Кіріспе

Бұл уақыт жобасы 1537 жылдан қазіргі уақытқа дейінгі шотланд, ағылшын және британ армияларының негізгі соғыстарын, шайқастарын және қақтығыстарын, сондай-ақ олармен байланысты мәселелерді қамтиды. Британдық дипломатиялық тарихтың уақыт жобасына да қараңыз.

15001599 жыл

1537 жылы Сент-Джордж бауырластығының немесе гильдиясының қадағалаушылары 25 тамызда Генри VIII-ден корольдік жарғы алды, онда патент хаттары алынды, оларға ұзын садақ, арбалет және қолқызыл артиллериясының бауырластығы немесе гильдиясы ретінде белгілі болатын мәңгілік корпорация құруға рұқсат берілді. Бұл орган содан бері түрлі атаулармен танымал болды, бірақ бүгін ол Құрметті артиллерия компаниясы деп аталады және Ұлыбритания армиясындағы үздіксіз қызмет ететін ең көне полк болып табылады. 1539 жылы Монмутшир Корольдік инженерлік полкі Монмут графтығының ополчение күштеріне айналғанға дейін алғаш рет жиналды. 19 ғасырда жаңа полиция құрылғанда, полк Корольдік инженерлер резервіне өтті, соның нәтижесінде Корольдік Монмутшир Корольдік инженерлер ополчениесі Резервтік армияның ең ірі полкіне айналды. 1572 жылы Бәффтер Лондонның қалалық ополчениесінен Голландиядағы протестанттарды қолдау үшін құрылды, олар 1665 жылы ағылшын-голландия соғысы басталарға дейін онда қалды, сол кезде олар Голландияның Генерал-штаттарына адалдық серт беруден бас тартқандықтан таратылды. Олар Англияға қашып, британ армиясында "Голландия полкі" ретінде қайта құрылды. Қазіргі кезде бұл бөлім Уэльс ханшайымының Корольдік полкінің құрамына кіреді.

16001699 жыл

1633 жылы Шотландия Корольдік жаяу әскер полкі (кейіннен Корольдік шотландтар) Шотландия тізіміне қосылып, кейіннен Британ армиясының ең көне жаяу әскер полкіне айналады. 1642 жылы Аргилл маркизінің Корольдік полкі Арчибальд Кэмпбелл, Аргиллдің 1-маркизі тарапынан Ирландияда қызмет ету үшін құрылды, 1650 жылы «Лифтегі жаяу күзет» деп қайта аталды және 1661 жылы Шотландиялық жаяу күзет полкі (кейіннен Шотланд күзеті) ретінде қайта құрылды. 1650 жылы Джордж Монк полкі құрылды (кейіннен Колдстрим гвардиясы), ол Британ армиясында үздіксіз қызмет атқарган ең көне жаяу әскер полкі болды, бірақ монархтың бағынысында болған жоқ. 1656 жылы Лорд Вентворт полкі құрылды (кейіннен Гренадер гвардиясы), кейіннен Англия азамат соғысы кезінде монархқа көрсеткен адалдығы үшін Британ армиясындағы ең жоғары дәрежелі жаяу әскер полкіне айналды. 26 қаңтар 1661 жылы Король Карл II британдық армияның басталуы ретінде танылған жарлық шығарды. Бұл жарлық ағылшын және шотланд полктерінен құралған, Карл II-нің басшылығымен оңтүстікке жеткізілген әскерлерге қатысты. Алайда, Британ армиясы ресми түрде тағы 46 жыл бойы құрылмады, себебі Шотландия мен Англия әрқайсысы өз армиясымен екі тәуелсіз мемлекет болып қала берді. 1 қазан 1661 жылы Танжер полкі құрылды, кейіннен Уэльс ханшайымының Корольдік полкі, Британ армиясындағы ең жоғары дәрежелі ағылшын жаяу әскер полкі. 1684 жылы ағылшындар Танжер колониясынан шығып кетті. 1688 жылы Ұлы Одақ соғысы басталды.

Соғыс аралығы

1919 жылдың қаңтарында Англо-ирланд соғысы басталады; британдық күштер Ирландия Республикалық Армиясының партизандық операцияларымен күреседі. 1919 жылы британдық армия Ресей Азамат соғысы кезінде одақтастардың араласуына қатысады. 28 маусым 1920 жылы Уинстон Черчилль, соғыс жөніндегі мемлекеттік хатшы ретінде, "Сигнал корпусын" құруға монархтың келісімін беретін патша жарлығына қол қойды. Алты аптадан кейін, тамыз айында король Георг V "Корольдік Сигнал корпусы" атағын берді. 1922 жылдың 31 шілдесінде Ирландия еркін мемлекетінің құрылуына байланысты алты ирланд полкі (5 жаяу әскер және бір атты әскер) таратылды. 1929 жылы Рейн маңындағы британдық армия Германиядан шығарылды. 1935 жылы Әбіссиния дағдарысы болды; Армия Африка мен Таяу Шығысқа маңызды күштерді жіберді. 1936 жылы Палестинада көтеріліс басталды. 4 сәуір 1939 жылы Корольдік бронетәңкілер корпусы құрылды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

