Джордж Тиррелл: Англо-ирландиялық теолог және модернизм дауының тұлғасы
George Tyrrell
Джордж Тиррелл (1861-1909) – ағылшын-ирландиялық қасиетті әке, теолог. Католик дінін жаңартуға тырысып, модернизм дауларына қатысты, экс-коммуникацияға ұшырады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джордж Тирелл (6 ақпан 1861 – 15 шілде 1909) – ағылшын-ирландтық католик священнигі, өте даулы теолог және ғалым. Англикандықтан католицизмге ауысқан Тирелл 1880 жылы иезуит орденіне қосылды. Оның католик теологиясын қазіргі мәдениет пен ғылымға бейімдеу әрекеттері, 19 ғасырдың соңында Католик шіркеуіндегі модернизм пікір таласына негізгі тұлғаға айналдырды. Рим папасы Пий X басқарған антимодернистік күрес кезінде Тирелл 1906 жылы иезуит орденінен қуылды және 1908 жылы айырылды.
George Tyrrell (6 February 1861 – 15 July 1909) was an Anglo Irish Catholic priest and a highly controversial theologian and scholar. A convert from Anglicanism, Tyrrell joined the Jesuit order in 1880. His attempts to adapt Catholic theology to modern culture and science made him a key figure in the debate over modernism in the Catholic Church beginning in the late 19th century. During the anti modernist crusade led by Pope Pius X, Tyrrell was expelled from the Jesuit Order in 1906 and excommunicated in 1908.
Ерте өмір
Тиррелл 1861 жылдың 6 ақпанында Ирландияның Дублин қаласында дүниеге келді. Оның әкесі журналист болған, ол Тиррелл туылмай тұрып қайтыс болды. Джордж Ирландияның классикалық ғалымы Роберт Йелвертон Тиреллдің бірінші туысы еді. Балалық шағында болған бір оқиға салдарынан Джордж оң құлағын естімейтін болды. Отбасы қаржылық қиындықтарға байланысты бірнеше рет көшіп-қонып тұрды. Тиррелл англикан дінінде тәрбиеленді және 1869 жыл шамасында Дублинге жақын орналасқан Ратминс мектебіне қатысты. Ол 1873 жылдан бастап Ирландия шіркеуіне қарасты Мидлтон колледжінде білім алды, бірақ анасы оқу ақысын төлеуде қиындыққа тап болды және ол ертерек оқуын аяқтады. 1876–1877 жылдары ол Дублиндегі Тринити колледжіндегі еврей тіліне стипендия алу ниетімен жеке оқыды, бірақ қажетті емтиханды екі рет сүріп өтті. 1877 жыл шамасында ол Роберт Доллингпен, ағылшын католик діни қызметкерімен танысты, ол оған зор әсер етті. 1878 жылдың тамызында Тиррелл Вексфорд орта мектебінде оқытушы болып жұмыс істеді, бірақ қазан айында Доллингтің кеңесімен Тринити колледжінде оқуға түсті, Англикан дінінде қызмет ету үшін дайындалуды жоспарлады. 1880 жылы ол иезуиттер қауымына қосылып, Манреса үйіне жаңадан кірушілер үйіне жіберілді. 1882 жылы оның жаңадан кірушілер үйінің жетекшісі Тирреллдің иезуиттерден "ой-санасының дұрыс бағытталмауы" және иезуиттердің бірқатар әдет-ғұрыптарына, тәсілдеріне және практикасына наразы екендігіне байланысты қауымнан кетуін ұсынды. Дегенмен, Тирреллге қала беруге рұқсат берілді. Кейін ол бенедиктин рухына көбірек бейімделгенін айтты. Алғашқы уәде бергеннен кейін Тиррелл Стонихерст колледжіне философияны оқуға жіберілді. Стонихерсттегі оқуын аяқтағаннан кейін ол Мальтадағы иезуит мектебінде үш жыл оқытумен айналысты. Содан кейін ол Уэльстегі Сент-Бьюно колледжіне теологиялық білімін жетілдіруге барды. 1891 жылы ол дін қызметкеріне тоғыстырылды. Ланкаширдегі пасторлық жұмыстан кейін Тиррелл Роемптонға Терциандыққа оралды. 