reduced the amount they paid in federal income and Federal Insurance Contributions Act tax (FICA), providing $21 billion in savings for 15 million low income families. Clinton signed the Omnibus Budget Reconciliation Act of 1993 into law on August 10, 1993. The law created a 36 percent to 39.6 percent income tax for high income individuals in the top 1.2% of wage earners. Businesses were given an income tax rate of 35%. The cap was repealed on Medicare. Gas taxes were raised 4.3 cents per gallon. The taxable portion of Social Security benefits were also increased. Clinton signed Small Business Job Protection Act of 1996 which reduced taxes for many small business. Furthermore, he signed legislation that increased the tax deduction for self employed business owners from 30% to 80% by 1997. The Taxpayer Relief Act reduced some federal taxes. The 28% rate for capital gains was lowered to 20%. The 15% rate was lowered to 10%. In 1980, a tax credit was put into place based on the number of individuals under the age of 17 in a household. In 1998, it was $400 per child and in 1999, it was raised to $500. This Act removed from taxation profits on the sale of a house of up to $500,000 for individuals who are married, and $250,000 for single individuals. Educational savings and retirement funds were given tax relief. Some of the expiring tax provisions were extended for selected businesses. Since 1998, an exemption could be taken out for those family farms and small businesses that qualified for it. In 1999, the correction of inflation on the $10,000 annual gift tax exclusion was accomplished. By the year 2006, the $600,000 estate tax exemption had risen to $1 million. The economy continued to grow, and in February 2000 it broke the record for the longest uninterrupted economic expansion in U. S. history. After Republicans won control of Congress in 1994, Clinton vehemently fought their proposed tax cuts, believing that they favored the wealthy and would weaken economic growth. In August 1997, however, Clinton and Congressional Republicans were finally able to reach a compromise on a bill that reduced capital gain and estate taxes and gave taxpayers a credit of $500 per child and tax credits for college tuition and expenses. The bill also called for a new individual retirement account (IRA) called the Roth IRA to allow people to invest taxed income for retirement without having to pay taxes upon withdrawal. Additionally, the law raised the national minimum for cigarette taxes. The next year, Congress approved Clinton's proposal to make college more affordable by expanding federal student financial aid through Pell Grants, and lowering interest rates on student loans. Clinton also battled Congress nearly every session on the federal budget, in an attempt to secure spending on education, government entitlements, the environment, and AmeriCorps–the national service program that was passed by the Democratic Congress in the early days of the Clinton administration. The two sides, however, could not find a compromise and the budget battle came to a stalemate in 1995 over proposed cuts in Medicare, Medicaid, education, and the environment. After Clinton vetoed numerous Republican spending bills, Republicans in Congress twice refused to pass temporary spending authorizations, forcing the federal government to partially shut down because agencies had no budget on which to operate. In April 1996, Clinton and Congress finally agreed on a budget that provided money for government agencies until the end of the fiscal year in October. The budget included some of the spending cuts that the Republicans supported (decreasing the cost of cultural, labor, and housing programs) but also preserved many programs that Clinton wanted, including educational and environmental ones.

