Кіріспе

Органикалық химиялық реакция

Каниццаро реакциясы – оны ашқан Станислао Каниццароның есімімен аталатын химиялық реакция. Каниццаро алғаш рет 1853 жылы бензальдегидті калий карбонатымен өңдеу арқылы бензил спирті мен калий бензоатын алғанда бұл түрлендіруді жүзеге асырды. Көбінесе реакция натрий гидроксидімен немесе калий гидроксидімен жүргізіледі, нәтижесінде карбоксил қышқылының натрий немесе калий карбоксилаты түзіледі: 2 C6H5CHO + KOH → C6H5CH2OH + C6H5COOK. Бұл процесс гидридтің бір субстрат молекуласынан екіншісіне ауысуын қамтитын тотығу-тотықсыздану реакциясы болып табылады: бір альдегид қышқылға тотығады, ал екіншісі спиртке тотықсызданады.

Вариациялар

Тищенко реакциясында гидроксид емес, алкоксид негізі қолданылады, ал өнім жеке спирт пен карбоксил тобы емес, эфир болып табылады. Нуклеофильдік негіз альдегидке шабуыл жасағаннан кейін, пайда болған жаңа оттегі анионы тағы бір альдегидке шабуыл жасайды, бұл тетраэдрлік құлдыраудың орнына, бұрын альдегид қамтитын екі реактивтің арасында гемиацеталь байланысын құрайды. Соңында тетраэдрлік құлдырау орын алып, тұрақты эфир өнімі түзіледі. Кейбір кетондар альдегидтегі гидрид орнына екі көміртегі тобының біреуін беру арқылы Канниццаро реакциясының ұқсас түріне түсуі мүмкін.