1893 жылы ол Оксфордтағы иезуит миссионерлік үйінде қысқа уақыт тұрды, содан кейін Мерсисайдтағы Сент-Хеленсте пасторлық жұмыс істеді, онда ол иезуит ретінде ең бақытты болды. Бір жылдан кейін ол Стонихерстке философиядан сабақ беруге жіберілді. Тиррелл философияны оқытудың дәстүрлі иезуит тәсіліне қатысты басшыларымен күрделі келіспеушіліктерге тап болды. Сол жерде Тиррелл Морис Блонделдің еңбектерін ашты. Ол Альфред Лоизидің Киелі кітапты зерттеуімен де әсерленді. Тиррелл алғаш рет Фридрих фон Хюгельмен 1897 жылдың қазан айында кездесіп, жақын дос атанды. Фарм-стритте жұмыс істеген кезде Тирреллдің жұмысының бір бөлігі иезуиттердің "The Month" журналына мақалалар жазудан тұрды. Ол Уилфрид Уордтың кейбір еңбектерін қарап, бір кезде Уордтың орташа либерализм көзқарасын бөлісті.
Tyrrell was born on 6 February 1861 in Dublin, Ireland. His father, a journalist, died shortly before Tyrrell was born. George was first cousin to Irish classical scholar Robert Yelverton Tyrrell. A childhood accident resulted in George eventually becoming deaf in the right ear. The family had to move repeatedly due to financial straits. Tyrrell was brought up as an Anglican and around 1869 he attended Rathmines School, near Dublin. He was educated from 1873 at Midleton College, an institution affiliated with the Church of Ireland, but his mother had difficulty affording the fees and he left early. In 1876–77, he studied privately in the hopes of earning a scholarship to study Hebrew at Trinity College, Dublin, but he failed the required examination twice. Around 1877 he met Robert Dolling, an Anglo Catholic priest who had a strong influence on him. In August 1878, Tyrrell took a teaching post at Wexford High School, but in October he matriculated at Trinity College, on the advice of Dolling, hoping to train for the Anglican ministry. He joined the Jesuits in 1880 and was sent to the novitiate at Manresa House. As early as 1882, his novice master suggested that Tyrrell withdraw from the Jesuits due to a "mental indocility" and a dissatisfaction with a number of Jesuit customs, approaches, and practices. Tyrrell was, however, allowed to remain. He later stated that he believed he was more inclined to the Benedictine spirituality. After taking his first vows, Tyrrell was sent to Stonyhurst College to study philosophy as the first stage in his Jesuit formation. Having completed his studies at Stonyhurst, he next returned to the Jesuit school in Malta, where he spent three years teaching. He then went to St Beuno's College, in Wales, to take up his theological studies. He was ordained to the priesthood in 1891. After a brief period of pastoral work in Lancashire, Tyrrell returned to Roehampton for his Tertianship. In 1893, he lived briefly at the Jesuit mission house in Oxford, before taking up pastoral work at St Helens, Merseyside, where he was reportedly happiest during his time as a Jesuit. A little over a year later, he was sent to teach philosophy at Stonyhurst. Tyrrell then began to have serious conflicts with his superiors over the traditional Jesuit approach to teaching philosophy. There Tyrrell discovered the work of Maurice Blondel. He was also influenced by Alfred Loisy's biblical scholarship. Tyrrell first met Friedrich von Hügel in October 1897 and they became close friends. Part of Tyrrell's work while at Farm Street was writing articles for the Jesuit periodical The Month. He had the occasion to review some works by Wilfrid Ward, and for a time, came to share Ward's view of moderate liberalism.
