Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Арифметикада галереялық әдіс, сондай-ақ бателло немесе сызу әдісі деп аталады, 1600 жылға дейін қолданылған ең көп тараған бөлу әдісі болды. "Галеа" және "бателло" атаулары жұмыстың сызбасы қайыққа ұқсас болғандықтан осылай аталған. Бұл әдістің алғашқы нұсқасын әл-Хорезми 825 жылы қолданған. Галереялық әдіс араб тілінен шыққан деп саналады және құм санағышпен (абак) қолданғанда ең тиімді. Дегенмен, Лам Лэй Ённың зерттеулері галереялық бөлу әдісінің біздің заманымыздың 1-ші ғасырында ежелгі Қытайда пайда болғанын көрсетті. Галереялық әдіс ұзақ бөлуге қарағанда аз цифр жазады және бастапқы сызықтан жоғары да, төмен де кеңейгенде қызықты пішіндер мен суреттер пайда болады. Бұл әдіс он жеті ғасыр бойы, ұзақ бөлудің төрт ғасырынан әлдеқайда ұзақ уақыт бойы бөлудің басты әдісі болды. Томас Пруст (немесе Прист) жазған 1702 жылғы британдық-американдық шифрлау кітабында галереялық әдістің мысалдары келтірілген.
In arithmetic, the galley method, also known as the batello or the scratch method, was the most widely used method of division in use prior to 1600. The names galea and batello refer to a boat which the outline of the work was thought to resemble. An earlier version of this method was used as early as 825 by Al Khwarizmi. The galley method is thought to be of Arab origin and is most effective when used on a sand abacus. However, Lam Lay Yong's research pointed out that the galley method of division originated in the 1st century AD in ancient China. The galley method writes fewer figures than long division, and results in interesting shapes and pictures as it expands both above and below the initial lines. It was the preferred method of division for seventeen centuries, far longer than long division's four centuries. Examples of the galley method appear in the 1702 British American cyphering book written by Thomas Prust (or Priest).
Басқа нұсқалар
Жоғарыда көрсетілген нұсқаны сызып тастау әдісі деп атайды және ол ең көп қолданылатын нұсқа. Өшіруге рұқсат етілген және аралық қадамдарды сақтау қажеттілігі болмаған жағдайларда өшіру әдісі де бар. Осы әдіс құм санағымен (абакусымен) жұмыс істеуде қолданылады. Соңында, баспагерлердің әдісі өшіру мен сызып тастаудың екеуін де қолданбайды. Бөліндінің әр бағанындағы жоғарғы сан ғана белсенді болып табылады, ал нөл – толығымен белсенді емес бағанды білдіреді.
The above is called the cross out version and is the most common. An erasure version exists for situations where erasure is acceptable and there is not need to keep track of the intermediate steps. This is the method used with a sand abacus. Finally, there is a printers' method that uses neither erasure or crossouts. Only the top digit in each column of the dividend is active with a zero used to denote an entirely inactive column.
Қазіргі қолданысы
Галереялық бөлу 18 ғасырға дейін математиктердің ең танымал бөлу әдісі болды және баспаханаларда қателерді жою мүмкін болмағандықтан қолданыстан шығып қалғаны айтылады. Осы әдіс әлі де Солтүстік Африка мен Таяу Шығыстың басқа аймандарының мавр мектептерінде оқытылады.
Galley division was the favorite method of division with arithmeticians through the 18th century and it is thought that it fell out of use due to the lack of cancelled types in printing. It is still taught in the Moorish schools of North Africa and other parts of the Middle East.
Шығу тегі
Сингапурдың Ұлттық университетінің математика профессоры Лам Лэй Йонг галерея әдісінің бастауын 400 жыл шамасында жазылған Суньцзы Суаньцзинге (Sunzi Suanjing) дейін жегізді. 825 жылы әл-Хорезми сипаттаған бөлу әдісі, Суньцзының бөлу алгоритмімен толық сәйкес келді.
Lam Lay Yong, mathematics professor of National University of Singapore, traced the origin of the galley method to the Sunzi Suanjing written about 400AD. The division described by Al Khwarizmi in 825 was identical to the Sunzi algorithm for
division.