Әлеуметтік реформа

1993 жылдың басында президенттік лауазымға кіріскен Клинтон 16 миллиард долларлық демдеу пакетін ұсынды, бұл пакет прогрессивтілер қолдаған қалалық аудандарға бағытталған бағдарламаларға көмек көрсетуді мақсат еткен. Аталған пакет Сенатта республикашылдардың кедергісінен (филибустер) тез жеңіліске ұшырады. Әлеуметтік қамсыздандыру реформасының сәтті болуы екі партияның қолдауын қажет етті. 1994 жылғы ара сайлауда республикашылдардың күшті жеңісінен кейін Клинтон саясатты «үшбұрышты» (triangulate) жасауға мәжбүр болды, яғни ол республикашылдардың көпшілігі қолдаған консервативті ұсыныстарды қабылдады, бірақ олардың табысы ретінде өзін көрсетті. 1996 жылғы «Жеке жауапкершілік және жұмыс мүмкіндігі» заңы (PRWORA) Мұқтаж отбасыларға уақытша көмек (TANF) бағдарламасын құрды, ол штаттарға блок гранттар түрінде қаржыландырылды. Бұл бағдарлама бұрынғы «Тәуелді балалары бар отбасыларға көмек» (AFDC) бағдарламасын алмастырды, ол талапкерлерге шексіз қаржыландыруды және штат шығындарына федералдық үлесті ұсынған. TANF грантының толық сомасын алу үшін штаттар өз шығындарына қатысты белгілі бір талаптарды орындау керек болды, сондай-ақ жұмыс істейтін немесе оқуға қатысатын алушылардың үлесі де ескерілді. Әлеуметтік көмекке жүгінушілер саны төмендесе, бұл талаптар төмендетілуі мүмкін еді. Заң сондай-ақ тағамдық купондар және толыққанды емес табыс (SSI) сияқты мүліктік жағдайы тексерілетін жәрдемақы бағдарламаларының талаптарын өзгертті. 1999 жылдың наурызындағы CBO бағалауынша, TANF негізгі блок гранты (қаржы жұмсауға рұқсат) 2002 жылға дейін жылына 16,5 миллиард долларды құрайды, бұл сома әр штаттың шығыс тарихына сәйкес бөлінеді. Бұл блок гранттарының сомасы штаттардың бастапқыда жұмсай алатын қаражатынан асып кетті, себебі 1994 жылдан 1998 жылға дейін экономиканың өркендеуіне байланысты AFDC және TANF бойынша жүгінушілер саны 40%-ға төмендеді. Нәтижесінде штаттарда болашақта жұмсауға болатын артық қаражат жинақталды. Штаттар бұл қаражатты балаларға күтім жасау және басқа да бағдарламаларға жұмсауға да мүмкіндік алды. CBO сондай-ақ TANF төлемдерінің (нақты жұмсау) 1999 және 2000 қаржы жылдарында 12,6 миллиард долларды құрайтынын, 2002 жылға қарай 14,2 миллиард долларға дейін өсіп, 2009 жылға қарай 19,4 миллиард долларға жететінін есептеді. 2000 қаржы жылындағы жалпы шығын шамамен 2,000 миллиард долларды құрады, яғни бұл шамамен 0,6%-ды құрайды. Сонымен қатар, CBO бағалауынша, жұмсалмай қалған қаражат 2005 жылы 7,1 миллиард доллардан 2008 жылға қарай 25,4 миллиард долларға дейін өседі. Алайда заңның әсері бюджеттік әсерден әлдеқайда артық. 2006 жылы Брукингс институты былай деп хабарлады: «Жұмысқа баса назар аударуы, уақыт шектеулері және жұмыс бағдарламаларына үлкен үлесті орналастырмаған штаттарға және мемлекеттік жұмыс талаптарын орындаудан бас тартқан адамдарға қарсы санкциялар арқасында TANF AFDC-ның құқықтық әлеуметтік қамсыздандыруынан тарихи алшақтыққа ұшырады. Егер 1996 жылғы реформалар әлеуметтік қамсыздандыруға тәуелділікті азайту мақсатын көздесе, табыстың басты көрсеткіші – әлеуметтік қамсыздандыруға жүгінушілер санының төмендеуі болар еді. Штаттар федералдық үкіметке ұсынған TANF әкімшілік деректеріне сәйкес, жүгінушілер саны 1994 жылдың көктемінде төмендеуді бастады және 1996 жылы федералдық заң қабылданғаннан кейін одан да жылдам төмендеді. 1994 жылдан 2005 жылға дейін жүгінушілер саны шамамен 60%-ға төмендеді. Ақшалай жәрдемақы алатын отбасылар саны 1969 жылдан бері ең төмен деңгейге жетті, ал әлеуметтік қамсыздандыруға жүгінген балалардың үлесі 1966 жылдан бері ең төмен деңгейге жетті». Бұл әсер жалғыз аналарға ерекше үлкен әсер етті; жұмыс істейтін жалғыз аналардың үлесі 1993 жылғы 58%-дан 2000 жылға қарай 75%-ға дейін өсті. Никогда үйленбеген аналардың жұмыспен қамтылуы 44%-дан 66%-ға дейін өсті. Есепте: «Нәтиже айқын: табыс өсіп, әлеуметтік қамсыздандыру төмендеді. Бұл – әлеуметтік қамсыздандыруға тәуелділікті азайтудың нақты анықтамасы».

