Кіріспе

Польшалық сәулетші, әскери қолбасшы және саясаткер Мариан "Марек" Спихалски (6 желтоқсан 1906 – 7 маусым 1980) – соғысқа дейінгі Польшадағы поляк сәулетшісі, кейін әскери қолбасшы және коммунистік саясаткер. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Польшадағы астыртын қозғалысқа қатысты және Халық гвардиясының, содан кейін Халық армиясының жетекшілерінің бірі болды. Нацистік-кеңестік шапқышылықтан кейін де ол мүшелігін сақтап, 1942 жылы КПП Польша жұмысшы партиясына, ал 1948 жылы Польша Біріккен жұмысшы партиясына айналды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Ол неміс басқыншылығы кезінде Варшавада болды және 1939 жылдың желтоқсанына дейін Лембергке қашып кетті, онда оның әйелі мен қызы күтіп тұрған еді. Бірақ, отбасы Кеңес оккупациясы астындағы Львовта қысқа ғана уақыт болды және 1940 жылдың қаңтарында Варшаваға қайтып келді. 1942 жылға дейін ол Варшава қалалық әкімшілігінде архитектор ретінде ресми түрде жұмыс істеді, сонымен қатар заңсыз жұмыс істеп, Польша қарсыласының қызметіне қатысты. Бастапқыда ол коммунист зиялылар тобы үшін бюллетень шығарумен айналысты, ал 1941 жылдан бастап Związek Walki Wyzwoleńczej (Азаттық күресінің неміс лигасы) ұйымының мүшесі болды. 1942 жылдан бастап ол коммунистік Армия Лудованың бас штабының уақытша бастығы болды, ал 1944 жылдың 22 шілдесінен бастап Польша халық армиясының бастығы болды. Ол 1942 жылы құрылған Польша жұмысшы партиясының мүшесі де болды.

Польша Халық Республикасы

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол Польша үкіметінде бірнеше лауазымды атқарды, алғашқыларының бірі Варшава қаласының мэрі болды (18 қыркүйек 1944 – 1945 жылғы наурыз), соғыс әлі де жалғасып жатқанда. Басқа лауазымдардың ішінде ол ұзақ жылдар бойы парламент мүшесі болды, Владислав Гомульканың жақын досы еді, ал 1945 жылдан 1948 жылға дейін Қорғаныс министрінің орынбасары және Польша Біріккен Жұмысшылар партиясының Политбюро мүшесі қызметін атқарды. 1949 жылы ол қалған саяси лауазымдарынан алынды, ал 1950 жылы 1949–1953 жылдардағы сталиндік тазалаулардың бөлігі ретінде социал-демократтарға қарсы күресте түрмеге қамалды, онда оны титоизм мен оңшыл ұлтшылдыққа ұқсас кеңес үкіметіне қарсы көзқарастарда айыптады. Ауыр жағдайда жүргізілген тергеулер барысында ол соғыс кезінде Гестапомен және Армия Крайовамен ынтымақтастық жасады деген айыптауларды мойындады. 1959 жылы ол қайтадан Политбюро мүшесі болды, ал 1963 жылы фельдмаршал шеніне көтерілді, бірақ кейбіреулер бұл шенді көбінесе символдық деп есептеді.

Биліктен кету

1970 жылы 1 қарашада Шпихалски Пакистанның Карачи әуежайында қарсы алу рәсімі кезінде қастерлі өмірінен айырылуға шамалы жетті. "Геттисбург Таймс" газеті коммунизмге қарсы ислам фундаменталисі Фероз Абдулланың Польша делегациясына жүк көлігін жоғары жылдамдықпен айдап, көздеген нысанасын мүсіркеумен жіберіп алғанын, бірақ Польшаның сыртқы істер министрінің орынбасары Зигфрид Вольняк (48 жас) және Пакистан өкілдерінің үш адамын, оның ішінде Ақпараттық бюроның орынбасар директоры Чаудхри Мохаммед Назир және екі фотографты қаза тапқанын хабарлады. Шпихалски 1970 жылғы желтоқсан айындағы Польшадағы наразылықтар кезінде Эдвард Гиерек Гомюльканы Польша Біріккен Жұмысшылар партиясының бірінші хатшысы лауазымынан ауыстырғанда, Гомюльканың жақын серігі ретіндегі лауазымын жоғалтты. Шпихалски зейнетке шығып, төрт томдық естелік жазды, ол қазір Калифорниядағы Гувер институтының мұрағатында сақтаулы. 1980 жылдың 7 маусымында қайтыс болды, одан кейін оның әйелі Барбара сақталды.