Кіріспе

Транскатетерлік артериялық хемоэмболизация (ТКЭ) – ісіктің қанмен қамтамасыз етілуін шектеу мақсатында интервенциялық радиологияда жүзеге асырылатын, аз инвазивті процедура. Химиотерапиялық препараттармен қапталған ұсақ эмболиялық бөлшектер катетер арқылы ісікке тікелей қан жеткізетін артерияға таңдап енгізіледі. Бұл бөлшектер қан ағынын тоқтатып, сонымен қатар цитотоксикалық әсер етеді, яғни ісікке бірнеше тәсілмен күш түсіреді. Радиотерапиялық аналогы (радиотерапияны эмболизациямен үйлестіру) радиоэмболизация немесе селективті ішкі сәулелендіру терапиясы (СИРТ) деп аталады. Клиникалық сынақтар әрбір нақты ісік түрін емдеу үшін қай терапияның тиімдірек екенін анықтайды. Ұлттық қатерлі ісіктер желісі сияқты дәрігерлер тобы осы сынақтардың нәтижелеріне сүйене отырып, белгілі бір ісік түрі үшін қандай терапияны ұсыну керектігін шешеді. Теориялық тұрғыдан алғанда, ТКЭ кез келген ісікке қолданылуы мүмкін болса да, қазіргі таңда ТКЭ көбінесе бауыр ісігіне қолданылады.

Негізгі қағидалар

Бауыр ісіктеріндегі TACE өзінің тиімді әсерін екі негізгі механизм арқылы көрсетеді. Бауырдағы көптеген ісіктер дұрыс бауыр артериясымен қамтамасыз етіледі, сондықтан артериялық эмболизация ісіктің қанмен қамтамасыз етілуін тоқтатып, неоваскуляризацияға дейін өсуін тежейді. Екіншіден, химиялық терапияны бағытталған түрде енгізу тіндіге жоғары дозаны жеткізуге және жүйелік әсерді азайтуға мүмкіндік береді, бұл көбінесе дозаны шектейтін фактор болып табылады. Бұл әсерге емболизациядан кейін қан ағынымен ісік тамыр төсегінен химиялық терапиялық препараттың жуылмауы себеп болады. Нәтижесінде, дәрі ісікпен ұзақ уақыт бойы жоғары концентрацияда тікелей жанасады. Парк және авторлар гепатоцеллюлярлық карциноманың (ГКК) канцерогенезін көп сатылы процесс ретінде қарастырды, оған паренхималық артериялану, синусоидты капилляризация және жұптаспаған артериялардың дамуы (ісік ангиогенезінің маңызды бөлігі) кіреді. Осы оқиғалардың барлығы ісік қанмен қамтамасыз етілуін порталды айналымнан артериялық айналымға қарай біртіндеп өзгертеді. Бұл тұжырымдама әртүрлі зерттеушілермен динамикалық бейнелеу әдістерін қолдану арқылы расталды. Сигурдсон және авторлар көрсеткендей, препаратты бауыр артериясы арқылы енгізгенде, ісік ішіндегі концентрациясы порталды вена арқылы енгізгенге қарағанда он есе жоғары болды. Осылайша, артериялық емдеу ісікті нысаналайды, ал қалыпты бауыр көбінесе зақымдалмайды. Эмболизация ісіктің ишемиялық некрозын тудырады, бұл трансмембраналық сорғының жұмысын бұзып, ісік жасушаларының цитотоксикалық агенттерді сіңіруін күшейтеді. Препараттың ісік тініндегі концентрациясы қоршаған қалыпты бауырдағыдан 40 есе артық.

Терапиялық қолдану

Транскатетерлік артериялық химиоэмболизация хирургиялық емге жарамсыз пациенттерде гепатоцеллюлярлық карциноманы емдеу үшін ең көп қолданылады. BCLC критерийлері бойынша орташа HCC диагнозы қойылған науқастарда TACE өмір сүру мерзімін ұзартуға көмектеседі. Сонымен қатар, ол ерте сатыдағы, хирургиялық жолмен алынатын HCC үшін, сондай-ақ бұрынғы хирургиялық араласудан кейін ісіктің қайталануы бар науқастарда хирургияға балама ретінде қолданылады. TACE бауыр трансплантациясы үшін Милан критерийлерін қанағаттандырмайтын науқастарда HCC-ні нашарлату үшін де қолданылуы мүмкін. Емделетін басқа қатерлі ісіктерге нейроэндокриндік ісіктер, көз меланомасы, холангиокарцинома және саркома жатады. Транскатетерлік артериялық химиоэмболизация метастаздық ішек карциномасы бар науқастарда паллиативтік рөл атқарады. Басқа бастапқы қатерлі ісіктерден пайда болған бауырдағы метастаздарға да пайдалы болуы мүмкін.

