Корейлік садақ – дәстүрлі, су буқасының мүйізінен жасалған садақ. Екі түрлі бау сақинасы (еркек, әйел) қолданылады. Тарихы, құрылысы туралы толық ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Корей садағы (корейлік садақ) – бірнеше ғасыр бұрын қолданылған ұқсас қарулардан стандартталған, су бұқасының мүйізінен жасалған күрделі, иілгіш садақ. Кореялықтар ұзақ бойы қолданғандықтан, оны Гук Гунг (ха́нджа: [wikt:國#Korean, немесе ұлттық садақ) деп те атайды. Корей садағы бамбақпен тартуды қолданады, сондықтан саусақ сақинасын пайдалану кең таралған. Корей саусақ сақинасы маньчжурлық, моңғолдық немесе түркілік саусақ сақинасынан өзгеше, себебі ол екі стильде болады: еркек және әйел. Ерлерге арналған саусақ сақиналарында иіс тіркесетін кішкентай шығыңқылық болады (босату құралына ұқсас), ал әйелдерге арналған саусақ сақинасы тек саусақтың алдыңғы буынын қорғау үшін жабылады (саусақпен ауыр садақты қайта-қайта тарту саусақ жағындағы қабынуға себеп болуы мүмкін). Гунсуль, кейде гуонг суль деп те транскрипцияланады, сөзбе-сөз "садақ техникасы", "садақ жолы" немесе "садақ шеберлігі" дегенді білдіреді. Оны корейдің дәстүрлі садақ атуы деп те атайды. Гундо – корейлер қолданатын дәстүрлі корей садақ атуының тағы бір атауы.
The Korean Bow ( hanja: [[wikt:角#Korean, or horn bow) is a water buffalo horn based composite reflex bow, standardized centuries ago from a variety of similar weapons in earlier use. Due to its long use by Koreans, it is also known as Guk Gung ( hanja: [[wikt:國#Korean, or national bow). The Korean bow utilizes a thumb draw and therefore employing the use of a thumb ring is quite common. The Korean thumb ring is somewhat different from the Manchu, Mongol, or the Turkic Thumb Ring, as it comes in two styles, male and female. Male thumb rings are shaped with a small protrusion that sticks out that the bowstring hooks behind (similar to a release aid), while the female thumb ring simply covers the front joint of the thumb as protection from getting blisters (pulling heavy bows repetitively with only the thumb can easily cause blisters to form on the pad of the thumb). Gungsul, , sometimes also romanized as goong sool, literally means "techniques of the bow", "way of the bow", or "skill with the bow". It is also referred to as Korean traditional archery. Gungdo, , is another epithet for traditional Korean archery, as used by Koreans.
Әскери пайда болу тарихы және қолданылуы
Рефлекс садақ корейлер үшін қытай әулеттерімен және көшпелі халықтармен соғыстағы ең маңызды қару болды, ол б.з.б. I ғасырдан бастап тарихқа енген. Аңыз бойынша, Когурёның алғашқы патшасы және негізін қалаушы Го Джумонг бір жебемен бес шыбықты ұстап алатын шебер мерген болған. Силланың алғашқы патшасы Бак Хёкгеосе де шеберлікпен садақ атқан. Ежелгі қытайлықтар Шығыс халықтарына (Шаньдун түбегі, Хуай өзенінің алабы, Цзянхуай, Маньчжурия, Корея түбегі, Жапон архипелагы және Шығыс Сібір) «үлкен» (大) және «садақ» (弓) белгілерінен құралған «Доньи» (東夷) деген ат берді. Дегенмен, бұл атауды қытайлықтар үлкен садақтармен байланысты шығыстағы кез келген шетелдік тайпаларды атау үшін жиі қолданған. Жосон әулетін құрған патша И Сонг Гё жебе атуда шебер болған. Жапон қарақшыларына қарсы шайқаста Сонг Гё, И Бангсильдің көмегімен, жас самурай қолбасшысы «Агибальдоны» екі жебемен өлтірді – бірінші жебе оның қаруын түсірді, ал екіншісі аузына кірді. Сонг Гё генерал Чхве Ёнға жазған хатында Мин Қытайына басып кірмеудің бес себебін атады, олардың бірі – муссон маусымында садақты біріктіретін желім әлсіреп, садақтың тиімділігін төмендетеді. Жосон әулетінің құрылуымен құрама садақ жосон әскерінің негізгі қаруы ретінде сақталды. 1392 жылдан 1894 жылға дейін жыл сайын өткізілетін мемлекеттік қызмет емтиханының әскери бөлімінде атыс сайысы – басты әскери сынақ болды. Жосон дәуірінде садақ ату өркендеп, 1592 жылы жапондықтарға және 1600 жылдардың басында маньчжуларға қарсы тиімді қолданылған пьончжон ойлап табылды. Имджин соғыстарына дейін садақ ату – ұзақ қашықтықтағы негізгі қару жүйесі болды. Сол соғыстарда, оқ ату жылдамдығының төмендігіне және жауын-науаға сезімталдығына қарамастан, матчлок аркебусы тактикалық артықшылыққа ие болды. Алайда, жапондықтар «жартылай садақ» деп атаған гакгунг жапондықтарды Хэнджу және Ульсан шайқастарында тоқтатты. Жосеон Имджин соғысы кезінде аркебусты қабылдағанмен, гакгунг 1894 жылғы реформаларға дейін әскери маңыздылығын сақтап келді. Патша Хёджонның әскери реформалары кезінде аттан садақ атуды әскери құрамның маңызды бөлігі ретінде қайта жаңғыртуға тырысты. Бұл сондай-ақ, демалыс пен денсаулық сақтау үшін де қолданылды, көптеген жас еркектер, тіпті патша да, кейбір әйелдер бос уақыттарын осымен өткізді.
