Кіріспе
Ресейлік еврей философ, жұмысшы және педагог Аарон Дэвид Гордон (; 9 маусым 1856 – 22 ақпан 1922), көбінесе А.Д. Гордон деп аталатын, Еңбек сионистік ойшыл және практикалық сионизм мен Еңбек сионизмінің рухани күші болды. Ол Сионисттік қозғалысты көп жылдар бойы қалыптастырған "Хапоэль Хацаир" қозғалысын құрды. Лев Толстой және басқалардың ықпалымен ол, әсерлі түрде, еңбекті дінге айналдырды. Гордон 1904 жылы 48 жасында Осман Палестинасына көшіп келді, онда жас сионист пионерлері оны үлгілі басшылық еткені үшін құрметтеді.
Aaron David Gordon (; 9 June 1856 – 22 February 1922), more commonly known as A. D. Gordon, was a Labour Zionist thinker and the spiritual force behind practical Zionism and Labor Zionism. He founded Hapoel Hatzair, a movement that set the tone for the Zionist movement for many years to come. Influenced by Leo Tolstoy and others, it is said that in effect he made a religion of labor. Gordon moved to Ottoman Palestine in 1904, at age 48, where he was revered by younger Zionist pioneers for leading by example.
Өмірбаян
Аарон Дэвид Гордон - дін сақтайтын яһуди отбасының жалғыз баласы болған. Ол діни және жалпы білімді өздігінен үйреніп, бірнеше тілде сөйлей білген. Ол отыз жыл бойы мүлік басқарды, сол арқылы харизматикалық педагог және қоғамдық белсенді екенін көрсетті. Гордон жас кезінде туысы Фейге Тартаковқа үйленді және олардың жеті баласы болды, алайда олардың тек екеуі ғана тірі қалды. Гордон 1922 жылы 65 жасында Дегания Алеф кибуцында жұтқыншақ рагынан қайтыс болды.
Сионисттік белсенділік
Гордон Хиббат Сион қозғалысының ертедегі мүшесі болды және әйелінің Америкаға көшіп бармауға көндіргеннен кейін 1904 жылы 48 жасында Османдық Палестинаға алия жасады. Оның қызы Яэль 1908 жылы, ал әйелі шамамен бір жылдан кейін оған қосылды, бірақ ұлы діни білімін жалғастыру үшін елде қалды – ол әкесімен діни көзқарастағы айырмашылықтарға байланысты онымен бірге барудан бас тартқан сияқты. Әйелі елге келгеннен кейін төрт ай өткен соң ауырып қайтыс болды. Гордон Петах-Тиква және Ришон-Ле-Цион қалаларында тұрды, 1912 жылы Ғалилеяға көшіп, елді аралап, қолмен жұмыс істеді және жастармен айналысты, соңында 1919 жылы Ғалилея теңізінің жанындағы Квуцзат-Деганияға қоныстанды. Ол қарапайым өмір сүрді, өзін жалдамалы шаруа ретінде асырады, ал түндері жаңа философиясын жазды. 1911 жылғы Сионистік конгресске қатысқанмен, Гордон принцип бойынша ешқандай сионистік саяси партияға қатысудан бас тартты. 1905 жылы ол марксистік емес, сионистік бағытталған "Хапоэль Хацаир" ("Жас жұмысшы") қозғалысын құрып, басшылық етті, ол Бер Борохов пен Нахум Сиркинмен байланысты, көбінесе марксистік бағыттағы "Поале Цион" қозғалысынан өзгеше болды.
