Кіріспе

Жалпы құқық бойынша серіктестіктің негізгі түрі – Жалпы серіктестік, көптеген елдерде адамдардың бірлестігі немесе корпорацияланбаған компания болып табылады және мынадай негізгі ерекшеліктері бар:

Келісім арқылы құрылуы, құрылғанының дәлелденуі және үшінші тараптардың құқықтарын қорғау қағидасы (estoppel) талап етіледі. Екі немесе одан көп адаммен құрылады.

Иелері, егер заңда немесе келісімде басқаша көзделмесе, компанияның кез келген заңдық әрекеттері мен қарыздары үшін бірлесіп және жеке жауапкершілікте болады. Бұл серіктестікте серіктестер жауапкершілік пен пайданы тең бөліседі.

Сипаттамалары

Серіктестіктердің белгілі бір бастапқы сипаттамалары бар, олар (а) жеке серіктестер арасындағы қарым-қатынасқа және (б) серіктестік пен сыртқы әлем арасындағы қарым-қатынасқа қатысты. Алғашқысы серіктестер арасындағы нақты келісіммен өзгертілуі мүмкін. Екіншісі көбінесе өзгертілмейді, бірақ мұқият жасалған шарт үшінші тараптарға қатысты белгілі бір жауапкершілікті жоюы мүмкін. Шартта тек кінәлі серіктестерге ғана талап қоюға болады және зиян келгендерге тек кінәлілер ғана өтемақы төлейді. Басқаша келісім болмаса, кәсіпорынның активтері барлық серіктестердің атынан меншікке ие болады, және олардың әрқайсысы кәсіпорынның қарыздары, салықтары немесе заңбұзушылықтары үшін жеке, бірлесіп және әрқайсысы жеке жауапкершілікке ие. Мысалы, егер серіктестік кредиторға төлемді орындамаса, серіктестердің жеке мүлігі кредиторға төлеу үшін тоқыратылып, сатылуы мүмкін. Әдепкі бойынша, пайда серіктестер арасында капитал салымының үлесіне пропорционалды түрде бөліседі. Дегенмен, серіктестік шартында пайда мен шығындарды бөлу тәртібі әдетте нақты көрсетіледі. Ал жауапкершілік, егер нақты шарттарда басқаша көрсетілмесе, тең бөлінетін болмайды. Әрбір бас серіктес серіктестіктің өкілі саналады. Сондықтан, егер бұл серіктес серіктестік қызметін жүзеге асырса, барлық бас серіктестер үшінші тұлғалармен жасалған мәмілелер үшін серіктес ретінде қарастырылуы мүмкін. Әдепкі бойынша серіктестік кез келген серіктестің қайтысы, қабілетсіздігі немесе тіпті шығуымен тоқтатылады. Алайда, көптеген серіктестік шарттарында мұндай жағдайларда (1) кеткен серіктестің үлесі серіктестікте қалады немесе белгілі бір мұрагерге беріледі және (2) серіктестік таратылады деп көзделген. Белгілі мерзімге таратуды жою маңызды, сондықтан хабарлама арқылы тарату және Серіктестік туралы заңның 27-бабы қолданылмайды. Әдепкі бойынша, әрбір бас серіктес кәсіпорынды басқаруға және бақылауға тең құқыққа ие. Серіктестік қызметінің қалыпты барысындағы келіспеушіліктер серіктестердің көпшілігімен шешіледі, ал ерекше мәселелерге қатысты келіспеушіліктер мен серіктестік шартына өзгерістер енгізу үшін барлық серіктестердің келісімі қажет. Алайда, кез келген мөлшердегі серіктестікте серіктестік шартында белгілі бір сайланған адамдар компания кеңесі сияқты серіктестікті басқаруы көзделген. Егер серіктестік шартында өзгеше көзделмесе, ешкім барлық серіктестердің келісімісіз серіктестікке мүше бола алмайды, бірақ серіктес пайда мен шығындардан өз үлесін және үлестіруді алу құқығын ("айналымды үлес") беруге құқылы. Серіктестің сот шешімі бойынша кредиторы серіктестің "айналымды үлесін" сот шешімін орындау үшін тоқырату туралы бұйрық ала алады.

Жекелеген заңды тұлға

Франция, Люксембург, Норвегия, Чехия және Швеция да серіктестіктерге белгілі бір дәрежеде заңды тұлға мәртебесін береді, ал Бельгия, Германия, Италия, Швейцария және Польша сияқты елдер серіктестіктерге жеке заңды тұлға мәртебесін бермейді, бірақ серіктестіктерге сотқа талап қою және сотталу, мүлік иелену және серіктестік активтеріне қатысты барлық шаралар қолданылғанша кредитордың серіктестерге қарсы сот процесін кейінге шегеру құқығын береді. Бангладеште серіктестікті реттейтін заң – 1932 жылғы Серіктестік туралы заң. Серіктестік – барлық немесе олардың біреуі барлық үшін әрекет ете отырып жүргізілетін бизнестің пайдасын бөлісуге келіскен адамдар арасындағы қатынас. Заң серіктестікті құру үшін серіктестер арасында жазбаша серіктестік шарты болуын талап етпейді. Серіктестікті міндетті түрде тіркеу қажет емес, алайда тіркелмеген серіктестік кез келген сотта өз құқықтарын қорғау бойынша бірқатар шектеулерге тап болады. Англия мен Уэльсте серіктестіктің жеке заңды тұлғасы жоқ. Англия мен Уэльстің Заң комиссиясы барлық жалпы серіктестіктерге жеке тұлға мәртебесін беру үшін заңға өзгеріс енгізуді ұсынғанмен, Ұлыбритания үкіметі жалпы серіктестіктерге қатысты ұсыныстарды іске асырмауға шешім қабылдады. 2000 жылғы «Шектеулі жауапкершілік серіктестіктері туралы» заң шектеулі жауапкершілік серіктестіктеріне жеке тұлға мәртебесін береді, оларды атау ұқсастығына қарамастан, жалпы және серіктестік серіктестіктерінен толыққанды бөледі. Шотландияда серіктестіктердің белгілі бір дәрежеде заңды тұлға мәртебесі бар. Жапон заңы Азаматтық кодекстегі серіктестіктерді (組合), заңды тұлғаға ие емес, және Коммерциялық кодекстегі серіктестік корпорацияларын (持分会社) қарастырады, олар толық корпоративтік тұлғаға ие, бірақ серіктестіктерге ұқсас қызмет етеді. 2002 жылдың желтоқсан айында Нидерланды заңды тұлғасы жоқ жалпы серіктестікті серіктестерге заңды тұлға мәртебесін таңдауға мүмкіндік беретін мемлекеттік серіктестікпен алмастыруды ұсынды. АҚШ-та 1997 жылғы «Түзетілген бірыңғай серіктестік туралы» заңның (RUPA) 201-бабында «Серіктестік – серіктестерінен өзгеше құрылым» деп көрсетілген. Бұл 1917 жылғы Бірыңғай серіктестік туралы заңнан RUPA-ның маңызды айырмашылығы, ол серіктестіктерге жеке заңды тұлға мәртебесін танымайды; алайда, бұл теорияға құрмет көрсету дәрежесі юрисдикцияға және уақыт өте келе әртүрлі болды. Жеке тұлға мәртебесін берудің екі негізгі салдары бар: біріншіден, серіктестік тіркелген компания сияқты басқа серіктестіктің серіктесі бола алады, екіншіден, серіктестік ультра вирес доктринасына бағынбайды, бірақ кез келген басқа жеке тұлға сияқты шексіз құқықтық қабілетке ие болады.