Кіріспе

Zhangjiagang, бұрынғы Шачжоу округі, – Сучжоу қаласының, Цзянсу провинциясының әкімшілігіне бағынатын округтік деңгейдегі қала және Янцзы өзені бойындағы көптеген порттардың бірі. 2010 жылғы халық санауы бойынша 1,246,762 тұрғыны бар.

Қытайдағы ең үздік 100 округтік деңгейдегі қалалар тізімінде Zhangjiagang 2019 және 2020 жылдары үшінші орынды иеленді. 2020 жылы Zhangjiagang Қытайдың ұлттық өркениетті қаласы атағын алды, бұл қала үшін бұл құрметтің алтыншы реті.

Этимология

Zhangjiagang қаласының аты қалалық порттан шыққан, ал порттың аты Zhangjia саласының атымен аталған. Олардың бәрі қытай тілінде "张家港" деп жазылады.

Тарих

Қаланың аумағы Хан әулеті кезінде Пилин округіне қарасты Цзян кентінің билігінде болды. 281 жылы құрылған Цзян (кейін Лянфэн) округіне қарауына берілді, ал Цзянның шығыс бөлігі 335 жылы Наньша округі ретінде бөлініп шықты. Наньша Чаншуға, ал Лянфэн Цзянъинге қосылды. 1667 жылдан бері Чуань Ган, Цзецзин Хэ және Оңтүстік Гуду Ган атты үш өзен екі округтің шекарасын белгіледі. 1874 жылы Чаншу мен Нантонг арасын бөліп тұратын Чан Тонг Ган каналы салынды. Янцзы өзенінің жағасында әртүрлі пішіндегі және өлшемдегі аллювиалды шөгінділерден пайда болған сайлар қытай тілінде шачжоу деп аталды. Сондықтан, Қытай Коммунистік партиясы сол кездегі Солтүстік Чаншуда жаңа округ құрғанда, оған Шачжоу деген ат берілді. Екі есе ондық келісімге қол қойылғаннан кейін округ таратылды. 1962 жылы Чаншу мен Цзянъин өздеріне тиесілі бөліктерді бөліп, Шачжоу деген атаумен округ құрды. 1986 жылы округ қала деңгейіне көтерілген кезде, оның аты Жанцзяганг болып өзгертілді.

География

Шанхайдан 140 шақырым қашықтықта орналасқан Чжанцзяганг қаласы Янцзы өзенінің оңтүстік жағасында жатыр. Чжанцзягангтың төңірегіндегі жерлер өте құнарлы, кең аумақты күріш егістіктеріне толы. Бұдан өзге, қала маңында көптеген балық шаруашылықтары да орналасқан. Алайда, қала шетіндегі химиялық зауыттардың салынуы мен жұмыс істеуі салдарынан Янцзы өзенінің көптеген салалары ластанған.

Экономика

2019 жылы Чжанцзяганның аймақтық ЖІӨ 254,726 млрд CN¥-ға жетті, салыстырмалы бағалар бойынша 6,1%-ға өсті. Тіркелген халқы бойынша есептегенде, жан басына шаққандағы ЖІӨ 273 900 CN¥ құрайды, бұл орташа айырбас бағамы бойынша 39 700 АҚШ долларына тең. Тұрақты халқы бойынша есептегенде, жан басына шаққандағы ЖІӨ 201 800 CN¥ құрайды, бұл орташа айырбас бағамы бойынша 29 300 АҚШ долларына тең.

Салалық құрам

2019 жылы Жанцзяганның жалпы ЖІӨ-сіндегі бастапқы өнеркәсіптің қосылған құны 2,882 млрд. юаньды құрайды, бұл 2,0%-ға төмендеген. Екінші өнеркәсіптің қосылған құны 130,848 млрд. юаньды құрайды, бұл 5,3%-ға өскен. Үшінші өнеркәсіптің қосылған құны 120,996 млрд. юаньды құрайды, бұл 7,2%-ға өскен. Аталған үш өнеркәсіптің үлесі 1.1:51.4:47.5 арақатынасында бөлінген.

