Кіріспе

Әскери және полиция контекстінде ескерту атысы – қасақана зиян келтірмейтін артиллериялық оқ немесе қарсыласты немесе жау күштерін тікелей бағынуға және бұйрық орындауға мәжбүрлеу ниетімен жасалған оқ. Ол құрлықта, теңізде және әуеде болашақ қақтығыстың белгісі ретінде танылады. Салыстыру ретінде, "ескерту атысы" кез келген хабарлама беру әрекетін, әсіресе күш көрсетуді, жаушылдық шараларына дейінгі соңғы ескерту ретінде қарастырылуы немесе қабылдануы мүмкін.

Әскери-теңіз флоты

18 ғасырда ескерту атысы (теңіз терминдерінде, көбінесе, қабылдауға арналған оқ ату деп аталады) кез келген кеменің "туы" (елдігі) анықталуы тиіс болған жағдайда оқталатын. Теңіз заңына сәйкес, осылай тоқтатылған кеме өз туын көрсетіп, оны оқ ату арқылы растауы керек еді. Ескерту атыстары қазіргі заманда да кемеге тоқтауға немесе жақындамауға сигнал беру үшін қолданылуы мүмкін және басқа кемелерден, қайықтардан немесе ұшақтардан оқтала береді. 1962 жылғы 27 қазанда Куба зымырандық дағдарысы кезінде американдық әскерлер кеңестік B-59 суасты кемесіне сигнал беру мақсатымен тереңдік зарядтарын тастады. B-59 кемесінің капитаны мен саяси офицері ядролық торпедамен жауап беруге дайын болды, бірақ ядролық шабуылға рұқсат беруге қажетті үшінші адам, штаб офицері және флотилия коммодоры Василий Архипов бас тартты.

Әуе күштері

Ескертулік оқтар әскери авиацияда да қолданылады, жауап бермейтін және жау деп саналатын ұшақтың белгілі бір әрекетін талап ету үшін; ең көп кездесетін талап – ұшақтың бағытын өзгерту. Оқ атудың ресми түсіндірмесі – трассерлік оқтар өте жарқын болып, радио байланысы жұмыс істемейтін немесе радио хабарларын байқамаған экипаждың назарын дереу аударады. Ескертулік оқтардың мақсаты – атуға қабілетті екенін көрсету және жауап бермейтін ұшақтың экипажына, егер олар бұйрыққа бағынбаса, атып түсірілетіні туралы ескерту беру.

Әскер

Ескерту оқтарын жер күштері де көпшілікті таратуға немесе қауіп деп саналған нәрселерді шегінуге ескерту үшін қолдануға болады. Кейбір әскери ұйымдар жағдайды шиеленістің алдын алу мақсатымен ескерту оқтарын атуды міндеттейді. Мысалы, Израиль қорғаныс күштерінің қақтығысу ережелеріне сәйкес, өлім қаупі төнген әскерлер, қаруларын денеге зиян келтірмейтін жерлерге бағыттаудан бұрын, әуеге екі ескерту оғы атуға міндетті.

Құқық қорғау органдары

Полиция қызметкерлері қауіпті жағдайларды барынша азайту үшін белгілі бір жағдайларда жеке қаруларынан ескерту оқтары атуға құқылы. Мұндай оқ ату көбінесе күш қолдану сатысында, тікелей қауіпті күш қолданумен теңестіріледі, себебі ескерту оқтары белгілі бір қауіптермен байланысты. Оқ ату алдында офицер ескеретін маңызды мәселе – көлденең немесе жерге бағытталған оқтардың қатты беттерден болжамсыз бағытта секіріп кетуі мүмкін, ал ауаға атылған оқтар қашықтыққа ұшып, күтпеген жерге тиюі мүмкін; екеуі де мүлікке және жаяу жүргіншілерге зиян келтіруі мүмкін. Бұл қауіптерге қоса, ескерту оқтары жағдайды ширықтыруы мүмкін, керісінше, азайту емес: егер нысана оқ атуды ескерту ретінде емес, өміріне жасалған әдейі, бірақ сәтсіз талпырыс ретінде қараса, ол қарсы шабуыл жасауы мүмкін. Аймақтағы басқа офицерлер де ескерту оғын қасақана ату деп қабылдап, жауап қайтара алады. Офицердің ниетін нысанаға және басқа офицерлерге ауызша жеткізу ширығу қаупін азайтады. Құқық қорғау органдарының ескерту оқтарын қолдануы талқылау мәселесі болып табылады. Жақтаушылар ескерту оқтары полиция атыс кезінде өлім мен жарақаттарды алдын алуға көмектеседі, өйткені олар күш қолдану сатысында соңғы аралық қадам мен ширығудан бас тарту мүмкіндігін ұсынады. Зерттеулер көрсеткендей, ескерту оқтары қолданылған жағдайларда ширығуды азайту әсері байқалды. Халықаралық полиция басшылары қауымдастығының өкілі Терри Каннингем ескерту оқтары офицерлерге қауіп төнген жағдайда көбірек мүмкіндік береді деп мәлімдеді, сондай-ақ "Біз күш қолдану саласында жаңа кезеңге еніп жатырмыз, онда барлығы жағдайды жақсартуға тырысады" деді. Ескерту оқтарына қарсылар олармен байланысты туындайтын қауіптерге назар салады, сондай-ақ ескерту оқтарын ату мүмкіндігі полиция офицерлерінің қауіпті күш қолдану туралы шешім қабылдау процесін қиындатады деп санайды. Ескерту оқтарын қажет ететін жағдайлар қауіпті күшті дереу қолдануды талап етеді. Лас-Вегас қалалық полиция департаменті және Парагвай ұлттық полициясы сияқты бірқатар мекемелер ескерту оқтарын ату үшін қауіпті атыс қаруларын пайдалануға тыйым салады. Ал Төменгі Саксонияның мемлекеттік полициясы, Нидерландтың ұлттық полициясы және Англия мен Уэльстің полиция бөлімдері адамдардың қауіпсіздігіне кепілдік берілген жағдайда ескерту оқтарын атуға рұқсат береді.