Кіріспе

Форт Бозжур (fɔʁ boseʒuʁ), 1755 жылы Форт Камберленд деп аталды, Канаданың шығысындағы Чиньекто мойынында орналасқан үлкен, бес бастионды форт. Бұл жер Акадия үшін стратегиялық маңызға ие болды, ол негізінен Маритайм провинцияларын, Квебектің шығыс бөлігін және кейінірек АҚШ-тың Солтүстік Мэнін қамтитын француз колониясы еді. Форт француздар 1751-1752 жылдары салған. Олар оны 1755 жылы Жеті жылдық соғыс кезінде Форт Бозжур шайқасында жеңілгеннен кейін британдықтарға тапсырды. Британдықтар бұл құрылысты Форт Камберленд деп атады. Форт 1749-63 жылдар аралығындағы ағылшын-француздық бәсекелестікте стратегиялық маңызға ие болды, британдық отарлаушылар оны Француз және Үнді соғыстары деп атады. Одан бір буын өткен соң, 1776 жылы Форт Камберленд шайқасы осы жерде болды, онда британдық күштер американдық революцияның жақтастарын кері қайтарды. 1920 жылдан бері бұл орын Канаданың Ұлттық тарихи орны болып белгіленді, Форт Бозжур – Форт Камберленд Ұлттық тарихи орны деп аталды. Форттың бір бөлігі қалпына келтіріліп, мұражай және келушілерге арналған жабдықтар салынды. Жыл сайын шамамен 6000 адам келеді.

Тарихи контекст

1600 және 1700 жылдары Еуропа монархиялары дерлік үнемі бір-бірімен соғысқан. Англия Солтүстік Америкада билікті орнатуға тырысқандықтан, Жаңа Францияға ағылшын-американдық шабуыл жасау қаупі үнемі болды, ал Акадия су арқылы шабуылға өте осал болды. Оның астанасы Порт-Рояль 1605 жылы негісталды, 1613 жылы британдықтармен қиратылды, 1632 жылы өзен бойымен жоғары көшірілді, 1707 жылы британдықтармен қоршауға алынды және ақыры Порт-Рояль қоршауында (1710 жылы) басып алынды. 1713 жылғы Утрехт шартының талаптарына сәйкес Франция Корольдігі қазіргі Жаңа Шотландия деп аталатын аумақты Ұлыбритания Корольдігіне өткізді. Шарты бойынша Франция Рояль аралын (қазіргі Кейп-Бретон аралы) және Сент-Жан аралын (Принц-Эдвард аралы) өзінің бақылауында қалдырды. Канаданың француз колониясы, немесе Жаңа Франция, шығыста Гаспе түбегінен батыста Квебекке дейін созылған. Утрехт шарты Гаспезия мен Нова-Шотландия арасындағы, қазіргі Нью-Брансуик және Нова-Шотландияның батыс шекарасы қай елге тиесілі екенін анықтамады. Фактылық шекара Миссигуаш өзеніндегі Чигнекто томшарабы болды, сол жерде гүлденген Акад елді мекені Бобассин орналасқан. 18-ғасырдың ортасында Франция мен Ұлыбритания бүкіл әлемде және Солтүстік Америкада Жеті жылдық соғысқа қақтығысуға дайын тұрды. 18-ғасырдың ортасына қарай, Атлант жағалауындағы шектеулі аумақты бір миллионнан астам британдық отарлаушылар мекендеді, бірақ қазіргі Маритимдердің негізінен этникалық француз халқы 18 544 адамды құрады, бұл Жаңа Францияның жалпы халқының 70 000-нан астам бөлігін құрады.

