Фридрих Вайсман: Веналық шеңбер және логикалық позитивизмнің теоретигі
Friedrich Waismann
Фридрих Вайсманн – австриялық философ, математик, физик. Вена шеңберінің мүшесі, логикалық позитивизмнің негізгі теоретигі. Өмірбаяны, еңбектері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фридрих Вайсманн (; 21 наурыз 1896 – 4 қараша 1959) – австриялық математик, физик және философ. Ол Вена шеңберінің мүшесі болып және логикалық позитивизмнің негізгі теоретиктерінің бірі ретінде ең жақсы танымал.
Friedrich Waismann (; 21 March 18964 November 1959) was an Austrian mathematician, physicist, and philosopher. He is best known for being a member of the Vienna Circle and one of the key theorists in logical positivism.
Өмірбаян
Венада еврей отбасында дүниеге келген Вайсманн Вена университетінде математика және физика білімі алды. 1922 жылы Вена шеңберінің негізін қалаушы Мориц Шликтің жетекшілігімен философияны оқуға кірісті. 1938 жылы нацистік Германияның Австрияны аннексиялауына байланысты Ұлыбританияға эмиграциялады. 1937-1939 жылдары Кембридж университетінде ғылым философиясы оқырманы, ал 1939 жылдан өмірінің соңына дейін Оксфорд университетінде математика философиясы лекторы болып жұмыс істеді. Ол Оксфордта қайтыс болды.
Born to a Jewish family in Vienna, Austria Hungary, Waismann was educated in mathematics and physics at the University of Vienna. In 1922, he began to study philosophy under the tutelage of Moritz Schlick, the founder of the Vienna Circle. He emigrated to the United Kingdom in 1938 due to the annexation of Austria by Nazi Germany. He was a reader in philosophy of science at the University of Cambridge from 1937 to 1939, and lecturer in philosophy of mathematics at the University of Oxford from 1939 until his death. He died in Oxford.
Витгенштейнмен қарым-қатынасы
1927 жылдан 1936 жылға дейін Уайсман Людвиг Витгенштейнмен математика философиясы және тіл философиясы тақырыптары бойынша үзіліс-үзіліспен кеңінен әңгімелесті. Вайсманн жазған осы әңгімелер «Людвиг Витгенштейн және Вена шеңбері» (1979, ред. Б. Ф. МакГиннес) кітабында жарияланды. Шеңбердің басқа мүшелері (оның ішінде Шлик, Рудольф Карнап және Герберт Фейгль) де Витгенштейнмен сөйлесті, бірақ Вайсман сияқты терең емес. 1934 жылы Витгенштейн мен Вайсман бір кітап жазуға бірлесіп жұмыстануды жоспарлады, алайда олардың философиялық ұстанымдарындағы айырмашылықтар байқалған соң бұл жоспарлар орындалмады. Кейін Вайсман Витгенштейнді логикалық позитивизм және эмпирикалық негіздемелі түсіндіру жобасына қатысудан бас тартқаны үшін абскурантизммен айыптады. Ақырында, Вайсманн жазған немесе транскрипциялаған жобаның мәтіндері 2003 жылы Гордон Бейкер тарапынан жарияланды.
Intermittently, from 1927 until 1936, Waismann had extensive conversations with Ludwig Wittgenstein about topics in philosophy of mathematics and philosophy of language. These conversations, recorded by Waismann, were published in Ludwig Wittgenstein and the Vienna Circle (1979, ed. B. F. McGuinness). Other members of the Circle (including Schlick, Rudolf Carnap, and Herbert Feigl) also spoke with Wittgenstein, but not to the extent Waismann did. At one point in 1934, Wittgenstein and Waismann considered collaborating on a book, but these plans fell through after their philosophical differences became apparent. Waismann later accused Wittgenstein of obscurantism because of what he considered to be his betrayal of the project of logical positivism and empirically based explanation. Ultimately the texts for the project, written or just transcribed by Waismann, were published by Gordon Baker in 2003.
Тіл философиясы және логикалық позитивизм
Математикалық ойлауға кіріспе: Заманауи математикадағы түсініктердің қалыптасуы (1936) еңбегінде Вейсман математикалық шындықтар міндетті түрде (немесе расталатын) шындық емес, конвенция бойынша шындық екенін айтты. Оның жинақталған лекциялары, «Тілдік философияның принциптері» (1965) және «Мен философияны қалай түсінемін» (1968, ред. Р. Харре) мақалалар жинағы, оның өлімінен кейін жарық көрді.
In Introduction to Mathematical Thinking: The Formation of Concepts in Modern Mathematics (1936), Waismann argued that mathematical truths are true by convention rather than being necessarily (or verifiably) true. His collected lectures, The Principles of Linguistic Philosophy (1965), and How I See Philosophy (1968, ed. R. Harré), a collection of papers, were published posthumously.
Көлдірлілік және тексеруге қабілеттілік
Вейсманн эмпирикалық мәлімдемелердегі анықсыздықтың жалпыға ортақ мүмкіндігін сипаттау үшін «ашық текстура» немесе «тесіктілік» ұғымын енгізді; бұл Витгенштейннің «Философиялық зерттеулеріне», әсіресе 80-бөліміне негізделген. Философтың сөзіне сүйенсек, тіпті мәлімдеменің нақтылығын қамтамасыз ету үшін шаралар қолданылғаннан кейін де, мүмкіндіктердің шексіз санынан туындаған анықсыздықтың таусылмас көзі сақталады. Уайсманның анықсыздық туралы түсінігі оның «ашық текстура» туралы түсінігінен сәл ерекшеленеді – ол «ашық текстураның» анықсыздыққа көбірек ұқсайтынын түсіндірді; анықсыздықты түзету арқылы нақтырақ етуге болады, ал «ашық текстураны» түзету мүмкін емес. Харттың пікірінше, заң тілінің маңызды ерекшелігі – анық еместігі. Дегенмен, Вейсманның ұғымының практикалық қолданылуы шектеулі, себебі ол көбінесе ерекше жағдайларға қатысты, ал Харттың «ашық текстураға» қатысты көзқарасы күнделікті жағдайларға жақынырақ, ол осы ұғымды нақты бір норманың контекстінде қарастырады.
Waismann introduced the concept of open texture, or porosity to describe the universal possibility of vagueness in empirical statements; it is based on Wittgenstein's Philosophical Investigations, particularly Section 80. According to the philosopher, even after measures have been taken to ensure that a statement is precise, there remains an inexhaustible source of vagueness due to an indefinite number of possibilities. Waismann's notion of vagueness is slightly different from his concept of open texture―he explained that open texture is more like the possibility of vagueness; vagueness can also be remedied so that it can be made more precise, while open texture cannot. According to Hart, vagueness constitutes a fundamental feature of legal languages. It is claimed, however, that Waismann's conceptualization has limited practical application, since it is more for the extraordinary, while Hart's view of open texture concerns the more mundane, approaching the term in the context of a particular norm.