Процедура

TACE – ангиографиялық бөлімде жүргізілетін интервенциялық радиологиялық процедура. Процедура Seldinger техникасымен артериялық қабықша арқылы бауыр артериясына тері арқылы трансартериялық қол жеткізуді қамтиды, әдетте оң жамбас артериясын тесіп, абдоминальды аорта арқылы, селеулі артерия және жалпы бауыр артериясы арқылы сыммен басқарылатын катетерді өткізіп, соңында ісікке қан жеткізетін дұрыс бауыр артериясының тармағына енгізеді. Интервенциялық радиолог содан кейін ісікті қамтамасыз ететін бауыр артериясының тармақтарын анықтау үшін селеулі артерияның және мүмкін жоғарғы мезентериялық артерияның селективті ангиограммасын жасайды және осы тармақтарға кішірек, селективті катетерлерді енгізеді. Бұл ісікке бағытталған химиотерапиялық дозаның мөлшерін барынша арттыру және қалыпты бауыр тініне зиян келтіретін химиотерапиялық агенттің мөлшерін азайту үшін жасалады. Ісікке қан тамырлары таңдалғаннан кейін, катетер арқылы химиотерапиялық доза мен эмболиялық бөлшектердің кезектесіп дозасы немесе химиотерапиялық агенті бар эмболиялық бөлшектердің инфузиясы жіберіледі. Дәрігер катетерді және артерияға кіруге арналған қабықшаны алып тастайды, қан кетуді болдырмау үшін кіріс жеріне қысым қолданады. Пациент процедурадан кейін бірнеше сағат бойы жылжымай жатуы керек, тесілген артерияның жазылуына мүмкіндік беру үшін. Клиник Фемостопты қолдана отырып қысым қолдануға немесе тамырларды жабу құрылғысын қолдана отырып артерияны жаба алады. Пациент көбінесе бір түнге бақылауда қалдырылады және келесі күні үйге жіберіледі. Процедурадан кейін бірнеше аптадан кейін ісіктің емге жауабын тексеру үшін әдетте компьютерлік томография жасалады.

Жағымсыз әсерлер

Кез келген инвазивті процедура сияқты, қан кету және/немесе қан тамырларына зақым келтірудің аз ғана қаупі бар. Жамбас артериясының тесік жасалған жерінде псевдоаневризм пайда болуы мүмкін. Бұл процедура кезінде контрастты заттар қолданылады, оған пациенттерде аллергиялық реакция туындауы мүмкін. Контрасттың жоғары йод мөлшерінен симптомдық гипотиреоз дамуы мүмкін. Эмболиялық агенттердің қарама-қарсы бағытта берілуі, мысалы, денсауыл тіндерге қайта ағын, ішек жарасы немесе холецистит сияқты асқынуларға әкелуі мүмкін. Арнайы техникалар мен құралдар қауіпті азайтуға көмектеседі. TACE пациенттердің 50% астамында ісік некрозын тудырады; нәтижесінде цитокиндер және басқа да қабыну медиаторлары қан ағынына шығарылады. Гепатоциттер мен ісік некрозынан туындаған ауырсыну, қызба және жалпы әлсіздік белгілерінен тұратын, өзінен-өзі шектелетін постэмболизациялық синдром пайда болуы мүмкін. Трансаминаза деңгейі 100 есеге дейін артуы мүмкін, ал лейкемоидтық реакция да жиі кездеседі. Бауыр ішіндегі абсцесс (тері арқылы дренаж жасау арқылы емделеді) және өт қабының ишемиясы өте сирек кездеседі. Билирубин деңгейінің жоғарылауы – цирроз фонында дамитын, қайталанбайтын бауыр некрозының ескерту белгісі. Бауырға қатысты айқын токсикалық әсерді азайту үшін, химиоэмболизацияны бір уақытта бауыр артериясының бір бөлігіне немесе негізгі тармағына ғана жүргізу керек. Пациентті 1 айдан кейін қайта шақыруға болады, егер токсикалық әсерлер мен химиялық көрсеткіштер қалыпқа келсе, процедураны қарсы жақта аяқтауға болады. Пациенттер бастапқы талаптарға сай болған жағдайда, жаңа зақымдануларды қайта емдеу қажет болуы мүмкін.

Тарих

1972 жылы қайталап пайда болатын бауыр ісігін емдеу үшін бауыр артериясын хирургиялық байлау алғаш рет қолданылды, одан кейін 5-фторурацилді порталық венаға инфузия арқылы енгізді. Бауырдың бауыр артериясы және порталық венадан екі жақты қанмен қамтамасыз етілуіне байланысты, бауыр артериясы арқылы қан ағынын тоқтату пациенттер үшін қауіпсіз екені көрсетілді. Кейіннен ісік эмболизациясы дамыды, ол негізінен эндоваскулярлық тәсілдер арқылы ісікке қанмен қамтамасыз етуді тоқтатуға мүмкіндік берді. Одан кейін ангиографиямен эмболизация қолданыла бастады, ал эмболиялық бөлшектермен химиотерапиялық препараттарды енгізу транскатеттерлік артериялық химиоэмболизацияға айналды.