Кіріспе

Корей садағы (корейлік садақ) – бірнеше ғасыр бұрын қолданылған ұқсас қарулардан стандартталған, су бұқасының мүйізінен жасалған күрделі, иілгіш садақ. Кореялықтар ұзақ бойы қолданғандықтан, оны Гук Гунг (ха́нджа: [wikt:國#Korean, немесе ұлттық садақ) деп те атайды. Корей садағы бамбақпен тартуды қолданады, сондықтан саусақ сақинасын пайдалану кең таралған. Корей саусақ сақинасы маньчжурлық, моңғолдық немесе түркілік саусақ сақинасынан өзгеше, себебі ол екі стильде болады: еркек және әйел. Ерлерге арналған саусақ сақиналарында иіс тіркесетін кішкентай шығыңқылық болады (босату құралына ұқсас), ал әйелдерге арналған саусақ сақинасы тек саусақтың алдыңғы буынын қорғау үшін жабылады (саусақпен ауыр садақты қайта-қайта тарту саусақ жағындағы қабынуға себеп болуы мүмкін). Гунсуль, кейде гуонг суль деп те транскрипцияланады, сөзбе-сөз "садақ техникасы", "садақ жолы" немесе "садақ шеберлігі" дегенді білдіреді. Оны корейдің дәстүрлі садақ атуы деп те атайды. Гундо – корейлер қолданатын дәстүрлі корей садақ атуының тағы бір атауы.

Әскери пайда болу тарихы және қолданылуы

Рефлекс садақ корейлер үшін қытай әулеттерімен және көшпелі халықтармен соғыстағы ең маңызды қару болды, ол б.з.б. I ғасырдан бастап тарихқа енген. Аңыз бойынша, Когурёның алғашқы патшасы және негізін қалаушы Го Джумонг бір жебемен бес шыбықты ұстап алатын шебер мерген болған. Силланың алғашқы патшасы Бак Хёкгеосе де шеберлікпен садақ атқан. Ежелгі қытайлықтар Шығыс халықтарына (Шаньдун түбегі, Хуай өзенінің алабы, Цзянхуай, Маньчжурия, Корея түбегі, Жапон архипелагы және Шығыс Сібір) «үлкен» (大) және «садақ» (弓) белгілерінен құралған «Доньи» (東夷) деген ат берді. Дегенмен, бұл атауды қытайлықтар үлкен садақтармен байланысты шығыстағы кез келген шетелдік тайпаларды атау үшін жиі қолданған. Жосон әулетін құрған патша И Сонг Гё жебе атуда шебер болған. Жапон қарақшыларына қарсы шайқаста Сонг Гё, И Бангсильдің көмегімен, жас самурай қолбасшысы «Агибальдоны» екі жебемен өлтірді – бірінші жебе оның қаруын түсірді, ал екіншісі аузына кірді. Сонг Гё генерал Чхве Ёнға жазған хатында Мин Қытайына басып кірмеудің бес себебін атады, олардың бірі – муссон маусымында садақты біріктіретін желім әлсіреп, садақтың тиімділігін төмендетеді. Жосон әулетінің құрылуымен құрама садақ жосон әскерінің негізгі қаруы ретінде сақталды. 1392 жылдан 1894 жылға дейін жыл сайын өткізілетін мемлекеттік қызмет емтиханының әскери бөлімінде атыс сайысы – басты әскери сынақ болды. Жосон дәуірінде садақ ату өркендеп, 1592 жылы жапондықтарға және 1600 жылдардың басында маньчжуларға қарсы тиімді қолданылған пьончжон ойлап табылды. Имджин соғыстарына дейін садақ ату – ұзақ қашықтықтағы негізгі қару жүйесі болды. Сол соғыстарда, оқ ату жылдамдығының төмендігіне және жауын-науаға сезімталдығына қарамастан, матчлок аркебусы тактикалық артықшылыққа ие болды. Алайда, жапондықтар «жартылай садақ» деп атаған гакгунг жапондықтарды Хэнджу және Ульсан шайқастарында тоқтатты. Жосеон Имджин соғысы кезінде аркебусты қабылдағанмен, гакгунг 1894 жылғы реформаларға дейін әскери маңыздылығын сақтап келді. Патша Хёджонның әскери реформалары кезінде аттан садақ атуды әскери құрамның маңызды бөлігі ретінде қайта жаңғыртуға тырысты. Бұл сондай-ақ, демалыс пен денсаулық сақтау үшін де қолданылды, көптеген жас еркектер, тіпті патша да, кейбір әйелдер бос уақыттарын осымен өткізді.

