Кіріспе

Вольфвилл – провинциялық астана Галифакстан солтүстік-батысқа қарай орналасқан, Новая Шотландияның Кингс округіне қарасты Анаполис аңғарындағы Канада қаласы. Вольфвилл аймағындағы француз қоныстануы шамамен 1680 жылы Пьер Мелансон отбасын Гранд-Преде орналастырған кезде басталды. Акадиялықтар сағалық тұзды батпақтарды бөгеттермен қоршап, қалпына келтірілген жерлерді егін және мал жаюға қолайлы құнарлы алқаптарға айналдырып, сәтті фермерлікпен айналысты. Алайда, 1710 жылы Акадия француз тәжінен ағылшындар Порт-Рояль/Анаполис-Рояльды қоршағаннан кейін қолдан шықты. 1713 жылы Испания мұрагерлік соғысының аяқталуымен Утрехт келісіміне қол қойылды, осы келісім бойынша Акадия британдықтарға соңғы рет берілді. Келесі отыз алты жыл бойы, 1749 жылы Галифакс құрылғанға дейін, британдықтар Аннаполис-Рояль және Кансода тұрды. Француз тілді католиктердің саны сол жылдары 10 000-нан асып, Минас аймағы (Вольфвилл және төңірегі) тез арада маңызды қонысқа айналды. Акадия екі империяның шекаралық аймағы болды, бұл акадиялықтар үшін күрделі әлеуметтік-саяси ортаның қалыптасуына әкелді. Британдықтар да, француздар да акадиялықтардың адалдығын қамтамасыз ету үшін олардан әр түрлі адалдық серттерін алуға тырысты. Бұл күрделі жағдай көптеген акадиялықтарды бейтараптық саясатын ұстануға итермеледі, ал басқалары француздарды немесе британдықтарды ашық қолдады. Австрия мұрагерлік соғысы кезінде Вольфвилл аймағындағы акадиялықтар Гранд-Пре шайқасына қатысты, онда француз канадалық әскері, микмактар мен акадиялықтардың күшеюімен британдық әскерді жеңді. Ұлыбритания мен Франция арасындағы Жеті жылдық соғыс басталғанда, Вольфвилл аймағындағы акадиялықтар, Жаңа Шотландиядағы барлық акадиялықтармен бірге, британдықтардың акадиялықтарды жер аударуы кезіндегі депортациялардан зардап шекті (Фанди шығанағы жорығын да қараңыз). 1755 жылдың қыркүйегінен бастап және күзге дейін Вольфвилл аймағынан шамамен 2000 акадиялық жер аударылды. Гранд-Преден тыс жатқан ауылдар британдықтар тарапынан өртеліп, 1758 жылға дейін жалғасқан партизандық соғыс кезінде екі тарап та тағы көп ғимараттарды қиратты.

Британдық билік

1760 жылы Новая Шотландиядағы британ үкіметі Анаполис аңғарында ағылшын қоныс салушылары үшін бірнеше жер участақтарын қолжетімді етті. Хортон қалашығы Гранд-Пре/Вольфвилл аймағында құрылды. Жаңа Англиядағы егіс жерлеріне деген қысымның нәтижесінде, ағылшын тілді фермерлер қолжетімді бағада құнарлы жер іздеп солтүстікке көшті. 1760 жыл мен 1789 жыл аралығында «Жаңа Англия плантаторлары» деп белгілі 8000-нан астам адам Анаполис аңғарының маңына көшіп келген деп есептеледі. 1763 жылы Хортон қалашығы аумағында 154 отбасы тұрды. Жаңа Англия плантаторлары негізінен ауыл шаруашылығы экономикасын құрды, мал, картоп және астық, кейіннен алма экспорттады, сондай-ақ ағаш өңдеу және кеме жасау салаларын дамытты. Олар бұрынғы акадиялықтар пайдаланған құлама жерлерді қалпына келтіріп, қайта пайдаланды, ауыл шаруашылығы құламаларын жөндеп, кейін кеңейтті. 1808 жылы үш шақырымдық Виквайр құламасын салып, Вольфвилл және Гранд-Пре құламаларын біріктірді. Бұл қосымша 8000 акр жерді ауыл шаруашылығына пайдалануға мүмкіндік берді. Хортон қаласының орны бастапқыда Гасперо өзенінің сағасына жақын Гранд-Пре аймағындағы Хортон-Лэндингте жоспарланды. Алайда, қала Корнуоллис өзеніндегі қорғалған портының маңында, алғашқыда Мад-Крик деп аталған жерде дамыды. Канададағы баптист шіркеуі туралы алғашқы ресми жазба 1778 жылғы 29 қазанда құрылған Хортон баптист шіркеуіне (қазіргі Вольфвилл) қатысты. Шіркеудің құрылуына «Жаңа Нұр» уағыздаушысы Генри Аллин көмектесті. Баптист қозғалысы аймақта күшті болып қала берді. 1838 жылы Акадия университеті баптист колледжі ретінде құрылды. 1830 жылы Мад-Крик қаласы сол кездегі қала пошта бастығы Элиша ДеВулфтың құрметіне Вольфвилл деп аталды. 19 ғасырдың ортасында Вольфвилл әлемдегі ең кішкентай порты ретінде танымал болды. 1867 жылы Конфедерацияға қосылып, қала Канаданың бір бөлігіне айналды.