Пікірлер мен пікірлер
Гордон яһудилердің барлық азаптарының себебін Диаспорадағы яһудилердің паразиттік өмір салтына байланысты деп есептеді, олар шығармашылық еңбекке қатыса алмады. Бұл жағдайды түзету үшін, ол яһудилердің рухани жандануына қол жеткізу үшін физикалық еңбек пен ауыл шаруашылығын дамытуға ұмтылды. Оның пікірінше, еңбек тәжірибесі адамды табиғаттың және өмірдің жасырын қырларымен байланыстырады, ал олар – көру, поэзия және рухани өмірдің бастауы. Сонымен қатар, ол жерді өңдеуді жеке адам үшін ғана емес, бүкіл яһуди халқы үшін қасиетті міндет деп санады. Ауыл шаруашылығы халықты жермен біріктіріп, оның сол жерде болуын қажеттейді. Оның сөздерімен айтқанда: «Израиль жері отпен де, қанмен де емес, еңбекпен бағындырылады». Оның философиясына сәйкес, туған жерге оралу яһуди халқын жаңартпақ. А.Д. Гордон бұл ойларды былай дамытты: «Яһуди халқы екі мың жылдан бері табиғаттан толық ажыратылып, қала қабырғаларында тұтқындалған. Біз өмірдің барлық түрлеріне үйрендік, бірақ тек өзіміз үшін жасалған және өзіміз үшін еңбек еткен өмірге емес. Мұндай халықтың қайтадан қалыпқа келгеніне үлкен күш-жігер керек. Бізде ұлттық өмірдің негізгі құралы жоқ. Бізде еңбек ету дағдысы жоқ, себебі еңбек халықты оның топырағына және ұлттық мәдениетіне байланыстырады, ал ол халықтың еңбегінің нәтижесі болып табылады. Біз, яһудилер, тарих бойында бірінші болып: «Барлық елдер өз құдайларының атымен жүреді» және «Елдер бір-біріне қарсы қылыш көтермейді» дедік, содан кейін өзіміз халық болуден бас тарттық. Енді, жер бетіндегі тірі халықтардың қатарына қайта ораламыз десек, дұрыс жолды тауып алғанымызға көз жеткізуіміз керек. Біз жаңа халықты, басқа халықтарға деген көзқарасы адамдық бауырмалдық сезімімен, табиғатқа және оның ішіндегі барлық нәрсеге деген көзқарасы өмірді сүйетін шығармашылықтың асыл ұмтылыстарымен негізделген адамдық халықты құруымыз керек. Тарихымыздың барлық күштері, ұлттық жанымызда жинақталған барлық ауырсыну бізді сол бағытта итермелеп тұрғандай сезіледі – біз адамзат тарихында ешқашан кездеспеген шығармашылық іспен айналысып жатырмыз: тамырынан жұлынып, желге шашырап кеткен халықтың қайта тууы мен жаңаруы» (А.Д. Гордон, «Біздің міндеттеріміз», 1920 ж.). Ол қоғамдағы отбасы, қауым және ұлт сияқты органикалық байланыстарды мемлекет, партия және тап сияқты «механикалық» байланыстардан артық санады. Яһудилер өз ұлтынан бөлініп, Диаспорада өмір сүрді, табиғатпен тікелей байланыстан үзілді, қасиеттілік сезімінен және шексізбен байланыстан алыстады. Гордон былай деп жазды: «Біз – паразиттік халықпыз. Біздің тамырымыз жоқ, аяғымыздың астында жер жоқ. Біз тек экономикалық жағынан ғана емес, сонымен қатар рух, ой, поэзия, әдебиет, қасиеттеріміз, идеалдарымыз, жоғары адамдық ұмтылыстарымыз жағынан да паразиттерміз. Бізді әлемдегі әрбір жел, әрбір қимыл алып жүреді. Біз өзіміз жоққа жақынмыз, сондықтан басқалардың көзінде де ештеңе емеспіз». Ол тек теорияшыл ғана емес, бұл философияны іс жүзінде жүзеге асыруға ұмтылып, оған ұсынылған кез келген кеңсе