Модернистік дау
1891-1906 жылдары Тиррелл католик мерзімді басылымдарда жиырмадан астам мақала жариялады, олардың көпшілігі АҚШ-та болды. 1899 жылы Тиррелл «Бұрыс бағытталған құлшылық» атты еңбегін жариялады. Мақала тозақ тұжырымына арналған. «Барлық нәрсені өзіне бағындырып, басқаратын абсолютті мақсатты шектеулі сананың ұғыну мүмкін еместігін» ескере отырып, Тиррелл кейбір мәселелердің «сенім мен құпияға» жататынын мойындады. Ол «тозақ туралы христиан дінін әділ Құдайға деген махаббат тұжырымымен келісу қиын, жай ғана үлкен құпия ретінде қабылдау артық» деді. Ол схоластиктердің рационалистік тәсілінің сенім мәселелеріне қолданылмайтынын дәлелдеді. Герберт Турстон сияқты бірнеше ағылшын иезуиттері мақаланы қарастырғанмен, олар ешқандай кемшілік таппады, бірақ Бас Падиша оны «имандылардың құлағына тиіспейтін» деп тапты. Тиррелл Ричмондтағы шағын миссияға жіберілді, онда ол тыныштық пен сабырға қатты риза болды. 1901 жылдың қаңтар айында ол Сент-Хеленге қайта тағайындалудан бас тартты. Тиррелл католик нео-схоластикасын да, сол кездегі либералды протестант ғылымын да сынады. Адольф фон Харнактың Библияны сынға алу тәсіліне қарсы жиі келтірілетін шабуылында Тиррелл: «Харнак 19 ғасыр бойы «католик қараңғылығы» арқылы көрген Мәсіх – терең құдық түбінде көрінетін либералды протестант бетінің ғана көрінісі» деп жазды. Екінші жағынан, Тиррелл «әр дәуірдің христиандықтың тарихи-философиялық түсіндіруін заманауи нанымдарға бейімдеуге және осылайша сенім мен ғылым арасындағы қажетсіз теологиялық қиындықтарды тоқтатуға құқығы бар» деп жақтады. Тирреллдің пікірінше, Папа автократ ретінде емес, «Шіркеудегі Қасиетті Рухтың пікірін білдіретін өкіл» ретінде әрекет етуі керек.
Between 1891 and 1906, Tyrrell published more than twenty articles in Catholic periodicals, many of them in the United States. In 1899 Tyrrell published A Perverted Devotion. The article concerned the concept of hell. Given "the essential incapacity of finite mind to seize the absolute end which governs and moves everything towards itself", Tyrrell recognized that some subjects were matters of "faith and mystery". He "preferred to admit that the Christian doctrine of hell as simply a very great mystery, one difficult to reconcile with any just appreciation of the concept of an all loving God". He argued that the rationalist approach of the Scholastics was not applicable to matters of faith. Although reviewed by a number of English Jesuits, including Herbert Thurston, who found no fault with it, the Father General determined that it was "offensive to pious ears". Tyrrell was assigned to a small mission in Richmond, where he deeply appreciated the peace and quiet. In January 1901, he declined a re assignment back to St. Helen's. Tyrrell was critical both of the Catholic neo Scholasticism and of the Liberal Protestant scholarship of the day. In an often quoted attack on Adolf von Harnack's approach to Biblical criticism, Tyrrell wrote that "the Christ that Harnack sees, looking back through nineteen centuries of 'Catholic darkness', is only the reflection of a Liberal Protestant face, seen at the bottom of a deep well." On the other hand, Tyrrell advocated "the right of each age to adjust the historico philosophical expression of Christianity to contemporary certainties, and thus to put an end to this utterly needless conflict between faith and science which is a mere theological bogey." In Tyrrell's view, the pope should not act as an autocrat but a "spokesman for the mind of the Holy Spirit in the Church".