Демалыс спортына көшу

1899 жылы Пруссияның ханзадасы Генрих император Коджонға дәстүрлі садақ ату көрсетіліміне таң қалғанын жеткізді. Әскери Пруссия мәдениетінен келген ханзада корей жауынгерлік өнерінің демонстрацияларын іздеді, ал көрсетілген өнерлердің ішінде ең әсерлісі – садақ ату болды. Ол Еуропаның түрік және венгр садақ атуын білген, олар корей садақ атуымен ұқсас болған. Ханзада Генрих осы өнерді ұлттық спортқа айналдыруды ұсынды. Император ханзаданың ұсынысына көніп, «адамдар дене күшін дамыту үшін садақ атудан ләззат алсын» деп жарлық шығарды және садақ ату клубын құрды. Корей садақ атуының кейінгі стандартталуында садақ пен жебе түрлері, сондай-ақ нысананың қашықтығы да стандартталды. Қазіргі корей дәстүрлі садақ атуында бір ғана құрама садақ, бамбук жебелер және 120 бо (шамамен) қашықтықтағы стандартты нысана қолданылады. Корей садақ атуы спорт ретінде Жапон оккупациясы кезінде дамыды, оның оқулығы «Joseon eui Goongdo» 1920 жылы жарық көрді. Дәстүр бойынша, 300 жыл бұрын Йечхонға Жосон әулетінің белгілі генералы қоныстанды және өзінің тәжірибесі мен білімін мұра етіп қалдырды. «Бүгінде Йечхон мен оның айналасындағы садақ шеберлері Кореяның дәстүрлі мүйізден жасалған құрама садақтарының шамамен 70% -ын шығарады деп есептеледі. Йечхон көптеген Олимпиада жүлдегерлерін және әлем чемпиондары садақшыларын тәрбиеледі». Қалада Цзиньхо халықаралық садақ ату алаңы бар.

Құрылыс және бәсекелестік

Гакгунг – классикалық еуразиялық композиттік садақтың жоғары иілгіш нұсқасы. Негізгі бөлігі бамбуктан жасалған, ал арқасының сынбауын қамтамасыз ету және садақтың икемді бөліктеріне тартым күшін қосу үшін жібекмен нығайтылған, ал тұтқасы еменнен жасалған. Садақтың ішкі жағында су буқасының мүйізі орналасқан, ол икемді бөліктерді итеріп, қуатын арттырады. Мүйіздің іштен итеруі және жібектің сырттан тартуы – садақтың ерекше күші. Садақтың икемді бөліктерінің қатайтылған шеттері – сиях, шөптесін немесе қара жидеден жасалады және V-тәрізді етіп бамбукқа бекітіледі. Желім айнек негізінде жасалады. Жібекпен нығайтылған бөліктің үстіне Қытайдың Солтүстік-Шығысынан әкелінген арнайы қайың қабығы жабыстырылады. Оны шамамен бір жыл теңіз суында малшындыру керек. Ол бензол еріткішін пайдалана отырып, сұйылтылған резеңке желімімен артқы жағына жағылады. Садақта нысана алу құрылғылары мен басқа да заманауи бөлшектер қолданылмайды. Тарту күші әртүрлі, бірақ көбінесе жиырма килограмнан асады. Мұндай садақтың бағасы шамамен 800 АҚШ долларына тең. Ламинатталған шыны талшықтан жасалған ұқсас заманауи нұсқаның бағасы 200-300 АҚШ доллары. Көптеген жарыстарда көміртекті жебелермен бірге екі түрлі садақ қолданылуы мүмкін, бірақ ұлттық жарыстарда тек композиттік садақ пен бамбук жебелері ғана қолданылады. Кореялық садақшылар Олимпиада және басқа да жарыстарда заманауи садақ түрлерін пайдалана отырып, үлкен жетістіктерге жетті. Сукгун – арбалет түрі, ал Гакгунг – кішкентай, бірақ өте қуатты садақ. Сукгунмен 428,8 метрге дейін, ал Гакгунгпен де 428,8 метрге дейін атуға болады. 2011 жылы 57 фунт салмақты, жақсартылған Gak gung садағымен және пионжонды пайдалану арқылы 428,8 метрлік рекорд тіркелді. Кореяның дәстүрлі садақ жасау өнері 1971 жылы маңызды материалдық емес мәдени мүлік ретінде тағайындалды.