On taking office in early 1993, Clinton proposed a $16 billion stimulus package primarily to aid urban area programs favored by progressives. The package was quickly defeated by a Republican filibuster in the Senate. Serious efforts at welfare reform required bipartisan support. With the landslide Republican win in the 1994 midterm elections, Clinton was forced to triangulate policies, wherein he adopted mostly conservative proposals supported by most Republicans, while claiming the major credit for them. The Personal Responsibility and Work Opportunity Act (PRWORA) of 1996 established the Temporary Assistance for Needy Families (TANF) food assistance program, which was funded by block grants to the states. This program replaced the Aid to Families with Dependent Children (AFDC) program, which had open ended funding for those who qualified and a federal match for state spending. To receive the full TANF grant amounts, states had to meet certain requirements related to their own spending, as well as the percentage of recipients working or participating in training programs. This threshold could be reduced if welfare caseloads fell. The law also modified the eligibility rules for means tested benefits programs such as food stamps and Supplemental Security Income (SSI). CBO estimated in March 1999 that the TANF basic block grant (authorization to spend) would total $16.5 billion annually through 2002, with the amount allocated to each state based on the state's spending history. These block grant amounts proved to be more than the states could initially spend, as AFDC and TANF caseloads dropped by 40% from 1994 to 1998 due to the booming economy. As a result, states had accumulated surpluses which could be spent in future years. States also had the flexibility to use these funds for child care and other programs. CBO also estimated that TANF outlays (actual spending) would total $12.6 billion in fiscal years 1999 and 2000, grow to $14.2 billion by 2002, and reach $19.4 billion by 2009. For scale, total spending in FY 2000 was approximately $2,000 billion, so this represents around 0.6%. Further, CBO estimated that unspent balances would grow from $7.1 billion in 2005 to $25.4 billion by 2008. The law's effect goes far beyond the minor budget impact, however. The Brookings Institution reported in 2006 that: "With its emphasis on work, time limits, and sanctions against states that did not place a large fraction of its caseload in work programs and against individuals who refused to meet state work requirements, TANF was a historic reversal of the entitlement welfare represented by AFDC. If the 1996 reforms had their intended effect of reducing welfare dependency, a leading indicator of success would be a declining welfare caseload. TANF administrative data reported by states to the federal government show that caseloads began declining in the spring of 1994 and fell even more rapidly after the federal legislation was enacted in 1996. Between 1994 and 2005, the caseload declined about 60 percent. The number of families receiving cash welfare is now the lowest it has been since 1969, and the percentage of children on welfare is lower than it has been since 1966." The effects were particularly significant on single mothers; the portion of employed single mothers grew from 58% in 1993 to 75% by 2000. Employment among never married mothers increased from 44% to 66%. The report concluded that: "The pattern is clear: earnings up, welfare down. This is the very definition of reducing welfare dependency."

Сауда

Клинтон президенттік міндеттерінің бірі ретінде басқа елдермен сауда кедергілерін азайтатын сауда заңдарын қабылдауды көздеді. Ол көптеген қолдаушыларынан, оның ішінде кәсіби одақтардан және өз партиясынан еркін сауда заңдарын қолдау үшін жаңылды. Оппозиция тарифтерді төмендету және импорт ережелерін жеңілдету американдық жұмыс орындарының жоғалуына әкеледі, себебі адамдар шетелден арзан тауарлар сатып алады деп талас жасады. Клинтон мұған қарсы, еркін сауда АҚШ-қа экспортты өсіруге және экономиканы дамытуға мүмкіндік беретіндіктен, Америкаға көмектеседі деп мәлімдеді. Клинтон сондай-ақ, еркін сауда шетелдік мемлекеттерді экономикалық және саяси реформалар жасауға ынталандырады деп сенді. Клинтон әкімшілігі басқа елдермен шамамен 300 сауда келісімін жасасты. Клинтонның соңғы қазынашылық хатшысы Лоуренс Саммерс Клинтонның сауда саясатының нәтижесінде тарифтердің төмендеуі, тұтынушыларға бағаның төмендеуі және инфляцияның бақылауда ұсталуы техникалық тұрғыдан "әлем тарихындағы ең ірі салық жеңілдігі" болды деп мәлімдеді.

