Кіріспе

Солтүстік Америкадағы әскери операциялар

Георгий патша соғысы (1744–1748) – Солтүстік Америкадағы Аустрия мұрагерлігі соғысының (1740–1748) бір бөлігі болған әскери операцияларға берілген атау. Бұл француз-үнді соғыстарының үшіншісі болды. Ол негізінен Нью-Йорк, Массачусетс шығанағы (сол кезде Мэн және Массачусетс штаттарын қамтиды), Нью-Гэмпшир (сол кезде Вермонт штатын қамтиды) және Нова-Скотия британдық провинцияларында өтті. Оның ең маңызды оқиғасы – 1745 жылы Массачусетс губернаторы Уильям Ширли ұйымдастырған экспедиция. Ол Нова-Скотиядағы Кейп-Бретон аралындағы Луисбург француз бекінісін қоршап алып, соңында жаулап алды. Француз тілінде ол Troisième Guerre Intercoloniale, яки Үшінші отарлық соғыс деп аталады. 1748 жылы Айкс-ла-Шапель шарты соғысты аяқтады және Луисбургті Францияға қайтарды, бірақ ешқандай шешілмеген аумақтық мәселені шеше алмады.

Себептер

Женкинс құлағының соғысы (1731 жылы испандық командир британдық сауда капитаны Роберт Женкинстің құлағын кесіп алып, оны патшасы Джордж II-ге жеткізуді бұйырған оқиғадан кейін осылай аталды) 1739 жылы Испания мен Ұлыбритания арасында басталды, бірақ Кариб теңізі және испандық Флорида мен көршілес британдық Джорджия провинциясы арасындағы қақтығыспен шектелді. Австрия мұрагерлік соғысы, атақты Мария Терезияның Австрия тағына отыру құқығы үшін болған күрес, 1740 жылы басталды, бірақ бастапқыда Ұлыбритания мен Испанияны әскери тұрғыдан қатыстырмады. Ұлыбритания 1742 жылы Австрияның одақтасы және Франция мен Пруссияның қарсыласы ретінде дипломатиялық жолмен осы қақтығысқа тартылды, алайда олар арасындағы ашық соғыс 1743 жылы Деттингенде басталған жоқ. Ұлыбритания мен Франция арасында 1744 жылдың наурызына дейін ресми түрде соғыс жарияланбады. Массачусетс Канада мен Францияға қарсы соғыс жариялауды 2 маусымға дейін кешіктірді.