The reflex bow had been the most important weapon for Koreans in wars with Chinese dynasties and nomadic peoples, recorded from the 1st century BC. Legend says the first king and founder of the Goguryeo, Go Jumong, was a master of archery, able to catch 5 flies with one arrow. Bak Hyeokgeose, the first king of the Silla, was also said to be a skilled archer. The ancient Chinese gave the people of the East (Shandong Peninsula, Huai river basin, Jianghuai, Manchuria, the Korean Peninsula, Japanese archipelago, and eastern Siberia) the name of Dongyi (東夷) being a combination of the two characters for "large" (大) and "bow" (弓). However, it also need to be noted that the term was widely applied by the Chinese to note any foreign tribes in the east associated with large bows. Yi Sŏng gye, the founding king of Joseon was known to have been a master archer. In a battle against Japanese pirates, Sŏng gye, assisted by Yi Bangsil, killed the young samurai commander "Agibaldo" with two successive arrows, one arrow knocking out his helmet, with the second arrow entering his mouth. In his letter to General Ch'oe Yŏng, Sŏng gye lists as one of five reasons not to invade Ming China as during the monsoon season, glue holding together the composite bow weakens, reducing the effectiveness of the bow. The founding of Joseon dynasty saw the retention of the composite bow as the mainstay of the Joseon military. Archery was the main martial event tested during the military portion of the national service exam held annually from 1392 to 1894. Under Joseon, archery reached its zenith, resulting in the invention of pyeonjeon, which saw great service against the Japanese in 1592 and against the Manchus in early 1600s. Until the Imjin wars, archery was the main long range weapon system. During those wars, the tactical superiority of the matchlock arquebus became apparent, despite its slow rate of fire and susceptibility to wet weather. However, it was the gakgung, referred to as the "half bow" by the Japanese, that halted the Japanese at the Battle of Haengju as well as at the Battle of Ulsan. Although Joseon adopted the arquebus during the Imjin War, the gakgung retained its position of importance in the military until the reforms of 1894. Under King Hyojong's military reforms, an attempt was made to revive horse archery as a significant element of the military. It was also practiced for pleasure and for health, and many young males — including the king — and some females would spend their free time practicing it.
Демалыс спортына көшу
1899 жылы Пруссияның ханзадасы Генрих император Коджонға дәстүрлі садақ ату көрсетіліміне таң қалғанын жеткізді. Әскери Пруссия мәдениетінен келген ханзада корей жауынгерлік өнерінің демонстрацияларын іздеді, ал көрсетілген өнерлердің ішінде ең әсерлісі – садақ ату болды. Ол Еуропаның түрік және венгр садақ атуын білген, олар корей садақ атуымен ұқсас болған. Ханзада Генрих осы өнерді ұлттық спортқа айналдыруды ұсынды. Император ханзаданың ұсынысына көніп, «адамдар дене күшін дамыту үшін садақ атудан ләззат алсын» деп жарлық шығарды және садақ ату клубын құрды. Корей садақ атуының кейінгі стандартталуында садақ пен жебе түрлері, сондай-ақ нысананың қашықтығы да стандартталды. Қазіргі корей дәстүрлі садақ атуында бір ғана құрама садақ, бамбук жебелер және 120 бо (шамамен) қашықтықтағы стандартты нысана қолданылады. Корей садақ атуы спорт ретінде Жапон оккупациясы кезінде дамыды, оның оқулығы «Joseon eui Goongdo» 1920 жылы жарық көрді. Дәстүр бойынша, 300 жыл бұрын Йечхонға Жосон әулетінің белгілі генералы қоныстанды және өзінің тәжірибесі мен білімін мұра етіп қалдырды. «Бүгінде Йечхон мен оның айналасындағы садақ шеберлері Кореяның дәстүрлі мүйізден жасалған құрама садақтарының шамамен 70% -ын шығарады деп есептеледі. Йечхон көптеген Олимпиада жүлдегерлерін және әлем чемпиондары садақшыларын тәрбиеледі». Қалада Цзиньхо халықаралық садақ ату алаңы бар.