НАФТА

Солтүстік Америкалық еркін сауда туралы келісім (НАФТА) – АҚШ, Канада және Мексика арасындағы еркін сауда келісімі. Президент Джордж Буш 1992 жылдың желтоқсан айында оған қол қойды, бірақ оның күшіне енуі үш елдің заң шығарушы органдарының ратификациясына байланысты болды. Клинтон бастапқы келісімді өзгертпеді, бірақ оны Солтүстік Америкалық экологиялық ынтымақтастық туралы келісім және Солтүстік Америкалық еңбек ынтымақтастық туралы келісіммен толықтырды. Осылайша, НАФТА – әр елдің еңбек заңдарын ескеретін және экологиялық мәселелерге назар аударатын алғашқы «жасыл» сауда келісімі болды, әйткені санкциялар өте әлсіз болды. НАФТА тарифтерді кезең-кезеңімен төмендетуді және АҚШ, Канада және Мексика арасында еркін сауда аймағын құруды көздеді. 1992 жылы тәуелсіз кандидат Росс Перо бастаған НАФТА-ға қарсылар, американдық компанияларды жұмыс күшін Мексикаға көшіруге мәжбүр ететінін, онда олар арзан еңбекпен тауар өндіріп, АҚШ-қа төмен бағамен қайтаруы мүмкін екенін мәлімдеді. Бірақ Клинтон НАФТА АҚШ экспортын арттырып, жаңа жұмыс орындарын құратынын айтты. Келісімге қол қояр алдында Клинтон: «НАФТА – жұмыс орындары. Американдық жұмыс орындары, жақсы жалақы төленетін американдық жұмыс орындары. Егер мен мұны сенбесем, осы келісімді қолдамас едім» деді. Ол көптеген демократтарды республикашылдармен бірге сауда келісімін қолдауға көндірді және 1993 жылы Конгресс келісімді қабылдады. Экономистер еркін сауданы ұлттың дамуы үшін пайдалы деп есептесе де, өндіріс жұмыскерлері сияқты белгілі бір топтарға кері әсер етуі мүмкін. Мысалы: 2012 жылы жетекші экономистердің арасында жүргізілген сауалнамада 95%-ы АҚШ азаматтарының НАФТА-дан пайда тапқанын айтты. 2001 жылы «Экономикалық перспективалар» журналындағы мақалада НАФТА АҚШ үшін пайдалы екені көрсетілді. 2015 жылғы зерттеуде НАФТА тарифтерін төмендету нәтижесінде АҚШ-тың әл-ауқаты 0,08%-ға артқаны және АҚШ-тың ішкі саудасы 41%-ға өскені анықталды. 2015 жылы Конгресс зерттеу қызметі «НАФТА-ның АҚШ экономикасына тигізген жалпы әсері салыстырмалы түрде шамалы болды, себебі Канада және Мексикамен сауда АҚШ ЖІӨ-сінің аз бөлігін құрайды. Алайда, үш ел экономикалары арасындағы сауда мен инвестициялар ашықталғанда жұмысшылар мен компаниялар бейімделу қиындықтарына тап болды» деген қорытынды жасады. CRS сондай-ақ, НАФТА көптеген жағдайларда бұрыннан жүріп келе жатқан қағидаларды реттегенін атап өтті (мысалы, АҚШ өндіріс компаниялары бұрыннан жұмыс орындарының бір бөлігін Мексикаға көшіріп, АҚШ еңбек заңнамасы мен кәсіби одақтардан қашып, пайданы арттыруға тырысқан). АҚШ Сауда палатасы НАФТА арқасында АҚШ-тың Канада және Мексикамен тауарлар мен қызметтер саудасы 1993 жылы 337 миллиард доллардан 2011 жылы 1,2 триллион долларға дейін өскенін мәлімдеді, ал AFL–CIO келісімді сол жылдар ішінде 700 000 американдық өндіріс жұмыс орындарын Мексикаға жіберуге кінәлады.

The North American Free Trade Agreement (NAFTA), the free trade agreement between the U. S., Canada, and Mexico, was signed by President George H. W. Bush in December 1992, pending its ratification by the legislatures of the three countries. Clinton did not alter the original agreement, but complemented it with the North American Agreement on Environmental Cooperation and the North American Agreement on Labor Cooperation, making NAFTA the first "green" trade treaty and the first trade treaty concerned with each country's labor laws, albeit with very weak sanctions. NAFTA provided for gradually reduced tariffs and the creation of a free trade bloc between the United States, Canada, and Mexico. Opponents of NAFTA, led by 1992 independent presidential candidate Ross Perot, claimed it would force American companies to move their workforces to Mexico, where they could produce goods with cheaper labor and ship them back to the United States at lower prices. Clinton, however, argued that NAFTA would increase U. S. exports and create new jobs. When he signed NAFTA, Clinton said: "NAFTA means jobs. American jobs, and good paying American jobs. If I didn't believe that, I wouldn't support this agreement." He convinced many Democrats to join most Republicans in supporting trade agreement and in 1993 the Congress passed the treaty. While economists generally view free trade as an overall positive for the nation's involved, certain groups may be adversely affected, such as manufacturing workers. For example:
In a 2012 survey of leading economists, 95% supported the notion that on average, U. S. citizens benefited on NAFTA. A 2001 Journal of Economic Perspectives review found that NAFTA was a net benefit to the United States. A 2015 study found that US welfare increased by 0.08% as a result of the NAFTA tariff reductions, and that US intra bloc trade increased by 41%. In 2015, the Congressional Research Service concluded that the "net overall effect of NAFTA on the U. S. economy appears to have been relatively modest, primarily because trade with Canada and Mexico accounts for a small percentage of U. S. GDP. However, there were worker and firm adjustment costs as the three countries adjusted to more open trade and investment among their economies." CRS also pointed out that NAFTA to a great extent set rules for behavior already underway (e. g., U. S. manufacturing companies were already moving some jobs to Mexico, thus avoiding U. S. employment regulation and unions, in efforts to maximize profits.) The United States Chamber of Commerce credits NAFTA with increasing U. S. trade in goods and services with Canada and Mexico from $337 billion in 1993 to $1.2 trillion in 2011, while the AFL–CIO blames the agreement for sending 700,000 American manufacturing jobs to Mexico over that time.

