Кіріспе

1688–1763 жылдар аралығында Солтүстік Америкадағы әскери қақтығыстар сериясы

Француз және үнді соғыстары – 1688 және 1763 жылдар аралығында Солтүстік Америкада болған қақтығыстардың сериясы, олардың кейбіреулері тікелей емес, Еуропалық династиялық соғыстармен байланысты болды. «Француз және үнді соғысы» деген атау АҚШ-та 1754–1763 жылдардағы соғысқа қатысты ғана қолданылады. Бұл соғыс Жеті жылдық соғыстың Солтүстік Америкадағы майданы болды және оның салдары Америка революциясына әкелді. Француз және үнді соғыстарынан бұрын Бобр соғыстары болған. Квебек провинциясында осы соғыстарды көбінесе Өзара отарлық соғыстар деп атайды. Кейбір қақтығыстарға испан және голланд күштері де қатысты, бірақ барлық соғыстарда Ұлыбритания Корольдігі, оның отарлары және олардың жергілікті одақтастары бір жағынан, Франция, оның отарлары және олардың жергілікті одақтастары екінші жағынан басты рөлде болды. Соғыстардың негізгі себебі – әр елдің Американың ішкі аймақтарын, сондай-ақ Гудзон шығанағы маңындағы аймақты бақылауға ұмтылуы болды, олар екеуі де жүн саудасына басымдық ету үшін маңызды деп есептелді.

Операциялық мақсаттар

Соғысқан тараптар, көбінесе, колонияларды ана елмен байланыстырған теңіз жолдарымен ғана емес, сондай-ақ колониялар арасындағы құрлық жолдарымен және Солтүстік Американың ішкі аймақтарына бағытталған маңызды тері саудасы жолдарымен бақылауды қамтамасыз етуге ұмтылды. Бұл жолдар көбінесе көлдер мен өзендер арқылы Атлантика мұхитынан Миссисипиге дейін созылған. Көптеген жергілікті тайпалар осы жолдардың бойында өмір сүрді және Еуропаның алып державалары арасындағы соғыстарға тартылды. Соғысқан тараптар маңызды көлік түйіндерінде бекіністер салды және оларды қорғау үшін, сондай-ақ жаудың орналасқан жерлеріне шабуыл жасау үшін жергілікті халықтан көмек сұрады.

Еуропалық тактика

Көпшіліктің пікірінше, еуропалықтардың ұрыс тәсілдері мен әскери тактикасы американдық ормандарға және жергілікті соғыс өнеріне сай келмеген. Сондықтан, ағылшын отарлаушылары жергілікті соғыс тәсілдерінен шабыт алып, жаңа ұрыс техникасын жасады деген болжам бар. Осы техникалар, жасырынуды және шабуылдауды қамти отырып, отарлаушылардың француздарды, содан кейін Американдық революциялық соғыс барысында британ армиясын жеңуіне себеп болды деп есептеледі. Бірақ шындығында, француз және үндістер соғысын Ұлыбритания дәстүрлі еуропалық тактиканы қолдану арқылы жеңді. Луисбург бекінісі еуропалық соғыс қағидалары бойынша жүргізілген екі қоршаудан кейін берілді, ал 1759 жылғы Ыбырайым жазығындағы шайқас – ашық алаңда жабық түзілімдерде өткен еуропалық шайқас болды.

Кішігірім соғыс

Француздардың күш-жігері ақыры нәтижесіз болғанымен, олар замандастары «ла Петти воре» деп атаған, қазіргі кезде партизандық соғыс деп аталатын тактикалық доктрина бойынша соғысты. Солтүстік Америкадағы француз әскерлерінің санының аздығы еуропалық стандартты тактикамен соғыс жүргізуге мүмкіндік бермеді. Сондықтан француздар көбінесе жергілікті одақтастардың көмегіне жүгінді (төменде қараңыз). Француз халқының аздығы; Жаңа Францияның тері саудасына тәуелділігі, бұл француздар мен жергілікті халықтарға өзара пайдалы болды; және британдық колониялардан туындаған ортақ қауіп, жергілікті халықтарды одақтас болуға ынталандырды. Мононгахела шайқасы – осы шағын соғыс тактикасының ең ірі жетістігі болды. Бірақ Француз және Үнді соғысының соңында, Канаданың дерлік барлық ер азаматтары жұмылдырылғанына қарамастан, британдықтардың сандық артықшылығы айқын болды, және еуропалық стандартты тактика жеңіске жетіп, соғысты шешті.

Британдықтар

Британдық әскери күштері Британ армиясының тұрақты полктері мен тәуелсіз роталарынан, Британдық Америкадағы әрбір колониялардың құраған провинциялық полктерінен және колониялық милициядан тұрды.

