Кіріспе

1922 жылы Ирландияның жалпы сайлауы 16 маусымда Оңтүстік Ирландияда өтті. Сайлау 19 мамырда Dáil Éireann қаулысымен және 27 мамырда Уақытша үкіметтің бұйрығымен жеке жарияланды. Сайланған орган осылайша Үшінші Дал және 1921 жылғы Англо-Ирландия шартының шарттарына сәйкес, Ирландия еркін мемлекетінің ресми құрылуына жол ашатын құрылтай жиналысын сайлау үшін Оңтүстік Ирландия парламентінің орнына келген уақытша парламент болды. 1922 жылдың 6 желтоқсанынан бастап ол Ирландия еркін мемлекетінің Dáil Éireann ретінде жалғасты. Сайлау пропорционалды өкілдік жүйесі бойынша, бірыңғай ауыстырылатын дауыс арқылы өткізілді. Бұл STV жүйесі қолданылған юрисдикцияда өткізілген алғашқы даулы жалпы сайлау болды. Сайлау Ирландия үкіметі туралы 1920 жылғы заңда (Арландия үкіметі туралы 1920 жылғы заңда (сайлау округтері) қараңыз) Оңтүстік Ирландияның Төменгі палатасына белгіленген 128 сайлау округінде өтті. Осы заң бойынша сайлау округтерінің мөлшері 3-тен 8-ге дейін болды, ең ірісі – сегіз орындық Керри – Лимерик-Вест және Корк-Мид округтері.

Науқан

1921 жылғы сайлауда Синн Фэйн барлық орынды, Дублин университетінің сайлау округінің төртеуін қоспағанда, жеңіп алды. Бірақ бұл жолы көптеген орындар үшін бәсеке күшті болды. Келісім партияны 65 келісімдік жақтас, 57 келісімдікке қарсы жақтас және 1 номиналды түрде екі жаққа да жататын жақтасқа бөлді. Басқа партиялардың бәсекесінен туындаған шығындарды азайту үшін Эамон де Валера мен Майкл Коллинз 1922 жылдың 20 мамырында бекітілген келісім жасасты. Олар келісімдік және келісімдікке қарсы жақтастардың жалпы сайлауда бірлесіп күресіп, одан кейін коалициялық үкімет құруға келісті. Отырған депутатқа екінші жақтан қарсылық көрсетілмейді. Бұл келісім сайлаушылардың келісім туралы өз пікірлерін білдіруіне, әсіресе даусыз орындарда кедергі келтірді. Алайда, Ирландия еркін мемлекетінің конституциясының жобасы 15 маусымда жарияланды, сондықтан келісімге қарсы Синн Фэйн тобының 128 орынның 36-сы көптеген адамдарға Синн Фэйннің келісімдік жақтастарының шараларын демократиялық қолдау көрсету секілді көрінді. Басқалары конституция жобасын түсіну үшін жеткіліксіз уақыт болды деп мәлімдеді, бірақ негізгі аргументтер мен пікірталастар 1922 жылдың 10 қаңтарында аяқталған Дэйл келісім пікірталастары кезінде және одан кейін, алты ай бұрын жарияланды. Ол кездегі Отарлар жөніндегі мемлекеттік хатшы Уинстон Черчилль келісімге демократияға қарсы деп баға берді және 31 мамырда ұзақ мәлімдеме жасады. Ол сол кезде Уақытша үкімет пен Ұлыбритания үкіметі арасындағы келісімді ратификациялау мен Ирландия еркін мемлекетінің құрылуы арасындағы кезеңдегі ауысу тәртібін басқаруға жауапты болды. Келісімге қарамастан, сайлау нәтижелері Синн Фэйннің жеке партияларға бөлінуіне бастама берді. Келісімге қарсы депутаттар жаңа Дэйлді бойкоттады, тіпті олар келісім шарттарын сұрап, келіссөздер жүргізіп, мақұлдағанмен. Бұл бойкот Синн Фэйннің келісімдік жақтастарына даусыз бақылау құқығын берді, соның арқасында В.Т. Косгрейв Екінші Уақытша үкіметті құра алды. Ирландия еркін мемлекетінің бірінші атқарушы кеңесі 1922 жылдың 6 желтоқсанында осы Дэйлдің ұсынысымен тағайындалды.

Дауыс беру қорытындылары

Әр партияның орын саны олардың алған дауыс пайызынан жеті пайыздық тамызбен шешілді.