Дүниежүзілік сауда ұйымы (ДСҰ)

Клинтон әкімшілігінің лауазымды тұлғалары Тарифтер мен сауда жөніндегі жалпы келісім (ГАТТ) ұйымдастырған сауда келіссөздерінің соңғы турында да қатысты. Бұл келіссөздер 1986 жылдан бері жүріп келе жатқан. Сирек кездесетін жағдай ретінде, Клинтон 1994 жылдың қысында Конгрессті шақырып, сауда келісімін ратификациялауды ұсынды, нәтижесінде шарт мақұлданды. ГАТТ келісімі шеңберінде 1995 жылы ГАТТ-тың орнына жаңа халықаралық сауда ұйымы – Дүниежүзілік сауда ұйымы (ДСҰ) құрылды. Жаңа ДСҰ сауда келісімдерін күшімен жүзеге асыруға және ГАТТ-қа қарағанда сауда ауқымын кеңейтуге ие болды.

Азия

Клинтон сонымен қатар Тынық мұхиты маңы елдерінің басшыларымен сауда кедергілерін төмендету мәселесін талқылау үшін кездесулер өткізді. 1993 жылдың қарашасында ол Сиэтл қаласында Азия-Тынық мұхиты экономикалық ынтымақтастығы (АТЭК) отырысын ұйымдастырды, онда 12 Тынық мұхиты маңы елдерінің басшылары қатысты. 1994 жылы Клинтон Индонезияда Тынық мұхиты маңы елдерімен сауда кедергілерін кезең-кезеңімен жою және олардың нарықтарын ашу туралы келісімге келді. Клинтон өзінің екінші мерзімінде сауда заңнамасы бойынша алғашқы жеңілісін бастан кешірді. 1997 жылдың қарашасында республикашылдар бақылайтын Конгресс 1994 жылы мерзімі өткен президенттік сауда өкілеттігін қайта жаңарту туралы заң жобасын қарауды кейінге шегерді. Бұл заң жобасы президентке Конгресс өзгертуге құқығы жоқ сауда келісімдерін жүргізуге құқық беретін еді – бұл процесті жеңілдететіндіктен «жеделдетілген келіссөздер» деп аталды. Клинтон тіпті Демократиялық партияның өкілдерінен де заң жобасына жеткілікті қолдау таба алмады. 1999 жылдың желтоқсан айында Клинтон тағы да саудадағы қиындыққа тап болды, осы кезде ДСҰ жаңа сауда келіссөздері үшін Сиэтл қаласында жиналды. Клинтон осы кездесуде ауыл шаруашылығы және интеллектуалдық меншік сияқты мәселелер бойынша жаңа келісімдерге қол жеткізуді үміттенеді, бірақ келіссөздер сәтсіз аяқталды. Сиэтл көшелеріндегі ДСҰ-ға қарсы наразылықтар кездесулерді бұзды және халықаралық делегаттар келісімге келе алмады, себебі шағын, кедей елдердің делегаттары Клинтонның еңбек және қоршаған орта стандарттарын талқылау әрекеттеріне қарсылық көрсетті. Сол жылы Клинтон Қытай Халық Республикасымен маңызды сауда келісіміне қол қойды. Он жылдан астам келіссөздердің нәтижесінде екі ел арасындағы көптеген сауда кедергілері төмендетілді, бұл автомобильдер, банк қызметтері және кинофильмдер сияқты АҚШ өнімдерін экспорттауды жеңілдетті. Алайда, бұл келісім Қытай ДСҰ-ға қабылданған және АҚШ Конгресі оған тұрақты «қалыпты сауда қатынастары» мәртебесін берген жағдайда ғана күшіне енеді. Келісімге сәйкес, АҚШ Қытайдың ДСҰ-ға мүшелігін қолдайды. Көптеген демократтар мен республикашылар Қытайға тұрақты мәртебе беруге тартынды, себебі елдегі адам құқықтары және қытай импортының АҚШ индустриясы мен жұмыс орындарына тигізетін әсері туралы алаңдады. Дегенмен, Конгресс 2000 жылы Қытаймен тұрақты қалыпты сауда қатынастарын бекітуге дауыс берді. Содан бері бірнеше экономикалық зерттеулер жарияланды, олар сауданың өсуі нәтижесінде американдық бағалар төмендегенін және келесі он жыл ішінде АҚШ ЖІӨ-сі 0,7%-ға өскенін көрсетті.