лауазымынан бас тартты. Ол үлкен дене күші жоқ, тәжірибесіз қарт ғалым болғандықтан, сопаны алып, егістікте жұмыс істеді, әрқашан жұмысының эстетикасына назар аударды. Ол – ізашарлық рухтың үлгісі, халыққа барып, қандай да бір салдары болса да, олармен бірге болды. Ол жұмысшы табының, яғни безгек, кедейлік және жұмыссыздықпен күресетін қиындықтарын өз көзімен көрді. Бірақ оның кеңес пен көмек сұраған құрметті жандар мен ізбасарлары болды. Гордон әрқашан принципті адам болды, тіпті жас кезінде әскерден босату үшін ата-анасына пара төлеуге рұқсат бермеді, өйткені ол қызмет етпесе, оның орнына басқа біреу қызмет етуі керек деп дәлелдеді. Соңында ол алты ай әскери қызметте болды, бірақ оның дене бітімі жеткілікті емес екендігі анықталып, босатылды. Кейіннен ол өзінің мақалалары мен сабақтары үшін ақы алудан бас тартты. Сонымен қатар ол догматизмге де берілмеді. «Шығармашы Рахила» деп аталатын Рейчел Блуштейн (1890-1931) шетелге барып білім алу керек пе деген сұрағына ол оны мақтап, оған жауап берді. Гордонның көңіл-күйі үлкен күйзеліс пен болашаққа деген үлкен үміт арасында ауысып тұрды. Ол Израиль елінде жоғары моральдық қағидалары, терең рухани сенімдері және адамдарға деген адалдығы бар жаңа буын яһудилердің пайда болатынына сенді. Өмірінің соңында ол табиғатта оқшаланғанды ұнатты. Ол Рейчелге жазған хатынан, адамдардың ұсақ-түйек даулары мен жеке мүдделеріне көңілі толып, наразы болғанын көруге болады. Бұрын діншіл яһуди болған Гордон өмірінің соңында діннен бас тартты. Оның еңбектерін зерттеушілер Гордонның орыс жазушысы Лев Толстойға, сондай-ақ хасидтік қозғалыс пен Каббалаға үлкен ықпал еткенін анықтады. Көптеген адамдар оның идеялары мен діни сионизмнің рухани әкесі, раввин Авраам Исаак Кук идеялары арасындағы параллельдерді де тапты. Гордонның философиясының негізінде космос – біртұтас идеясы жатыр. Адам мен табиғат біртұтас, ал барлық адамдар космостың ажырамас бөліктері болып табылатын бұл ой оның саяси мәселелерге, әйелдердің рөліне және яһудилердің арабтарға қатынасына қатысты барлық ойларында көрінеді. Ол жаңғырған яһуди ұлтының басты сынағы – яһудилердің арабтарға қатынасы екеніне сенді. «Саған келген біздің арамыздағы жат адамға қатысты» деген библейлік принцип осы мәселеде оның ойын басшылыққа алды. 1922 жылы ол еңбекшілердің поселкелері үшін ережелерді жасағанда, жаңа поселкелер құрылған жерде арабтарға жер бөліп беру қағидасын қосты, осылайша олардың әл-ауқатын қамтамасыз етуді көздеді. Ол бұл принциптің моральдық себептермен жүзеге асырылуы керек деп есептеді, тактикалық артықшылықтар үшін емес, және бұл соңында әмбебап адамдық ынтымаққа әкеледі. Яһуди-араб қатынастары туралы оның ойларының қорытындысы оның «Мибахұц» еңбегінде табылады, онда ол былай деп жазды: «Біздің арабтармен қарым-қатынасымыз космостық негізде болуы керек. Біздің оларға қатынасымыз – адамдық, моральдық батылдық болуы керек, тіпті екінші тараптың мінез-құлқы қалағандай болмаса да. Шын мәнінде, олардың қарсылығы біздің адамдығымызды көрсетудің барлық себебі».