Шеттеу және экскоммуникация
1906 жылы оның теорияларынан бас тартуын талап еткенде Тиррелл бас тартты және иезуиттерден генерал Франц X. Вернц оны қызметтен босатып жіберді. ХХ ғасырда қоғамнан қуылған жалғыз иезуит ол болды, кейіннен 1969 жылы генерал-патер Педро Аррупе голландиялық дін қызметкері Хуб Остерхуисті қуды. Екі жағдайда да модернизм маңызды рөл атқарды. Модернизмді айыптау, біріншіден, 1907 жылдың шілдесіндегі Lamentabili sane exitu жарлығының 65 қағидасында, содан кейін 1907 жылдың қыркүйегіндегі Pascendi dominici gregis энцикликасында Тирреллдің тағдыры шешілді. Тиррелл "Таймс" газетіне екі хат жазып, бұл энцикликаны қатаң сынады. Пий X-тің энцикликасын жоққа шығаруда Тиррелл шіркеудің ойлау жүйесі ғылым теориясына және қазіргі санаға астрология сияқты түсініксіз психологияға негізделгенін айтты. Тиррелл Пасендини католик доктринасын схоластикалық теологиямен теңестіріп, доктринаның дамуына өте қарапайым көзқараспен қарағанын айыптады. Одан әрі, энциклика "модернистке" өзінің католик емес екенін көрсетуге тырысты, бірақ ол тек схоластик емес екенін көрсетуге ғана жетті.
Asked in 1906 to repudiate his theories, Tyrrell declined and was dismissed from the Jesuits by Father General Franz X. Wernz. He was the only Jesuit to be expelled from the society in the twentieth century until a subsequent Father General, Pedro Arrupe, expelled the Dutch priest Huub Oosterhuis in 1969. Modernism played a major role in both cases. With the condemnation of modernism, first in the 65 propositions of the decree Lamentabili sane exitu in July 1907 and then in the encyclical Pascendi dominici gregis in September 1907, Tyrrell's fate was sealed. Tyrrell contributed two letters to The Times in which he strongly criticized that encyclical. In his rebuttal of Pius X's encyclical, Tyrrell alleged that the Church's thinking was based on a theory of science and on a psychology that seemed as strange as astrology to the modern mind. Tyrrell accused Pascendi of equating Catholic doctrine with Scholastic theology and of having a completely naïve view of doctrinal development. He furthermore asserted that the encyclical tried to show the "modernist" that he was not a Catholic, but succeeded only in showing that he was not a Scholastic.
Өлім
Тирреллдің соңғы екі жылы көбінесе Сторрингтонда өтті. 1909 жылы өлім төсегінде оған соңғы жамағат рәсімі жасалды, бірақ ол модернистік көзқарастарынан бас тартпағандықтан католик зиратына жерлеуге рұқсат берілмеді. Оның досы Анри Бремонд діни қызметкер ретінде жерлеуге қатысып, Тирреллдің қабірі үстінде крест белгісін жасады, нәтижесінде епископ Амиго Бремондты уақытша діни қызметтен шеттетуге мәжбүр болды. "Нью-Йорк Таймс" газетіндегі осы оқиғаға жақын жазылған мақалада, қазіргі католик философтары мен Ватикан арасындағы даудың басты себебі кардинал Мерри дель Вальдің "жараспайтын және кертартпа көзқарасы" екені айтылған.
Tyrrell's last two years were spent mainly in Storrington. He was given extreme unction on his deathbed in 1909, but as he refused to abjure his modernist views was denied burial in a Catholic cemetery. A priest, his friend Henri Brémond, was present at the burial and made a sign of the cross over Tyrrell's grave, which resulted in Bishop Amigo temporarily suspending Fr. Bremond a divinis. A near contemporary account on The New York Times places most of the blame for the disagreement between the modern Catholic philosophers and the Vatican on Cardinal Merry del Val's "irreconcilable and reactionary attitude".