Clinton also held meetings with leaders of Pacific Rim nations to discuss lowering trade barriers. In November 1993, he hosted a meeting of the Asia Pacific Economic Cooperation (APEC) in Seattle, Washington, which was attended by the leaders of 12 Pacific Rim nations. In 1994, Clinton arranged an agreement in Indonesia with Pacific Rim nations to gradually remove trade barriers and open their markets. Clinton faced his first defeat on trade legislation during his second term. In November 1997, the Republican controlled Congress delayed voting on a bill to restore a presidential trade authority that had expired in 1994. The bill would have given the president the authority to negotiate trade agreements which the Congress was not authorized to modify–known as "fast track negotiating" because it streamlines the treaty process. Clinton was unable to generate sufficient support for the legislation, even among the Democratic Party. Clinton faced yet another trade setback in December 1999, when the WTO met in Seattle for a new round of trade negotiations. Clinton hoped that new agreements on issues such as agriculture and intellectual property could be proposed at the meeting, but the talks fell through. Anti WTO protesters in the streets of Seattle disrupted the meetings and the international delegates attending the meetings were unable to compromise mainly because delegates from smaller, poorer countries resisted Clinton's efforts to discuss labor and environmental standards. That same year, Clinton signed a landmark trade agreement with the People's Republic of China. The agreement–the result of more than a decade of negotiations–would lower many trade barriers between the two countries, making it easier to export U. S. products such as automobiles, banking services, and motion pictures. However, the agreement could only take effect if China was accepted into the WTO and was granted permanent "normal trade relations" status by the U. S. Congress. Under the pact, the United States would support China's membership in the WTO. Many Democrats as well as Republicans were reluctant to grant permanent status to China because they were concerned about human rights in the country and the impact of Chinese imports on U. S. industries and jobs. Congress, however, voted in 2000 to grant permanent normal trade relations with China. Several economic studies have since been released that indicate the increase in trade resulting lowered American prices and increased the U. S. GDP by 0.7% throughout the following decade.

Ауыл шаруашылығы

Арканзаста губернатор Клинтонның кең шаруа қожалықтары болғанымен, президент болған соң ол фермерлерге көрсетілетін қолдауды күрт қысқартып, темекіге салынатын салықты арттырды. Бір жоғары деңгейдегі саяси жиында бюджет сарапшысы Элис Ривлин президентке оның қайта сайлау науқаны үшін жаңа ұраны бар екенін айтты: «Мен фермерлерге қазіргідей әлеуметтік жәрдемақыны тоқтатам». Клинтон ашуланып: «Фермерлер – жақсы адамдар. Біз мұндай шаралар қабылдауымыз керек екенін білемін. Осы кесімдерді жасаймыз. Бірақ оны жасағанда жақсы сезінуіміз міндетті емес», – деді.