The Jewish people has been completely cut off from nature and imprisoned within city walls for two thousand years. We have been accustomed to every form of life, except a life of labor of labor done at our behalf and for its own sake. It will require the greatest effort of will for such a people to become normal again. We lack the principal ingredient for national life. We lack the habit of labor for it is labor which binds a people to its soil and to its national culture, which in its turn is an outgrowth of the people's toil and the people's labor. We, the Jews, were the first in history to say: "For all the nations shall go each in the name of its God" and "Nations shall not lift up sword against nation" and then we proceed to cease being a nation ourselves. As we now come to re establish our path among the ways of living nations of the earth, we must make sure that we find the right path. We must create a new people, a human people whose attitude toward other peoples is informed with the sense of human brotherhood and whose attitude toward nature and all within it is inspired by noble urges of life loving creativity. All the forces of our history, all the pain that has accumulated in our national soul, seem to impel us in that direction we are engaged in a creative endeavor the like of which is itself not to be found in the whole history of mankind: the rebirth and rehabilitation of a people that has been uprooted and scattered to the winds (A. D. Gordon, "Our Tasks Ahead" 1920)
Gordon perceived nature as an organic unity. He preferred organic bonds in society, like those of family, community and nation, over "mechanical" bonds, like those of state, party and class. Jews were cut off from their nation, living in Diaspora, they were cut off from direct contact with nature; they were cut off from the experience of sanctity, and the existential bond with the infinite. Gordon wrote:
[W]e are a parasitic people. We have no roots in the soil, there is no ground beneath our feet. And we are parasites not only in an economic sense, but in spirit, in thought, in poetry, in literature, and in our virtues, our ideals, our higher human aspirations. Every alien movement sweeps us along, every wind in the world carries us. We in ourselves are almost non existent, so of course we are nothing in the eyes of other people either
More than just a theoretician, he insisted on putting this philosophy into practice, and refused to take any clerical position that was offered to him. He was an elderly intellectual of no great physical strength and with no experience doing manual labor, but he took up the hoe and worked in the fields, always focusing on the aesthetics of his work. He served as a model of the pioneering spirit, descending to the people and remaining with them no matter what the consequences were. He experienced the problems faced by the working class, suffering from malaria, poverty, and unemployment. But he did have admirers and followers who turned to him for advice and help. Gordon had always been a principled individual—even as a young man he refused to allow his parents to pay the customary bribe so that he would be exempted from military service, arguing that if he did not serve, someone else would have to serve instead of him. In the end, he spent six months in the army, but was released when it was discovered that he was not in good enough physical shape. He later refused to accept payment for his articles or the classes he taught, citing the Mishnah that states "Do not turn the Torah into a source of income." At the same time, he did not lapse into dogmatism either. When Rachel Bluwstein (1890–1931), known as 'Rachel the Poetess', asked his opinion about whether she should go overseas to study, an idea that was anathema to most of the Zionist leadership, he encouraged her to do so. Gordon's moods alternated between enormous frustration and great hope for the future. He believed that an idealistic new generation of creative Jews would emerge in the Land of Israel, with a high sense of morals, a deep spiritual commitment, and a commitment to their fellow human beings. Toward the end of his life, however, he preferred to isolate himself in nature. From a letter he wrote to Rachel the Poetess, it seems that he grew more and more frustrated with people's petty squabbles and selfish interests. Although formerly an Orthodox Jew, Gordon rejected religion later in his life. Students of his writings have found that Gordon was greatly influenced by Russian author Leo Tolstoy, as well as by the Hassidic movement and Kabbalah. Many have also found parallels between his ideas and those of his contemporary, Rabbi Abraham Isaac Kook, the spiritual father of Religious Zionism. Central to Gordon's philosophy is the idea that the cosmos is a unity. This notion in which man and nature are one and all men are organic parts of the cosmos is reflected throughout his thought, including political issues, the role of women in the modern world, and Jewish attitude to the Arabs. He believed the central test for the reborn Jewish nation would be the attitude of the Jews to the Arabs. The Biblical principle regarding "the stranger that sojourns in thy midst" guided his thought on this matter. In his statutes for labor settlements, which he drew up in 1922, Gordon included a clause that said that land should be assigned to Arabs wherever new settlements were founded, to ensure their welfare. He believed that this principle of good neighborliness should be undertaken for moral reasons rather than tactical advantage, and that it would eventually lead to a spirit of universal human solidarity. A summary of his thinking on Jewish Arab relations can be found in his work Mibachutz, where he wrote:
"Our relations to the Arabs must rest on cosmic foundations. Our attitude toward them must be one of humanity, of moral courage which remains on the highest plane, even if the behavior of the other side is not all that is desired. Indeed their hostility is all the more a reason for our humanity."
Мұра және еске алу
1925 жылы Польшада Гордонның ұстанымдарын іске асыру мақсатында құрылған «Гордония» сионистік жастар қозғалысы Израильде бірнеше кибуцтарға негіз салды.
Жарияланған шығармалары (ағылшынша)
Арон Дэвид Гордонның таңдамалы эсселері (ауд.: Франсис Бёрнс), Нью-Йорк: Палестинадағы Еңбек Лигасы, 1938, (0 405 05266 9) Қайта басылым: Арон Дэвид Гордонның таңдамалы эсселері, Нью-Йорк: Арно Пресс, 1973, (0 405 05266 9)