Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Азаматтық ғылым жобасы
Citizen science project
2005 жылғы 13 сәуірде National Geographic Society және IBM ұйымдары бастаған Genographic Project – генетикалық антропологиялық зерттеу (сату 2019 жылғы 31 мамырда тоқтатылды), мақсаты ДНК үлгілерін жинау және талдау арқылы адамзаттың тарихи қоныс аудару жолдарын картаға түсіру болды. Жобаның соңғы кезеңі – Geno 2.0 Next Generation. Сайт тоқтатылған кезде, жобаға 140-тан астам елден 1 006 542 қатысушы қосылған болатын.
The Genographic Project, launched on 13 April 2005 by the National Geographic Society and IBM, was a genetic anthropological study (sales discontinued on 31 May 2019) that aimed to map historical human migrations patterns by collecting and analyzing DNA samples. The final phase of the project was Geno 2.0 Next Generation. Upon retirement of the site, 1,006,542 participants in over 140 countries had joined the project.
Басталуы
2005 жылы жоба директоры Спенсер Уэллс құрған және басқарған Genographic жобасы National Geographic Society, IBM және Waitt Foundation арасындағы жеке қаржыландырылатын, коммерциялық емес ынтымақтастық болды. Әлемнің 11 аймақтық орталығындағы зерттеушілер жергілікті халықтардан ДНК үлгілерін жинаудан бастады. 2015 жылдың күзінен бастап жобаны Мигель Вилар басқарды. 2012 жылдың күзінде Genographic жобасы генетикалық антропологияға арналған жаңа генотипілеу массивінің аяқталғанын хабарлады, ол GenoChip деп аталды. GenoChip антропологиялық тестілеу үшін арнайы жасалған және аутосомалық ДНҚ, Х хромосомасы ДНҚ, Y хромосомасы ДНҚ және митохондриялық ДНҚ (мТДНҚ) ДНҚ-сынан алынған SNP-ларды қамтиды. Жаңа чиптің дизайны National Geographic компаниясының Уэллсі, Джонс Хопкинс университетінің Эран Эльхайк, Family Tree DNA және Illumina компаниясының бірлескен еңбегі болды. 2015 жылдың күзінде Вилар, Genographic жобасының жетекші ғалымы және Family Tree DNA бірлесіп жаңа чип жасады. 2019 жылдың көктемінде Geno жобасы аяқталғаны, бірақ нәтижелер 2020 жылға дейін онлайн режимінде қолжетімді болатыны жарияланды. 2020 жылдың шілдесінде сайт тоқтатылды.
Created and led by project director Spencer Wells in 2005, the Genographic Project was a privately funded, not for profit collaboration between the National Geographic Society, IBM and the Waitt Foundation. Field researchers at eleven regional centers around the world began by collecting DNA samples from indigenous populations. Since the fall of 2015, the Project was led by Miguel Vilar. In fall 2012, the Genographic Project announced the completion of a new genotyping array, dedicated to genetic anthropology, called GenoChip. GenoChip is specifically designed for anthropological testing and includes SNPs from autosomal DNA, X chromosome DNA, Y chromosome DNA and mitochondrial DNA (mtDNA). The design of the new chip was a collaborative effort between Wells of National Geographic, Eran Elhaik of Johns Hopkins, Family Tree DNA, and Illumina. In the fall of 2015, a new chip was designed as a joint effort between Vilar, Genographic Lead Scientist, and Family Tree DNA. In the spring of 2019, it was announced that the Geno project had ended but results would remain available online until 2020. In July 2020 the site was retired.