Ауыл шаруашылығы өнімдерінің төрттен астам бөлігі экспортқа жұмсалатындықтан, фермерлік ұйымдар бизнес мүдделерімен бірігіп, Қытайға ең ұсыныс жасайтын ел (МФН) мәртебесіне қатысты адам құқықтарын қорғайтын белсенділерге қарсы күресті. Олар баж салығының өсуі импорттаушылар мен тұтынушыларға зиян келтіретінін айтты. Қытай американдық экспорттаушыларға қарсы шара қолданатынын ескертті. Олар либералды сауда саясатын қалап, Қытайдағы адам құқықтарының бұзылуына аз көңіл бөлгісі келді. Экологтар ауыл шаруашылығы саясатына қызығушылық таныта бастады. Олар фермерлік шаруашылықтың топырақ эрозиясы мен батпақты жерлердің жойылуы арқылы қоршаған ортаға теріс әсер ететінінен қорқынышты. Пестицидтер мен тыңайтқыштардың кеңінен қолданылуы топырақ пен судың ластануына әкеп соқты, бұл тек әрбір фермада ғана емес, өзендерде, көлдерде және қалаларда да байқалды. Маңызды мәселелердің бірі – мемлекеттік жерлерде мал жаюға рұхсат алған фермерлерге төленетін төмен жарна. «Мал бірлігі айына» (AUM) жарнасы бар болғаны 1,35 долларға тең еді, бұл 1983 жылғы нарықтық құнынан әлдеқайда төмен. Федералдық үкімет малшыларға субсидия төлеп отырғаны және бірнеше ірі корпорация миллиондаған гектар жайылым жерін бақылап отырғаны айтылды. Баббит пен Оклахома штатының конгрессмені Майк Синар экологтарды біріктіріп, жарнаны арттыруға тырысты, бірақ АҚШ-тың батыс штаттарынан сенаторлар олардың ұсыныстарын тоқтатып тастады. Конгресс 1995 жылы жаңа ауыл шаруашылығы заңын жазды. Клинтон 1995 жылдың 6 желтоқсанында оған вето қойды, өйткені ол «қауіпсіздік желісін жояды» және «бағалар жоғары болғанда өндірушілерге күтпеген төлемдер береді, бірақ бағалар төмен болғанда шаруалардың табысын қорғамайды».

Банктік қызметті реттеуді тоқтату

Клинтон 1999 жылы екі партиялық қаржылық қызметтерді жаңғырту заңына қол қойды. Ол банктерге, сақтандыру компанияларына және инвестициялық үйлерге бірігуге мүмкіндік берді, соның салдарынан 1932 жылдан бері қолданылып келген Гласс-Стигалл заңы күшін жойды. Бұл заң сондай-ақ тәуекелді қаржы туындыларын одан әрі реттеуге кедергі келтірді. Оның қаржыны либералдауы (GLBA арқылы тікелей де, жанама да) Ұлы дағдарысқа себеп болған факторлардың бірі ретінде сынға ұшырады. Ол бұл айыптамамен келіспесе де, өкініш білдіріп, кейіннен ол заңға вето қоятынын мойындады, себебі ол тәуекелді қаржы туындыларын реттеуден шығарды, ал емес инвестициялық және коммерциялық банк арасындағы ұзақ жылдар бойы сақталған Гласс-Стигалл тосқауелін жойды. Оның пікірінше, егер ол заңға вето салса да, Конгресс оның ветосын қабылдамас еді, өйткені заңға бірауыздық қолдау көрсетілді. Мәселен, 2008 жылғы дағдарыстың түпкі себебі болған несиелік дефолттық своптар сияқты туындылар, ипотекамен байланысты құнды қағаздарды сақтандыру үшін қолданылды, ал AIG осы саладағы негізгі провайдер болды. Бұл ипотекалық несие беруді ынталандырды, себебі AIG теориялық тұрғыдан ипотекалық несие беруді қаржыландыру үшін қолданылған ипотекалық құнды қағаздардың артында тұрды. Алайда, AIG тиімді түрде реттелмеді және тұрғын үйлердің төлемдерін орындау тоқтағанда және инвесторлар дефолтқа ұшыраған ипотекалық құнды қағаздар бойынша сақтандыру төлемдерін талап ете бастағанда, сақтандыру міндеттемелерін орындауға жеткілікті қаржылық ресурстарға ие болмады. AIG 2008 жылдың қыркүйегінде күрт құлдырап, көптеген банктерге (AIG-ге қарызы бар) мемлекеттік құтқарудың (100 миллиард доллардан астам) арнасына айналды, бұл дағдарыстың ең қаралы эпизодтарының бірі болды.