3 қыркүйек 1939 жылы Ұлыбритания өзінің одақтастарымен бірге нацистік Германияға соғыс жариялап, Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысады. 1939 жылдың қыркүйегі – Британ экспедициялық корпусы Францияға қонуды бастайды. 1940 жылдың 17 мамыры – Жергілікті қорғаныс жасақтары (кейіннен Ұлттық гвардия) құрылады. 20 мамыр 1940 жылы – Францияда британдық бронетанкілік бөлімдер Аррас тұсында қарсы шабуылға көшеді. 1940 жылдың 26 мамыры – Дюнкерк эвакуациясы басталады; 4 маусымға дейін 330 000-нан астам британдық және француз әскері эвакуацияланады. 22 маусым 1940 жылы – Парашют корпусы (кейіннен Парашют полкі) құрылады. 1941 жылдың сәуірінде Германия Критке шабуыл жасайды; әскери және достас күштері Корольдік теңіз күштерімен эвакуацияланады. 1941 жылдың 25 желтоқсаны – Гонконгтағы гарнизон жапондықтарға тапсырылады. 1942 жылдың 15 ақпаны – Сингапур гарнизоны жапон күштеріне бағындырылады. 1942 жылдың 23 қазаны – Эль-Аламейннің екінші шайқасы өтеді; Монтгомеридің британдық 8-ші армиясы шабуылда Африка корпусын жеңіп шығады. 1943 жылдың 10 шілдесі – Одақтастардың Сицилияға шабуылы басталады. 1943 жылдың 3 қыркүйегі – Италия құрлығына шабуыл басталады. 1944 жылдың наурызында жапондықтар Үндістанға қарсы шабуылға шығады; Имфал және Кохима шайқастары болады. 1 сәуір 1944 жылы – Арнайы әуе күштері полкі (SAS) қолданыстағы SAS бөлімдерін басқару үшін құрылады. 1944 жылдың 6 маусымы – D күніне дейінгі әуе шабуылдары кезінде Пегас және Хорса көпірлерін 2-ші Оксфордшир және Бакингемшир полкінің D ротасы басып алады, ал 9-шы парашюттік батальон Мервилл пулеметтік бекінісін жояды. 1944 жылдың 6 маусымы – D күні қонулары өтеді; британдық армия Алтын және Қылыш жағалауларына қонады, ал кейбір британдық бөлімдер Канаданың Джуно жағалауына бөлінеді. 1944 жылдың 18 шілдесі – Одақтастардың бронетехникалық шабуылы, «Жақсы ағаш» операциясы басталады. 1944 жылдың қыркүйегі – «Базар бағы» операциясы жүзеге асырылады. 1945 жылдың 24 наурызы – Рейн өзенін әуеден кесіп өту, «Варсити» операциясы өтеді. 1945 жылдың 8 мамыры – Жеңіс күні. 1945 жылдың 2 қыркүйегі – Жапонияның ресми капитуляциясы.