Үкімет құруы

12 күн ішінде, 1922 жылдың 28 маусымында, келісімді қолдаушылар мен қарсыластары арасындағы шиеленіс нәтижесінде Ирландия азамат соғысы басталды. Уақытша үкімет әскерлері Дублиндегі Төрт сотты басып алған Келісімге қарсы ИРА-ны бомбалауға кірісті. Дайл 1 шілдеде отырысқа шақырылуы тиіс еді, бірақ оның ашылуы 5 рет кейінге шегерілді және ол 1922 жылдың 9 қыркүйегінде өтті. Майкл Коллинз және Артур Гриффит, екі бөлек бірақ ынтымақтастықта жұмыс істейтін басқарушылықтардың жетекшілері, тамыз айында қаза тапты. 1922 жылдың 9 қыркүйегінде У.Т. Косгрейв, келісімді қолдаушы Синн Фэйн депутаттарының басшысы, Дайл Эйреннің президенті болып сайланды және Дайл Эйреннің 5-ші министрлігін құрды. 1922 жылдың 6 желтоқсанында Ирландия еркін мемлекеті құрылған кезде Косгрейвті Дайл атқару кеңесінің президенті лауазымына ұсынды және генерал-губернатор Тим Хили тағайындады. Ол Ирландия еркін мемлекетінің бірінші атқару кеңесін құрды.

Қатысушылықтың өзгеруі

Әрбір сайлау округінде бірнеше орынға жарыс болғандықтан, қатарлар жеке депутаттың (TD) арасында емес, жалпы сайлау округінде болған өзгерістерді көрсетеді.

Сайлау округі | Бұрынғы депутат | Партия | Себебі | Жаңа депутат | Партия
---|---|---|---|---|---
Carlow–Kilkenny | Edward Aylward | Жеңілді | Patrick Gaffney | James Lennon | Жеңілді
| | | Denis Gorey | |
Cavan | Paul Galligan | Керекке түсті | Walter L. Cole | |
Cork Borough | Donal O'Callaghan | Жеңілді | Robert Day | |
Cork East and North East | Séamus Fitzgerald | Жеңілді | John Dinneen | Thomas Hunter | Жеңілді
| | | Michael Hennessy | |
Cork Mid, North, South, South East and West | Seán MacSwiney | Жеңілді | Michael Bradley | Seán Nolan | Жеңілді
| | | Thomas Nagle | Patrick O'Keeffe | Жеңілді
| | | Daniel Vaughan | |
Dublin County | Séamus Dwyer | Жеңілді | Darrell Figgis | Frank Lawless | 1922 сәуірде қайтыс болды
| | | Thomas Johnson | Margaret Pearse | Жеңілді
| | | John Rooney | |
Dublin Mid | Kathleen Clarke | Жеңілді | Alfie Byrne | Philip Shanahan | Жеңілді
| | | Laurence O'Neill | |
Dublin South | Constance Markievicz | Жеңілді | Myles Keogh | Cathal Ó Murchadha | Жеңілді
| | | William O'Brien | |
Galway | Liam Mellows | Жеңілді | Thomas J. O'Connell | |
Kildare–Wicklow | Erskine Childers | Жеңілді | Hugh Colohan | Art O'Connor | Жеңілді
| | | James Everett | Domhnall Ua Buachalla | Жеңілді
| | | Richard Wilson | |
Leix–Offaly | Patrick McCartan | Жеңілді | William Davin | |
Longford–Westmeath | Joseph McGuinness | 1922 мамырда қайтыс болды | Francis McGuinness | Lorcan Robbins | Жеңілді
| | | John Lyons | |
Louth–Meath | Justin McKenna | Жеңілді | Cathal O'Shannon | |
Monaghan | Seán MacEntee | Керекке түсті | Patrick MacCarvill | |
National University | Ada English | Жеңілді | William Magennis | |
Tipperary Mid, North and South | Patrick O'Byrne | Жеңілді | Daniel Morrissey | |
Waterford–Tipperary East | Eamon Dee | Жеңілді | John Butler | Frank Drohan | 1922 қаңтарда отставкаға кетті
| | | Daniel Byrne | Nicholas Phelan | Жеңілді
| | | John Butler | |
Wexford | Seán Etchingham | Жеңілді | Michael Doyle | James Ryan | Жеңілді
| | | Daniel O'Callaghan | |