Еңбек нарығы

1993 жылдың ақпан айынан 2001 жылдың қаңтарына дейін ауыл шаруашылығы емес жұмыс орындары 22,7 миллионға артты (ай сайынғы орташа көрсеткіш 236 мың адам, президенттік мерзім ішіндегі ең жоғары деңгей), ал халықтың жұмыспен қамтылуы 18,5 миллионға өсті (ай сайынғы орташа көрсеткіш 193 мың адам). 1993 жылдың қаңтарындағы жұмыссыздық деңгейі 7,3% болса, 2000 жылдың сәуірінде 3,8%-ға төмендеді және оның екінші мерзімі аяқталған 2001 жылдың қаңтарында 4,2% құрады. 1997 жылдың мамырынан бастап ол 5,0%-дан төмен болды. Афроамерикалықтардың жұмыссыздығы 1993 жылдың қаңтарында 14,1% болса, 2000 жылдың сәуірінде 7,0%-ға дейін төмендеді, бұл рекордтық көрсеткіш. Кедейлік деңгейі 1993 жылғы 15,1%-дан 2000 жылы 11,3%-ға дейін азайды, соңғы 30 жылдағы ең үлкен алты жылдық төмендеу. Кедейлікте жүргендердің саны 1993 жылы 39,2 миллионнан 2000 жылы 31,58 миллионға дейін азайды, яғни 7,6 миллионға кеміді. Клинтон әкімшілігінің соңында үй иелену деңгейі 67,7%-ға жетті, бұл рекордтық көрсеткіш. Ал 1981 жылдың бірінші тоқсанындағы үй иелену деңгейі 65,6% болса, 1993 жылдың бірінші тоқсанында 63,7%-ға төмендеді. Клинтон республикашыл бағытталған Конгресспен бірлесіп әлеуметтік жәрдемақы реформасын жүзеге асырды. Оның нәтижесінде әлеуметтік жәрдемақы алушылардың саны күрт азайды және 1969 жылдан бері ең төмен деңгейге жетті. 1993 жылдың қаңтарынан 1999 жылдың қыркүйегіне дейін әлеуметтік жәрдемақы алушылардың саны 7,5 миллионға (53%-ға) азайды, 6,6 миллион адамды құрады. Қарама-қарсылығы, 1981-1992 жылдар аралығында әлеуметтік жәрдемақы алушылардың саны 2,5 миллионға (22%-ға) өсіп, 13,6 миллион адамға жетті.

Сын

Клинтон Солтүстік Америка еркін сауда келісімін (НАФТА) құруды қадағалағаны үшін ауыр сынға ұшырады, бұл өндіріс компанияларына жұмыс орындарын шетелдерге аутсорсингке беруді және содан кейін өнімдерін АҚШ-қа қайта импорттауды оңайлатты. Кейбір либералдар мен барлық прогрессивтер Клинтонның 1970-1980 жылдары басталған табыс пен байлықтың теңсіздігінің артуына қарсы тиісті шаралар қабылдамағанын айтады. Жоғары табысты адамдарға арналған ең жоғары салық мөлшерлемесі (табысы ең жоғары 1,2% құрайтын азаматтар үшін) 1980 жылы 70 пайызды құрады, ал Рейган 1986 жылы оны 28 пайызға төмендетті. Клинтон оны 39,6 пайызға дейін көтерді, бірақ ол Рейган кезеңінен бұрынғы деңгейден әлдеқайда төмен болды. Клинтон әкімшілігі кәсіподақтарға ешқандай жеңілдік бермеді және ұжымдық келісімшарт құқықтарын күшейтуді қолдамады. Төмендеген жұмыссыздық деңгейі Клинтонның макроэкономикалық саясатының маңызды бөлігі болды. Көптегендер Клинтонның еркін сауданы қолдауы салдарынан көптеген американдықтар жұмыссыз қалды деп санайды, бұл АҚШ-тың Қытай сияқты елдерге жұмыс орындарын жоғалтуына әкеп соқты (Бернс және Тейлор 390). Клинтонның еркін сауданы қолдауы американдықтардың жұмыс орындарына зиян келтіргенімен, кейбіреулер оның президенттік мерзіміндегі, әсіресе екінші мерзіміндегі жұмыссыздық деңгейі соңғы тридцать жылдағы ең төменгі көрсеткіш болғандықтан, жоғалғаннан гөрі көбірек жұмыс орындары ашылғанын мәлімдейді (Бернс және Тейлор 390). Басқалары мұны пайыздық мөлшерлемелердің тұрақты төмендеуімен байланыстырады, бұл акция нарығының өркендеуіне және дамып келе жатқан технологиялық секторда жұмыс орындарының өсуіне ықпал етті. Бұрынырақ айтқандай, кейбір сарапшылар Клинтонның жоғарыда аталған Грамм-Лич-Блайли заңымен және 2000 жылғы Тауарлар фьючерстерін жаңарту заңымен Ұлы дағдарысқа алып келген ұзақ мерзімді рөл атқарғанын сынады.