Тіл

Қытайдың көптеген аймақтары сияқты, Чжанцзяганның да өзіне тән ерекше диалектісі бар, ол елде кең таралған стандартты мандарин тілінен өзгеше. Жергілікті диалект көбінесе Чжанцзяган диалектісі немесе Төменгі Янцзы мандарині деп аталады. Чжанцзяган тұрғындарының басым көпшілігі хань тайлыларына жатады, ал Чжанцзяган диалектісі У тілінен туындаған. Ол б.з.д. 5 ғасырында Сучжоу қаласында пайда болды және Қытай халқының 8%-дан астамы осы тілде сөйлейді. Бұл Шығыс Қытайдың негізгі жергілікті тілі, ірі қалаларына Шанхай, Сучжоу, Ханчжоу және Вуси кіреді. Адамдар негізінен Солтүстік Цзянсудың басқа диалектілерімен У тілі арқылы қарым-қатынас жасай алады. Чжанцзяганда мандарин тілі ресми тіл болып табылады. Чжанцзяган диалектісі – Жанхуай мандаринінің (Төменгі Янцзы мандарині) бір тармағы, ол айналасындағы аймақта қолданылады. Бұл диалект ерекше айтылуымен және сөздік қорымен сипатталады, ол стандартты мандарин тілінен ерекшеленеді. Онда бес түрлі диалект бар: Юси диалектісі, Чэндун диалектісі, Чэньяо диалектісі (Цзяньин диалектісінен бөлінген), Лаоша диалектісі, Синша диалектісі (Чонмин диалектісі деп те аталады) және Солтүстік Цзянсу диалектісінің шағын бөлігі. Олардың ішінде Юси диалектісі, Чэндун диалектісі, Лаоша диалектісі және Синша диалектісі ең көп таралған және ең көп халыққа ие. Олар қаланың өкілді диалектілеріне айналды. Юси диалектісі оңтүстік-шығыстағы Таңқиао қаласында қолданылады, ол негізінен Чаншу қалалық аймағымен бірдей, көбінесе «Чаншу диалектісі» деп аталады, Чаншу, Таңқиао және басқа қалалардың оңтүстік-шығысында және Яншэнің шығысында таралған. Юси диалектісі тіркелген халықтың 25,53%-ын құрайды. Чэндун диалектісі қалалық аймақтағы Янше диалектісімен бейнеленеді, ол Тай көлі маңындағы У тілі мен Сучжоу аудандары арасындағы көпір ретінде қызмет етеді. Чэндун диалектісі тіркелген халықтың 26,4%-ын құрайды. Қытайда мандарин тілінің кең таралғанына қарамастан, Чжанцзяган диалектісі сияқты аймақтық диалекттер жергілікті мәдениет пен бірегейліктің маңызды бөлігі болып табылады. Көптеген жергілікті тұрғындар күнделікті өмірінде осы диалектіде сөйлейді және оны отбасы мен достарымен байланыс құру үшін пайдаланады. Дегенмен, Қытайда тіл мен мәдениеттің біртектілігі артуымен, Чжанцзяган диалектісі сияқты аймақтық диалекттердің қолданылуы азайды. Соңғы жылдары Қытайда жергілікті диалекттерді, соның ішінде Чжанцзяган диалектісін сақтау және дамытуға қызығушылық жаңадан оянды. Бұл диалекттерді зерттеу және құжаттау жұмыстары жүріп жатыр, ал кейбір мектептер мен қоғамдық ұйымдар оларды болашақ ұрпаққа жеткізу үшін жергілікті диалекттер бойынша сабақтар ұйымдастыруда. Жалпы алғанда, мандарин тілі Қытайда басым тіл болып қала берсе де, Чжанцзяган диалектісі сияқты аймақтық диалекттер жергілікті мәдениет пен бірегейлікте маңызды рөл атқарады. Қытай жаңғыру мен жаһандану процесін жалғастыра берген сайын, осы диалекттердің қалай дамып, өзгеріп жатқан жағдайларға бейімделгенін көру қызықты болады.

Халық саны

Жанцзягангтың халқы жылдар бойы өсіп келеді, 2018 және 2019 жылдар аралығында айтарлықтай үдемелі өсім тіркелді. Ал тұрғын үй шаруашылықтарының саны осы кезеңде сәл кеміген. Бұл көші-қон сияқты түрлі факторларға немесе отбасы мүшелері санының өзгеруіне байланысты болуы мүмкін. 2022 жылғы мәліметтер бойынша Жанцзягангтағы тұрақты түрғындардың жалпы саны 1 447 658 адамды құрайды, ал тұрғын үй шаруашылықтарының саны 927 364 адамға жетеді. Халықтың таралуы бойынша, Яншэ ауданы ең үлкен үлес салмағына ие, 2021 жылы тұрақты түрғындардың 29,11% және тұрғын үй шаруашылықтарының 26,67% осы ауданда шоғырланған. Цзиньган, Танцзяо және Цзиньфэн аудандары да маңызды орын алады. Фэнхуан, Лейю, Нанфэн және Дасин сияқты қалған аудандардың халқы салыстырмалы түрде аз. Жалпы алғанда, Жанцзягангтың халық динамикасы тұрақты түрғындардың үнемі өсуін көрсетсе, тұрғын үй шаруашылықтарының саны аздап төмендеген. Халықтың көп бөлігі Яншэ, Цзиньган, Танцзяо және Цзиньфэн аудандарында орналасқан, бұл осы аймақтар қаланың маңызды тұрғын және экономикалық орталықтары екенін көрсетеді.