Британдық әскер

Британ армиясының Солтүстік Америкада екі түрі бөлімше болды: колонияларда белгілі бір мерзімге қызмет ететін тұрақты полктер, көбінесе соғыс басталған соң ғана жіберілетін, және форттар мен бекіністердің гарнизондары ретінде колонияларда тұрақты орналасқан тәуелсіз роталар. Британ армиясы көбінесе кедей және қылмыстық топтардан жиналған, алайда тәуелсіз роталардың мәртебесі төмен болды. Олардың қатарына көбінесе тұрақты әскерден шығып кеткендер – бұрынғы солдаттар, сондай-ақ дезертирлер де кіретін. Офицерлер көбінесе қатардан офицерлер болып тағайындалатын. Тәуелсіз роталар жергілікті қоғамға жақын қалып, әскери қызметті азаматтық жұмыстың қосымшасы ретінде қарастырып, келісім шарты біткен соң колонияларда қала беретін.

Облыстық әскерлер

Соғыс басталғанда, бірнеше колония өздерінің әскери күштерін, провинциялық әскерлерін уақытша әскерге алу арқылы ұйымдастырды. Әскерлер қоғамның төменгі топтарынан шыққан, бұл олардың сенімділігі мен тиімділігін арттырмады. Массачусетс шығанағы, Нью-Йорк және Коннектикут әдетте үлкен контингенттерді жұмылдырды, ал оңтүстік колониялар императорлық мақсатқа әрдайым өте теріс қатысты. Британ армиясы рейнджерлік бөлімшелерді қоспағанда, провинциялық әскерлердің жауынгерлік қабілетіне жоғары баға бермеді. Бірлескен операциялар кезінде провинциялық әскерлер қатаң британдық соғыс ережелеріне бағынды. Провинциялық әскерлердің офицерлері тұрақты армия офицерлеріне қарағанда төменгі шенде болды; провинциялық дала офицері аға британдық капитан деңгейінде саналды, бірақ бұл офицерлер колониялық элитаның мүшелері, көбінесе колониялық заң шығарушы органдардың қатысушылары болды. Реттік және провинциялық офицерлер арасында шен және үстемдік мәселелері бойынша даулар жиі туындады. Кіші провинциялық офицерлер көбінесе халықтық милиция офицерлері болды, олар ер адамдарды оңай әскерге шақыра алатын.

Колониялық отаршылдық

Әрбір колонияның өз әскері болды, қағида бойынша 16-дан 60 жасқа дейінгі барлық еңбекке жарамды ер адамдарды қамтыды. Бірақ шындығында, әскерге қосылу қоғамның ең әулетті мүшелерімен шектелді, себебі әрбір әскерші өз-өзіне мылтық, қап, оқ-дәрі, пуля, кремень және қылышпен қамтамасыз етуі керек еді. Әрбір жергілікті қауым өз әскерін ұйымдастырды. Офицерлерді губернатор тағайындады немесе адамдар сайлады. Жергілікті әскердің басты міндеті – жергілікті қорғаныс болды, олар көбінесе жаугершілікке қатыспады, бірақ тиімді үй күзетшісі қызметін атқарды.

Француз әскері

1754 жылы Артуа, Беарн, Бургундия, Гвиенна, Лангедок және Ла Рейн полктерінен алты батальон Жаңа Францияға жіберілді. 1757 жылы Рояль-Руссилон және Ла-Сарр полктерінен екі батальон қосымша келді, ал келесі жылы де Берри полкінен екі батальон келді. Атлантика арқылы артиллериялық рота да жіберілді.

Колониялық отаршылдық

Канадалық отаршылдық жасақтары британдық провинциялық әскерлер мен британдық отаршылдықтардың жасақтарына қарағанда айқын артық моральдық рух пен жауынгерлік қабілетке ие болды. Алайда, бұл тек олар елді қорғау немесе дала жауынгерлері ретінде қолданылған кезде ғана дұрыс еді. Соғыс қимылдарынан басқа, Канада жасақтары көлік және жол салу сияқты маңызды міндеттерді де орындады.

Жергілікті-ақ адамдар арасындағы соғыс

Еуропалық отаршылдық күштер мен Американың жергілікті халықтары арасындағы қақтығыстар кезінде, төрт маңызды француз-жергілікті соғыстарын сипаттайтын соғыс үлгісі пайда болды. Кейбір жергілікті тайпалар мен отарлар арасындағы қарым-қатынастардың күрделі желісі маңызды болды, нәтижесінде жергілікті тайпалар отаршыл күштердің одақтастарына айналды. Бұл одақтар, негізінен, тері саудасы арқылы құрылған экономикалық байланыстардың және жергілікті тайпалардың өзге жергілікті тайпаларға қарсы одақтастарға мұқтаждығының нәтижесі болды. Соғысқа барлық тараптан бейбіт тұрғындарға қатысты кең етек жайған және күшейе түскен зорлық-зомбылық кірді, оның барысында екі жақтан да – отаршылдық және жергілікті – елді мекендерге шабуылдар жасалды, тұрғындар өлтірілді немесе тұтқынға алынды, үйлер мен егістер өртеліп талқандалды.