Соғыстың барысы

Соғыс жариялау туралы хабар 1744 жылғы 3 мамырда Луисбургтегі француз бекінісіне бірінші болып жетті, ал ондағы күштер жаушылық әрекеттерді бастауға көп уақыт жұмсаған жоқ. Квебекке құрлық арқылы жабдықтау жолдарына алаңдаған олар 23 мамырда британдық Кансо балық аулау портына шабуыл жасады, содан кейін Нова-Скотияның астанасы Аннаполис Рояльге шабуыл ұйымдастырды. Бірақ француз әскерлері Луисбургтен аттануға кешікті, ал олардың микмак және малисит тайпалары, Жан Луи Ле Лутрмен бірге, шілде айының басында Форт-Аннаға өздерінен-өздері шабуыл жасауға шешім қабылдады. Аннаполис соғыс жариялануы туралы хабар алды, ал британдық әскерлер алғашқы халықтардың жауынгерлері Форт-Аннаны қоршауға кіріскенде біршама дайын болды. Ауыр қару-жарақтары болмағандықтан, микмактар мен малиситтер бірнеше күннен кейін шегінді. Содан кейін тамыздың ортасында үлкен француз күштері Форт-Аннаға келді, бірақ олар гарнизонға қарсы тиімді шабуыл жасауға немесе қоршауға алуға мүкіндік таппады. Форт Массачусетс штатынан жабдықтар мен күшейтеулер алды. 1745 жылы британдық отаршылдар алты апталық қоршаудан кейін Луисбург бекінісін басып алды. Жауап ретінде Акадияның Вабанаки конфедерациясы 1745 жылы Солтүстік-Шығыс жағалау науқанын Акадия шекарасындағы, солтүстік-шығыс Мэндегі британдық елді мекендеріне қарсы бастады. 1746 жылы Франция Луисбургті қайтару үшін ірі экспедиция ұйымдастырды. Дауылдарға, ауруға және, соңында, қолбасшысы, Анвиль герцогінің өліміне тап болған экспедицияның аман қалғандары мақсатына жетпей Францияға қайтып оралды. Соғыс сонымен қатар солтүстік британдық колониялар мен Жаңа Франция арасындағы шекараларда да жүргізілді. Екі тараптың да үндістер арасында одақтастары болды, ал шеткері ауылдарға шабуылдар жасалып, тұтқындар алынып, олар үшін құн төленді немесе кейде аурудан немесе соғыстан зардап шеккен үнді тайпалары оларды асырап алды. Солтүстік шекарадағы жиі шабуылдардың салдарынан губернатор Уильям Ширли Нью-Йорк шекарасына дейін созылатын шекаралық бекіністер желісін салуға бұйрық берді. 1745 жылғы 28 қарашада француздар үнді одақтастарымен бірге Нью-Йорк штатындағы Саратога ауылына шабуыл жасап, оны қиратты және жүзден астам тұрғынын өлтірді немесе тұтқынға алды. Осыдан кейін британдықтар ірі сауда қаласы Олбаниден солтүстікке орналасқан Нью-Йорктегі елді мекендерін тастап кетті. 1746 жылдың шілдесінде ирокездер мен колонияаралық күштер британдық күштерге қарсы шабуыл үшін Нью-Йорктің солтүстігінде жиналды. Күткен британдық тұрақты әскерлері келмеген соң, шабуыл тоқтатылды. 1746 жылы Гудзон өзенінің жоғарғы ағысында шабуыл жасауға жиналған үлкен (1000-нан астам адамнан тұратын) француз және алғашқы халықтар күштері оның орнына Хусак өзенінің аңғарында шабуыл жасады, оның ішінде Массачусетс фортына (қазіргі Солтүстік Адамс, Массачусетс) шабуыл жасады. Бұл бұрынғы шайқаста үнді басшысының қаза тапқанына кек алу болды. Басқа шабуылдарға 1747 жылы француздар мен микмактардың Нова-Скотиядағы Гранд-Преге жасаған шабуылы және 1748 жылы француздардың үнді одақтастарының Нью-Йорк штатындағы Шенектадиге жасаған шабуылы кірді.

Салдары

Соғыс, әсіресе солтүстік британдық колонияларда, ауыр зардаптарға әкелді. 1745–46 жылдары Массачусетс штатының еркектерінен болған шығын сол колонияның ересек ер адамдарының 8% құрады деп есептеледі. Экс-ла-Шапель шарты бойынша Луибур үш жылдан кейін Францияға қайтарылды, француздықтар британдықтардан басып алған Үндістандағы Мадрас қаласының орнына. Бұл шешім Жаңа Англияны, әсіресе экспедицияға ең көп үлес қосқан (қаржы және кадрлық тұрғыдан) Массачусетс отаршылдарын қатты ашуландырды. Соғыс аяқталғаннан кейін британ үкіметі Массачусетстің күш-жігерін мойындап, 180 000 фунт стерлинг төледі. Провинция бұл ақшаны құнсызданған қағаз ақшасын қайтаруға жұмсады. Барлық колониялық шекараларды соғысқа дейінгі жағдайға келтірген бейбітшілік шарты Франция, Ұлыбритания және олардың колониялары арасындағы азаматтық дұшмандыққа толық нүкте қоймады, сондай-ақ аумақтық дауларды да шешпеді. Солтүстік Америка мен Еуропада шиеленіс сақталды. 1754 жылы Солтүстік Америкада француз және үнді соғысы басталып, екі жылдан кейін Еуропаға жеті жылдық соғыс ретінде тарады. 1749 мен 1755 жылдар аралығында Акадия мен Нова-Скотиядағы шайқастар Әке Ле Лутр соғысында жалғасты.