1945 1990 жыл

1 қаңтар 1948 жылы Төрт Гурха полкі Үндістан армиясынан Британ армиясына ауыстырылып, Гурхалар бригадасын құрады. 28 ақпан 1948 жылы Сомерсет жеңіл жаяу әскерінің 1-ші батальоны Үндістанды қорғаған соңғы британдық полк болды. 1948 жылы Малайзиядағы төтенше жағдай басталды. 1948 жылы Армия Палестинадан шығарылды. 1 қаңтар 1949 жылы Әскерге шақырудың жаңа атауы – Ұлттық қызмет енгізілді. 1 ақпан 1949 жылы Әйелдердің Корольдік армия корпусы құрылды. 1950 жылы Корея соғысы басталды. 22 сәуір 1951 жылы Имджин өзені шайқасы болды. 1952 жылы Кенияда Мау Мау көтерілісі басталды. 1953 жылы Армия Бермудадан гарнизонын шығарды. 1954 жылы соңғы әскерлер Триесттен кетті, олар 1945 жылдан бері Британдық күштер тобының бір бөлігі болған. 1955 жылы Австрия тәуелсіздік алғаннан кейін әскерлер кетеді. 1956 жылғы маусым айында соңғы британдық әскерлер Мысырдың Суэц каналы аймағынан кетті. 1956 жылғы 31 қазанда «Мускеттер» операциясы басталды. 5 қарашада Парашют полкінің 3-ші батальоны Эль-Гамил әуежайына тасталды. 6 қарашада десанттық операциялар өтті; Армияның «Сентурион» танктері қолдау үшін қонды. 1 қыркүйек 1957 жылы Планерші-ұшқыштар полкі мен Әуе бақылау посты эскадрильясы бірігіп, Армия Әуе корпусын құрды. 1957 жылы Қарулы күштерді зерделеу (Сандис шолуы) өтті. 16 шілде 1958 жылы (3-ші Парашют полкінен басқа) тәуелсіз Парашют бригадасы Кипрден Иорданияның Амман қаласына әуемен жеткізілді. 1961 жылы Армия Ирактың басып кіруіне жол бермеу үшін Кувейтке әскерлерін жіберді. 1962 жылы Брунейде көтеріліс болды. 1963 жылы Ұлттық қызметтегі соңғы сарбаз Армиядан босатылды. 1967 жылы Аден төтенше жағдай деп аталатын кезеңнен кейін Аденнен шығарылды. 1968 жыл – ғасыр ішінде британдық армияның ешбір сарбазы шайқаста қаза таппаған жалғыз жыл. 1969 жылғы тамыз айында Солтүстік Ирландияға сектанттық зорлық-зомбылықты тоқтатуға көмектесу үшін британдық әскерлер жіберілді. Бұл «Түрбуленттілік» кезегінің басталуы болды. 1980 жылғы 5 мамырда Арнайы әуе күштері Иран елшілігінің қоршауын бұзды. 1982 жылғы 2 сәуірде Фолкленд соғысы басталды. 28 мамырда Парашют полкінің 2-ші батальоны (2 Пара) Гуз Гринде аргентиналықтарды жеңді. 8 маусымда RFA «Сэр Галахад» бомбаланды, «Сэр Тристрем» 48 адамды, оның ішінде 32 Уэльс гвардиясын өлтірді. 12 маусымда 3 Пара Лонгдон тауында аргентиналықтарды жеңді. 14 маусымда 2 Пара Wireless Ridge-ті басып алды. 14 маусымда Шотланд гвардиясының 2-ші батальоны Тэмблдаун тауында аргентиналықтарды жеңді. 14 маусымда Аргентина күштерінің капитуляциясынан кейін Фолкленд аралдары азат етілді.

