Кіріспе

Шаросет, харосет немесе шароиз (חֲרֽוֹסֶת) – Пасах мерекесіндегі седерде желінетін, ұсақ кесілген жемістер мен жаңғақтардан жасалған тәтті, қою түсті қоспа. Талмудта айтылғандай, оның түсі мен құрылымы ежелгі Египетте құлдықта болған израильдіктердің кірпіш жасау үшін қолданған балшықты еске түсіреді, бұл Талмудтың «Песахим» трактатының 116а бетінде көрсетілген. Сөздің түбірі – еврей тіліндегі «балшық» деген мағына беретін сөз ([[:wikt:חרס]). Шаросет – Пасах седер табағындағы рәміздік тағамдардың бірі. Баталар оқылып, бірінші маор харосетке малып желінеді, содан кейін харосет пен маордан жасалған «Хиллель сэндвичі» (екі маццодан) желінеді. Көптеген адамдар қалған бөлігін маццоға жағып жейді.

Тарих

Мишнада Пасха үстеліне қойылатын заттармен байланысты харосет есімді тағам аталған: «ашымаған нан, салат және харосет». Кейбір деректер бойынша, оның тамыры ежелгі Грециядағы симпозиумдар дәстүріне жетеді, онда философиялық әңгімелер көп мөлшерде шарап ішумен және ұнтақталған жаңғақтар мен дәмдеуіштерге мақтап батырылған тағамдарды жеумен бірге жүрген.

Вариациялар

Шарусеттің көптеген рецептілері бар. Көбісінде "Песня о песнях" кітабында аталған жемістер мен дәмдеуіштердің кейбіреулері болады: алма (2:3), өрік (2:13), анар (4:3), жүзім (2:15), жаңғақ (6:11), құрма (7:7) және шарап (1:2), шафран (4:14) мен қыша (4:14) қосылады. Джонатан Брумберг Краустың сөзіне қарағанда, "ортағасырлық ислам империяларында тұрған еврейлерге парсы асүйінің әсері осы "Песня о песнях" дәмдік профилін күшейтті. Қолданылатын дәмдеуіштер мәдениетке қарай өзгереді; Йемен еврейлері гвоздика мен қара бұрыш қолданады, ал американдық еврейлер көбінесе корица қолданады. Италияда Венеция еврейлері каштан мен кедр жаңғағын қосатыны белгілі. Халек – парсы еврейлерінің алманың орнына құрма қолданатын түрі. Мейн штатында жергілікті өсірілген көкжидектер дәстүрлі рецептке қосылады.

Сефардтық дәстүрлер

Сефардтар шаросеті - жүзім, өрік және құрмадан жасалған паста. Мысырлық яһудилер оны құрма, жүзім, жаңғақ, даршын және тәтті шараптан жасайды. Грек және түрік яһудилері алма, құрма, ұсатылған бадам және шарап қолданады. Италиялық яһудилер каштан қосады. Суринамдық яһудилер кокос қосады. Йемендік яһудилер дәстүрінде шаросет дуке деп аталады, бұл атау Иерусалим Талмудында да кездеседі.

Мизрахи дәстүрлері

Яһудилердің бәрі "харосет" терминін қолданбайды. Орта Шығыс яһудилерінің кейбіреулері оның орнына "халег" терминін қолданады. "Халегтің" шығу тегі нақты белгісіз. Рав Саадия Гаон бұл сөзді қолданып, оны "халег" дайындауда міндетті түрде болуы тиіс жаңғақтың бір түріне жатқызады. Ирандағы еврей диаспорасының кейбір бөліктерінде "халегке" 40 түрлі ингредиент қосу дәстүрі бар. 40 саны шөлде 40 жыл саяхаттауды білдіреді.

Ашкенази дәстүрлері

Шығыс Еуропалық (немесе Ашкенази) харосет ұсақталған жаңғақ пен алмадан жасалады, корица және тәтті қызыл шараппен дәмделеді. Тәттілік пен байланыс үшін бал немесе қант қосылуы мүмкін. Қоспа қайнатылмайды.

Қазіргі нұсқалары

2015 жылы Ben & Jerry’s Charoset мұзды десерті Израильде кеңінен қолжетімді болды және бірнеше маңызды жаңалықтар құралдарында жарияланды.

Қалғандары

Қалған шаршет көбінесе мацамен желінеді, бірақ оны қол пирогының ішіне де салуға болады.