Кіріспе

Мұхаммедтің ислам дәстүрінде қолданылған туларының бірі – Мұхаммедтің қара туы. Қара ту немесе Қара байрақ (الراية السوداء, сондай-ақ Раяят әл-’ұқаб (راية العقاب), "бүркіттің байрағы" немесе жай ғана әр-Рая (الراية), "байрақ") – мұсылман дәстүрі бойынша Мұхаммед пайғамбар қолданған тулардың бірі. Бұл туды Әбу Мүслим 747 жылы Аббасидтер төңкерісіне бастаған көтерілісінде пайдаланған, сондықтан ол әсіресе Аббасидтер халифатымен байланысты. Бұл ислам эсхатологиясында (Махдидің келуін хабарлайтын) символ болып табылады, бірақ хадистерге сәйкес бұл дәстүр нашар. ИСҰЖ-дан (Ислам мемлекеті) ерекшеленетін Қара туды 1990 жылдан бері кейбір жауынгерлік топтар, соның ішінде чечен топтары қолданып келеді. Ғалымдар ИСҰЖ-ның ұқсас қара туды қолдануын халифатты қайта орнатуға жасаған талап ретінде түсіндіреді. Осындай қара тулар ислам тарихында, оның ішінде 20 ғасырдың басында Ауғанстанда да қолданылған.

Шығу тегі

VII ғасырдағы араб әскерлері шайқас алаңында өзін-өзі тану үшін тулар қолданған. Осы тулардың арасында шаршы ту болды; оны қызыл тюрбан сияқты тану белгісімен шатастыруға болмайды. Ислам дәстүрі бойынша, Құрайштардың қара және ақ-қара тулары болған. Мұхаммед пайғамбардың ақ туы болған, ол "Жас бүркіт" (العقاب, al-'uqab) деп аталған; сондай-ақ, әйелі Айшаның бас киімінен жасалған қара туы болған делінеді. Бұл үлкен ту "Бүркіт" деп белгілі болған. Хадис бойынша, Мұхаммед пайғамбар Махдидің келуі Хорасаннан шығатын қара тулармен хабарланатынын және бұл ту Месих ад-Даджалға қарсы күресетін әскердің туы болатынын айтқан. Сиффин шайқасында Әли пайғамбар Мұхаммед пайғамбардың ақ туын қолданған, ал оған қарсы шыққандар қара туларды қолданған.

Тарихи қолданысы

Аббасидтер революциясы Омейяд халифатына қарсы қара түсті қабылдады, олардың жақтастары осыған байланысты белгілі бір атаумен аталды. Олардың қарсыластары наразылық ретінде басқа түстерді таңдады, соның ішінде Марван II-ге адал күштер қызыл түсті қабылдады. Аббасидтер төңкерісінің түсі ретінде қара түсті таңдау Махдимен байланысты "Хорасаннан шыққан қара байрақтар" дәстүрімен байланысты болды. Фатимидтер мен Аббасидтер әулеттерінің түстері ретінде ақ және қараның қарама-қарсылығы уақыт өте келе ақ түс шиит исламының, ал қара түс сүннит исламының түсі ретінде дамыды. Революциядан кейін ислами эсхатологиялық ағымдар Аббасидтердің байрақтары қара болатынын мойындады, бірақ Махдидің байрағы қара және одан да үлкен болады деп мәлімдеді. Аббасидтерге қарсы күштер "шығыстан келген қара байрақтарды" "бірінші де, соңғы да" деп айыптады. Қара туды 18 ғасырдың басында Хотак әулеті, Мируайс Хотактың он екі шиит Сафавид әулетіне қарсы көтерілісінен кейін, сондай-ақ Абдур Рахман ханның (1880–1901) Әфғанстан әмірлігі қолданды. 1848 жылдың 21 шілдесінде Бабтың бұйрығымен Баби көшбасшысы Мулла Хусейн Машхадта (Иранның Хорасан провинциясында) Қара ту көтеріп, батысқа қарай жорық бастады. Бұл миссия, көбінесе, жариялау мақсатын көздеген, бірақ, мүмкін, Сариде үй қамауында отырған тағы бір Баби көшбасшысын, Қуддусты құтқару үшін де болған. Барфуруш қаласында қарсылыққа тап болғаннан кейін, топ Шейх Табарси мазарында қорғаныс құрылыстарын салуға кірісті. Қара ту Табарси бекінісіндегі шайқас аяқталғанға дейін Баби бекінісінің үстінде желбірегені айтылады. Денис МакЭоиннің сөзіне сәйкес, Бошруи басқаратын Бабилер Бабизмді тарату миссиясын орындады, "мүмкін болса уағыз арқылы, қажет болса күшпен". Араб ұлтшылдығы 20 ғасырдың басында дамыған кезде, пан-араб түстерінің ішіндегі қара түс Аббасид әулетінің түсін бейнелеу үшін таңдалды. Ахмадия қозғалысы да өз туында қара және ақ түстерді қолданады, ол алғаш рет 1939 жылы көтерілді. Ахмадия халифалығының төртінші халифасы Мирза Тахир Ахмад қара және ақ түстердің символикасын аян және пайғамбарлық концепциялары тұрғысынан түсіндірді.