Волонтерлік қызметке қатысу
2005 жылдан 2019 жылға дейін Genographic жобасы еріктілерді (далалық жұмыстарға қатысу және ДНК үлгілерін беру арқылы) және азаматтық ғылым жобаларын жұмылдырды. Осы кезеңде National Geographic Society жалпы жұртшылыққа, жобаға «азамат ғалымдары» ретінде қатысуға ниет білдіргендерге коммерциялық емес, өзін-өзі тексеру жиынтықтарын сатты. Ғылыми зерттеулерге халықтың қатысуын ынталандыруға бағытталған осындай бастамаларды Халықаралық генетикалық генеалогия қоғамы (ISOGG) сияқты ұйымдар қолдады, ол ғылыми зерттеулерден туындайтын пайданы арттыруға ұмтылады. Бұл жеке ДНК (генетикалық) тестілеуді қолдау, ұйымдастыру және таратуды қамтиды. ISOGG генетикалық зерттеулерге азаматтардың қатысуын қолдайды және мұндай еріктілердің кәсіби ғылыми қауымдастыққа құнды ақпарат пен зерттеулер ұсынғанына сенімді. 2013 жылы Оңтүстік Калифорния генеалогиялық қоғамында сөйлеген сөзінде Спенсер Уэллс азамат ғалымдарын ынталандыру туралы айтты. Ол былай деді:
2005 жылдан бері Genographic жобасы адам тарихы туралы білімімізді кеңейту үшін соңғы генетикалық технологияларды пайдаланып келеді, ал ДНК тестілеуін қолдану арқылы қоғамды зерттеуге тарту және оған қатысуға мүмкіндік беру жаңа буын «азамат ғалымдарын» қалыптастыруға көмектесті. Geno 2.0 азаматтық ғылым саласын кеңейтеді, көпшіліктің күшін пайдаланып, адам популяциясы тарихының жаңа егжей-тегжейлерін анықтауға себін тигізеді.
From 2005 to 2019 Genographic engaged volunteers (in fieldwork and providing DNA samples) and citizen science projects. During this time the National Geographic Society sold non profit self testing kits to members of the general public who wished to participate in the project as "citizen scientists". Such outreach for public participation in research has been encouraged by organizations such as International Society of Genetic Genealogy (ISOGG), which is seeking to promote benefits from scientific research. This includes supporting, organization and dissemination of personal DNA (genetic) testing. The ISOGG supports citizen participation in genetic research, and believes such volunteers have provided valuable information and research to the professional scientific community. In a 2013 speech to the Southern California Genealogical Society, Spencer Wells discussed its encouragement of citizen scientists. He said:
Since 2005, the Genographic Project has used the latest genetic technology to expand our knowledge of the human story, and its pioneering use of DNA testing to engage and involve the public in the research effort has helped to create a new breed of "citizen scientist." Geno 2.0 expands the scope for citizen science, harnessing the power of the crowd to discover new details of human population history.
Сын
2005 жылдың сәуірінде жоба жарияланғаннан кейін көп ұзамай Биоколониализм жөніндегі түпкі халықтар кеңесі (IPCB) оның қырқы сырлы мәселелермен байланысты екенін атап өтті (мысалы, кейбір тайпалар арасында генетикалық адамдардың қоныс аударуы туралы зерттеулердің нәтижелері Солтүстік Американың түпкі халықтары емес екенін көрсетуі мүмкін деген алаңдаушылық). IPCB түпкі халықтардың қатысуына қарсы ұсыныс жасады. IPCB-нің негізін қалаушы Дебра Гарри түпкі халықтардың Генографиялық жобаға қатысуына тыйым салынған себебін түсіндірді. Гарридің сөзіне қарағанда, ол Солтүстік Пайют тайпасының мүшесі және Невада университетіндегі түпкі халықтарды зерттеу кафедрасының доценті, Генографиялық жоба адам генетикасын тексеру тәжірибесіне әкеп соқты, ол ғылыми зерттеуден гөрі жасырын мақсатты жасыратын сияқты көрінді. Әсіресе, Генографиялық жобаның артында саяси мүдде болуы мүмкін деген үлкен алаңдаушылық IPCB-ді жобаның «әлдеқандай қайырымдылықтан мұраты жоқ себептері» туралы бүкіл әлемдегі түпкі халықтар қауымдастығын алдын ала ескертуге итермеледі. Сонымен қатар, IPCB Генографиялық жоба түпкі халықтарға тікелей пайда