Бозжоу форты

Шиеленіс күшейген сайын, 1749 жылы британдықтар Жаңа Шотландияда, қала ретінде негіленген Галифакстағы Ситадель-Хиллде және Бедфордтағы Форт Саквиллде бекіністер салды. Француздар Луибур қамалын қайта жаңартып, қорғаныс жүйесінің бір бөлігі ретінде Нерепис қамалын қайта басып алды. 1750 жылы француздар өз колониясындағы әскери күшін арттырды. Сол жылдың сәуір айында Новая Шотландияның губернаторы Эдвард Корнуоллис, Чигнето түйіскен жерінде британдық билікті орнату үшін шағын күшпен британдық майор Чарльз Лоуренсті жіберді. Миссагуаш өзенінің солтүстік жағалауында Лоуренс Луи де Ла Корн басқаратын француз күштерін тапты, оған британдықтардың одан әрі ілгерілеуіне жол бермеу бұйрығы берілген еді. Де Ла Корн британдықтарға көмектесуге мүмкіндік бермеу үшін Бобассин ауылын эвакуациялап, өртеп жіберді. Британдықтар соғыс жағдайы болмаған француздармен шайқасудың немесе аумақтық шектеулерді мойындаудың орнына Лоуренс кері шегінді. Лондон шенеуніктері бейбіт уақытта ұлттық талаптарды орнату үшін әскердің әрекеттерін қаншалықты бағыттау керектігі туралы келіспеді. Бірақ Корнуоллис Лоуренсті күшті күшпен Миссагуаш өзеніне қайта жіберді, олар француздық агент-провокатор, отец Ле Лутр басқаратын абенаки және одақтас үндістердің тобын жеңіске бұйырды. 1750 жылдың күзінде Лоуренс Бобассиннің қираған ауылының орнына жақын Форт Лоуренс салды. 1751 жылға қарай оқ-дәрі қоймасы, құдық, төрт каземат және офицерлердің жатақханасы аяқталды. Келесі жылы казармалар салынды. 1753 жылға қарай қамалдың қоршауы және жер жұмыстары болды. Бұл бесбұрышты форт, төңкерілген қабырғалары және бұрыштарында тіректер орнатылған жерден салынған бекіністерден тұрды.

Бозжор бекінісі шайқасы

Француздық позицияны форттың клеркі Томас Пишон әлсіретуі мүмкін. Форт-Лоуренс қаласындағы британдық комендант Пишонға француздық әрекеттер туралы ақпарат үшін ақы төледі. Пишон француздық әрекеттердің есебін, форттардың жоспарларын және басып алу үшін қажетті қадамдардың жоспарын ұсынды, оларды лейтенант-полковник Роберт Монктон кейін шабуылдарда пайдаланды. Пишон британдықтардың сол жылы шабуыл жасамауы мүмкін екенін айту арқылы Бозжорды нығайтуды кешіктірді. 1755 жылдың 19 мамырында 31 көлік және үш әскери кемеден тұратын конвой Бостоннан шығып, 2000-ға жуық Жаңа Англия провинциялық әскерін және 270 британдық тұрақты әскерін алып, 2 маусымда Миссагуаш өзенінің аузына жақын жерде тоқтады. Келесі күні, реттік армияның подполковнигі Роберт Монктонның басшылығымен әскерлер Форт-Бозжордан бірнеше километр жерге түсті. Фортты қорғауға командир Луи Дюпон Дюшамбон де Вергордың теңіз жаяу әскерінен 150 сарбазы және он шақты зенитші-бомбардиері болды. 16 маусымда үлкен ағылшын бомбасы казематтың төбесінен өтіп, ішіндегі көптеген адамдарды өлтірді. Вергор қаруын тастады. Форт бағынып, Форт Камберленд деп аталды. Келесі күні Форт-Гасперо шабуылсыз бағынды. Бұл форттардың құлауы шекаралық дауды британдықтардың пайдасына шешті және акадиялықтарды қуғынға салудың басталуын белгіледі. 1757 жылдың сәуірінде Форт-Эдвардқа шабуыл жасағаннан кейін, акадиялық және микмак партизандары да Форт-Камберлендке шабуыл жасап, екі адамды өлтіріп, бас сүйектерін алып, екі тұтқынға алды. 1758 жылдың наурыз айында қырық акадиялық және микмактар Камберленд фортындағы шхунаға шабуыл жасап, оның капитаны мен екі теңізшісін өлтірді. Жыл сайын шамамен 6000 келушіні тартатын форт, Маритим провинцияларындағы мұралық туризмге үлес қосады.