Канада

Виндзор және Аннаполис темір жолы 1868 жылы келді, кейіннен Доминион Атлантик темір жолы аталды. Вольфвилл негізінен Аннаполис аңғарының құнарлы бақтарынан алма экспорттауға арналған теңіз порты болды. Вольфвилл порты сонымен қатар MV Kipawo паромдарының соңғы аялдамасы болды, бұл паромдар 200 жыл бойы Вольфвилл, Кингспорт және Паррсборо қалаларын байланыстырып келді. Фанди шығанағының күшті толқындарының әсерінен күніне екі рет суы тартылатын бұл портты Роберт Рипли бір кезде әлемдегі ең кішкентай порт деп сипаттаған. 1893 жылдың 20 наурызында қала ресми түрде құрылды, ал Е. Перри Боулз оның тұңғыш мэрі болып сайланды. 1985 жылы қала ядролық қарудан босатылған аймақ деп жарияланды. 2007 жылдың 17 сәуірінде Вольфвилл Канаданың алғашқы әділ сауда қаласы атанды. 2016 жылдың мамыр айында Вольфвилл Канададағы үшінші Cittaslow қаласы болып бекітілді.

Өнер және мәдениет

Акадия университетінің өнер галереясы мен Фестиваль театры, көптеген бистролар мен бутиктермен бірге Мейн-стритте орналасқан. Қаланың тарихы Вольфвилл тарихи қоғамы басқаратын Рэндалл үйі мұражайында ұсынылады. Жыл сайын Акадия кампусында Анаполис аңғарының музыка фестивалі өткізіледі, онда аңғардың түкпір-түкпірінен келген музыканттар бақталастырады. Вольфвиллде екі жылдық өнер фестивалі өтеді: қыркүйекте Deep Roots Music Festival, ал қазан айының соңында Devour! Тамақ және кино фестивалі. Акадия кинокооперативі басқаратын Аль Уитл театры ұрпақтар бойы қала халқы үшін мәдениет пен ойын-сауық ортасы болып келді. 1911 жылы ашылған және 1923 жылға дейін опера театры ретінде жұмыс істеген, кейін қоғамдық театр мен киноға айналған театр, 1997 жылға дейін Acadia Cinemas басқаруымен түрлі меншік иелеріне тиіп өтті. Ұзақ жылдар қызмет еткен менеджері Аль Уитлдың (1929–2021) зейнеткерлікке шығуымен театр 2000 жылы жабылды. 2004 жылы театр Acadia Cinema Cooperative Ltd. компаниясымен қайта ашылды және Аль Уитлдың құрметіне аталды. Театр сол кезде бері жергілікті жиналу орталығы және өнер орталығы ретінде қызмет етуді жалғастыруда, жергілікті театрлық қойылымдардан бастап халықаралық тәуелсіз фильмдерді көрсетуге дейін. Вольфвиллде бұрынғы алма жинау қоймасы болған ДеВолф ғимаратында фермерлер нарығы орналасқан. 2022 жылдың шілдесінде қалада тұңғыш рет Анаполис аңғарының Мақтаныш фестивалі өтеді. Кітапхана – Вольфвилл мемориалдық кітапханасы.

Тиісті әдебиет

Прентис Роджер Х. 2024. Пол Л. Харрис және Карен Э. Смиттың бірлескен редакциясы. Баптистер ерте Солтүстік Америкада. Вольфвилл, Новая Шотландия. Мерсер университеті баспасы.