1990 жылдан қазіргі уақытқа дейін

1991 жылы Перс шығанағындағы соғыс басталды; Армия 28 000 әскерді жөнелтті. 1991 жылы Ұлыбритания армиясының соңғы полкі Гибралтардан кетті. Гибралтар полкі кейіннен Армияның тұрақты құрамына қосылды. 1992 жылдың 6 сәуірінде Әйелдер әскері корпусы (WRAC) таратылды және оның мүшелері Ұлыбритания армиясының әртүрлі бөлімшелеріне біріктірілді. 1992 жылдың 1 қазанында I (BR) корпусы таратылып, оның орнына Еуропалық жылдам ден қою корпусы (Allied Command Europe Rapid Reaction Corps) құрылды. 1992 жылы британдық әскерлер Боснияға БҰҰ-ның UNPROFOR миссиясының құрамында жөнелтілді. 31 наурыз 1994 жылы Рейн армиясы таратылып, оның орнына Германиядағы британдық күштері құрылды. 1994 жылы Белиздегі әскер гарнизонының басты бөлігі шығарылды; Британ армиясының Белиздегі оқу және қолдау бөлімінің кішігірім жасағы қалды. 1994 жылы Королеваның Ланкашир полкінің 1-ші батальоны Берлиннен кеткен соңғы британдық батальон болды. 1997 жылдың 30 маусымында Қара күзет полкінің (Royal Highland Regiment) 1-ші батальоны Гонконгтан кеткен соңғы британдық бөлім болды. 1998 жылы Стратегиялық қорғаныс сараптамасының ақ кітабы жарияланды. 1999 жылы Косово соғысы басталды. 2000 жылы 2 PARA британдық, Достастық және Еуропалық азаматтарды эвакуациялау үшін Сьерра-Леонедегі Фритаунға келді. 2000 жылы Армия Македония Республикасына жөнелтілді. 2001 жылдың 7 қазанында АҚШ-тың Ауғанстанға басып кіруі басталды. SAS бастапқыда Армияның басты күші болды. 2001 жылдың желтоқсанында генерал-майор Джон Макколл Ауғанстандағы ISAF-тың басшылығын қабылдады. 20 наурыз 2003 жылы АҚШ бастаған Иракқа шабуыл басталды. 27 наурыз 2003 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстан бергі британдық Армияның ең ірі танк шайқасы болды; Шотландия Корольдік драгун гвардиясының 14 Challenger 2 танкысі 14 ирактық T 55 танкысін жойды. 6 сәуір 2003 жылы 7 броньды бригада (оны "Шөлдегі егеуқырлар" деп атайды) бастаған британдық күштер Ирактың екінші қаласы Басраға кірді. 21 шілде 2004 жылы "Өзгеріп жатқан әлемде қауіпсіздікті қамтамасыз ету" атты қорғаныс ақ кітабы жарияланды. 2005 жылдың наурызында Уэльс ханшайымының Корольдік полкінің 1-ші батальонынан аға сержант Джонсон Бехэри Ирактағы ерлігі үшін Виктория кресімен марапатталды. 6 сәуір 2005 жылы Арнайы барлау полкі жеке жұмыс істеуге кірісті. 7 наурыз 2007 жылы Парашют полкінің 3-ші батальонының капралы Брайан Бадд Виктория кресімен марапатталды. 2007 жылдың наурызында Хелманд провинциясын талибандардан тазарту үшін "Ахилл" операциясы басталды. 2007 жылдың 31 шілдесінде 38 жылдық қызметтен кейін "Баннер" операциясы аяқталды. 30 сәуір 2009 жылы британдық Армия Ирактан шықты, "Телик" операциясы негізінен Корольдік теңіз күштерімен жалғасты. 10 шілде 2009 жылы 9 взвод, C ротасы, 2 RIFLES тобының 5 адамы қаза тауып, 10-ы жараланды, бұл Ауғанстандағы соғыс кезінде британдық жаяу патрульдің ең көп шығынға ұшырауы болды. 2012 жылғы жазда Лондон Олимпиадасында британдық күштер полицияға қолдау көрсетті және арнайы мүмкіндіктермен қамтамасыз етті. 16 наурыз 2013 жылы Гренадерлік гвардияның 1-ші батальонынан аға сержант Джеймс Эшворт Виктория кресімен марапатталды. Қазан 2014 жылы британдық Армия "Шадер" операциясы аясында Ирак және пешмерга күштерін ИМ-мен күресу үшін оқытуды бастады. 26 қазан 2014 жылы Ауғанстандағы жауынгерлік операциялар аяқталды, Бастион лагері Ауған Ұлттық Армиясына берілді. 1 қаңтар 2015 жылы Армия НАТО-ның "Қайратты қолдау миссиясының" бөлігі ретінде Ауғанстан күштерін оқытуға, кеңес беруге және қорғауға кірісті. 26 ақпан 2015 жылы Парашют полкінен аға сержант Джошуа Лики Виктория кресімен марапатталды. 2016 жылдың мамырында Оңтүстік Судандағы Біріккен Ұлттар Ұйымының миссиясын қолдау үшін Малакал мен Бентьюде британдық Армия орналастырылды. 17 наурыз 2017 жылы британдық Армия НАТО-ның кеңейтілген алдыңғы қатысуын қолдау үшін Эстония мен Польшаға орналаса бастады. 22 мамыр 2017 жылы Манчестер аренасындағы жарылыстан кейін "Температор" операциясы іске асырылды. 2020 жылғы ақпанда Германиядағы британдық күштерінің шығарылуы аяқталды. Сәуір 2020 жылы британдық Армия МИНУСМА аясында Ұзақ қашықтықтан барлау тобын (LRRG) құру үшін Малиге әскерлерін орналастыруды бастады. 13 тамыз 2021 жылы "Қанатты" операциясы басталды, Кабул халықаралық әуежайына 600 әскери қызметкер жөнелтілді. 15 тамыз 2021 жылы Кабул түсті, Ауғанстанды талибандар бақылады. 28 тамыз 2021 жылы британдық азаматтарды, елшілік қызметкерлерін және құқықтары бар ауғандықтарды эвакуациялау аяқталды. 25 қараша 2021 жылы "Болашақ әскер" бағдарламасы жарияланды. 1 желтоқсан 2021 жылы Рейнджерлер полкі құрылды. 2022 жылдың 24 ақпанында Ресей Украинаға басып кірді. 2022 жылдың шілдесінде "Interflex" операциясы басталды, британдық Армия Ұлыбританияда украин қызметкерлерін оқытуды бастады. 8 қыркүйек 2022 жылы Королева Елизавета II қайтыс болды, король Чарльз III таққа отырды және британдық Армияның Бас қолбасшысы болды. 18 қыркүйек 2022 жылы мыңдаған британдық Армия қызметкерлері Королеваның қоштасу рәсіміне қатысты. 6 сәуір 2023 жылы Йоркшир полкі Корольдік Йоркшир полкі болып өзгертілді. Қыркүйек 2023 жылы "Темір Титан" жаттығуы өтті, бұл жиырма жылдан астам уақыттан бергі британдық Армияның ең ірі жаттығуы болды. Қазан 2023 жылы Уэльс ханшайымының Корольдік полкінің 1-ші батальоны аймақтық шиеленіс күшейгеніне байланысты Косовоға жедел жөнелтілді.