әкелмейтінін, керісінше, елеулі тәуекелдер тудыратынын мәлімдеді. Гарри 2005 жылдың желтоқсанында берген сұхбатында айтқан осындай тәуекелдер түпкі халықтардың жобаға қатысуына қарсылық көрсету үшін пайдаланылды. IPCB-нің негізін қалаушы Дебра Гарридің тағы бір пікірінше, Генографиялық жоба ата-тектік байланыстарды жоққа шығару мүмкіндігі арқылы туыстық қатынастарды абыройсыз етуге және түпкі халықтардың бай ресурстарға толы аумақтарға қол жеткізуі мен билігін шектеуге арналған құрал ретінде қызмет етеді. TallBear атап көрсеткен тағы бір жағымсыз салдары – жеке адамның мәдени сәйкестігі Генографиялық жоба сияқты биоколониалистік жобалар арқылы нақты анықталуы мүмкін деген қауіп. Зерттеуден алынған білім түпкі халықтардың ұзақ жылдар бойы сақтап келген сенімдеріне қайшы келіп, олардың мәдениеттеріне қауіп төндіруі мүмкін деген опастық болды. Сондай-ақ, жер және басқа да ресурстарға қатысты түпкі халықтардың талаптарына нұқсан келтірілуі мүмкін деген алаңдаушылықтар да болды. 2006 жылға қарай АҚШ-тағы кейбір федералды мойындалған тайпалар зерттеуге қатысудан бас тартты, оның ішінде Массачусетс штатының үндістер ісі жөніндегі комиссиясының төрағасы және Машпи Вампаноаг тайпасының мүшесі Морис Фокс. Оның пікірімен барлық түпкі халықтар келіспейді; 2012 жылға қарай Америка, Африка, Азия, Еуропа және Океаниядан 70 000-нан астам түпкі халықтар жобаға қосылды.
Shortly after the announcement of the project in April 2005, the Indigenous Peoples Council on Biocolonialism (IPCB) noted its connections to controversial issues (such as concern among some tribes that the results of genetic human migration studies might indicate that Native Americans are not indigenous to North America). The IPCB recommended against indigenous people participating. The founder of IPCB, Debra Harry, offered a rationale for why Indigenous people were discouraged to participate in the Genographic Project. According to Harry, a Northern Paiute Native American and Associate Professor in Indigenous Studies at Nevada University, the Genographic Project resulted in a human genetic testing practice that appeared to mask an ulterior motive rather than mere scientific research. Particularly, the great concern about the possible political interest behind the Genographic Project, motivated the IPCB to preemptively alert the global indigenous community on the “not so altruistic motivations” of the project. Additionally, IPCB argues that the Genographic project not only provides no direct benefit to Indigenous peoples but instead raises considerable risks. Such risks, raised by Harry in an interview released in December 2005, were used to advocate against the indigenous participation in the project. Another comment made by IPCB founder Debra Harry was that the Genographic Project served as a method to discredit kin relations through the possibility that ancestral identities may be invalidated and to deny Indigenous peoples’ access and authority over the resource rich territories that they had for long inhabited. Another negative consequence expressed by TallBear is the risk that an individual's cultural identity can be conclusively established through biocolonialist projects such as the Genographic Project. Concerns were that the knowledge gleaned from the research could clash with long held beliefs of indigenous peoples and threaten their cultures. There were also concerns that indigenous claims to land rights and other resources could be threatened. as of 2006, some federally recognized tribes in the United States declined to take part in the study including Maurice Foxx, chairman of the Massachusetts Commission on Indian Affairs and a member of the Mashpee Wampanoag. Not all Indigenous peoples agree with his position; as of 2012, more than 70,000 indigenous participants from the Americas, Africa, Asia, Europe, and Oceania had joined the project.