Монғол елшілігі және Симон Сен-Кентеннің естеліктері

Кіріспе

Сент-Квентиннің Симоны (1245–1248 ж. шамасында) – доминикан монахы және дипломат, 1245 жылы папа Иннокентий IV монғолдарға жіберген елшілікке Ломбардиялық Аскелинмен бірге қатысқан. Симонның миссия туралы есебі түпнұсқада жоғалып кеткен; алайда, оның маңызды бөлігі Винсент де Боведің «Speculum Historiale» еңбегінде сақталған, онда он тоғыз тарау «ex libello fratris Simonis» деп нақты айтылған. Аскелин мен Симонның елшілігі Акрадан елу тоғыз күндік сапар қашықтығында, Арас өзені мен Севан көлі арасында орналасқан Армениядағы Ситиенс қаласындағы Байжу лагеріне жетті. Папаның хаттары парсы тіліне, одан кейін моңғол тіліне аударылып, Байжуға ұсынылды; бірақ татарлар доминикандықтардың мақтандығына қатты ашуланды, олар папаның тіпті Ұлы ханнан да жоғары тұрғанын айтты, ешқандай сыйлық әкелмеді, Байжу алдында дәстүрлі құрмет көрсетуден бас тартты, императорлық сарайға барудан бас тартты және қонақтарын өз дініне көндіруге тырысты. Сондықтан франк елшілері құрметсіздікпен қабылданды және тоғыз апта бойы (1247 жылғы маусым және шілде айлары) олардың хаттарына жауап берілмеді. Байжу үш рет оларды өлімге кесуге бұйырды. Соңғы ақырында, 1247 жылдың 25 шілдесінде олар Ноянның 20 шілдедегі жауабымен босатылды. Бұл жауап латын елшілерінің жоғарыпарлы сөздеріне наразылық білдіріп, папаға жеке келіп, барлық жердің Иесіне (моңғол императорына) бағынуын талап етті. Осылайша, миссия толық сәтсіздікке ұшырады; бірақ Карпиниден басқа, бұл моңғол сарайына жеткен ең алғашқы католик елшілігі болды және оның берген ақпараты құнды болды. Бұл, кем дегенде, Португалиялық Лоренс жасауы тиіс болған (бірақ, көрінеу, жасалмаған) жұмыстың бір бөлігін орындады, оны папа солтүстік-батыстағы моңғолдарға елші ретінде тағайындады, ал Карпини солтүстікке аккредиттелген кезде (1245). Винсент де Боведің «Speculum historiale» еңбегін қараңыз, XXXII кітап (кейде XXXI деп аталады), 26–29, 32, 34, 40–52 тараулар (1591 жылғы Венеция басылымындағы 453A–454B беттеріне қараңыз); одан басқа, «Speculum historiale» еңбегінің бірнеше тарауларында Симоннан алынған материалдар болуы мүмкін, мысалы, XXXI кітап (немесе XXX кітап), 3, 4, 7, 8, 13, 32 тараулар; және XXX кітап (немесе XXIX кітап), 69, 71, 74–75, 78, 80 тараулар.

Simon of Saint Quentin (fl. 1245 48) was a Dominican friar and diplomat who accompanied Ascelin of Lombardia on an embassy which Pope Innocent IV sent to the Mongols in 1245. Simon’s account of the mission, in its original form, is lost; but a large section has been preserved in Vincent of Beauvais’ Speculum Historiale, where nineteen chapters are expressly said to be ex libello fratris Simonis. The embassy of Ascelin and Simon proceeded to the camp of Baiju at Sitiens in Armenia, lying between the Aras River and Lake Sevan, fifty nine days' journey from Acre. The papal letters were translated into Persian, and thence into Mongolian, and so presented to Baiju; but the Tatars were greatly irritated by the haughtiness of the Dominicans, who implied that the pope was superior even to the Great Khan, and offered no presents, refused the customary reverences before Baiju, declined to go on to the imperial court, and made unseasonable attempts to convert their hosts. The Frankish visitors were accordingly lodged and treated with contempt: for nine weeks (June and July 1247) all answer to their letters was refused. Thrice Baiju even ordered their death. At last, on July 25, 1247, they were dismissed with the Noyan's reply, dated July 20. This reply complained of the high words of the Latin envoys, and commanded the pope to come in person and submit to the Master of all the Earth (the Mongol emperor). The mission thus ended in complete failure; but, except for Carpini's, it was the earliest Catholic embassy which reached any Mongol court, and its information must have been valuable. It performed something at least of what should have been (but apparently was' not) done by Lawrence of Portugal, who was commissioned as papal envoy to the Mongols of the south west at the same time that Carpini was accredited to those of the north (1245). See Vincent of Beauvais, Speculum historiale, book xxxii. (sometimes quoted as xxxi. ), chaps. 26 29, 32, 34, 40 52, (cf. pp. 453 A 454 B in the Venice edition of 1591); besides these, several other chapters of the Speculum historiale probably contain material derived from Simon, e. g. bk. xxxi. (otherwise xxx. ), chaps. 3, 4, 7, 8, 13, 32; and bk. xxx. (otherwise xxix. ), chaps. 69, 71, 74 75, 78, 80.

Шығармалары

Саймон Сент-Квентин: Татар тарихы. Саймонның мәтінінен Винсент де Боведің "Speculum historiale" еңбегіне енген бөлімдер Стивен Пау, Тамас Кисс, Анна Ромикс және Флора Газарян аударған және түсіндірген. 2019 жылы онлайн жарияланды; екі тілде: ағылшын, латын.