In 1899, the visiting Prince Heinrich of Prussia expressed his astonishment to Emperor Gojong at a traditional archery demonstration. The Prince, hailing from a militarized Prussian culture, sought out demonstrations of Korean martial arts, and Archery was the most impressive among the arts demonstrated. He was familiar with Turkish and Hungarian Archery of Europe, which were similar to Korean Archery. Prince Heinrich suggested making the art into a national sport. The emperor, convinced by the Prince, decreed "let people enjoy archery to develop their physical strength" and established an archery club. In the subsequent standardization of Korean archery, the nature of the bow and the arrow was standardized, as was the range of the targets. Korean traditional archery now uses one specific type of composite bow, bamboo arrows, and a standard target at a standard distance of 120 bo (about ). Korean Archery as a sport developed under the Japanese Occupation, its textbook, "Joseon eui Goongdo" being published in 1920. Tradition says that a noted general of the Joseon Dynasty settled in Yecheon about 300 years ago, and handed down his expertise and knowledge. "Today, it is estimated that bowyers from Yecheon and its environs produce approximately 70% of Korea's traditional horn composite bows Yecheon has produced numerous Olympic medalists and world champion archers". The city has the Jinho International Archery Field.
Құрылыс және бәсекелестік
Гакгунг – классикалық еуразиялық композиттік садақтың жоғары иілгіш нұсқасы. Негізгі бөлігі бамбуктан жасалған, ал арқасының сынбауын қамтамасыз ету және садақтың икемді бөліктеріне тартым күшін қосу үшін жібекмен нығайтылған, ал тұтқасы еменнен жасалған. Садақтың ішкі жағында су буқасының мүйізі орналасқан, ол икемді бөліктерді итеріп, қуатын арттырады. Мүйіздің іштен итеруі және жібектің сырттан тартуы – садақтың ерекше күші. Садақтың икемді бөліктерінің қатайтылған шеттері – сиях, шөптесін немесе қара жидеден жасалады және V-тәрізді етіп бамбукқа бекітіледі. Желім айнек негізінде жасалады. Жібекпен нығайтылған бөліктің үстіне Қытайдың Солтүстік-Шығысынан әкелінген арнайы қайың қабығы жабыстырылады. Оны шамамен бір жыл теңіз суында малшындыру керек. Ол бензол еріткішін пайдалана отырып, сұйылтылған резеңке желімімен артқы жағына жағылады. Садақта нысана алу құрылғылары мен басқа да заманауи бөлшектер қолданылмайды. Тарту күші әртүрлі, бірақ көбінесе жиырма килограмнан асады. Мұндай садақтың бағасы шамамен 800 АҚШ долларына тең. Ламинатталған шыны талшықтан жасалған ұқсас заманауи нұсқаның бағасы 200-300 АҚШ доллары. Көптеген жарыстарда көміртекті жебелермен бірге екі түрлі садақ қолданылуы мүмкін, бірақ ұлттық жарыстарда тек композиттік садақ пен бамбук жебелері ғана қолданылады. Кореялық садақшылар Олимпиада және басқа да жарыстарда заманауи садақ түрлерін пайдалана отырып, үлкен жетістіктерге жетті. Сукгун – арбалет түрі, ал Гакгунг – кішкентай, бірақ өте қуатты садақ. Сукгунмен 428,8 метрге дейін, ал Гакгунгпен де 428,8 метрге дейін атуға болады. 2011 жылы 57 фунт салмақты, жақсартылған Gak gung садағымен және пионжонды пайдалану арқылы 428,8 метрлік рекорд тіркелді. Кореяның дәстүрлі садақ жасау өнері 1971 жылы маңызды материалдық емес мәдени мүлік ретінде тағайындалды.
The Gakgung is a highly reflexed version of the classic Eurasian composite bow. The core is bamboo with sinew backed to prevent the bow breaking and to add a pulling strength to the limbs, with oak at the handle. On the belly is water buffalo horn which significantly increases the power by pushing the limbs. This combination of horn which pushes from the belly and sinew that pulls from the back is the defining strength of the bow. The siyahs, the stiffened outer ends of the limbs, are made of either mulberry or black locust and V spliced onto the bamboo. The glue is made from isinglass. Over the sinew backing is a special birch bark that is imported from Northeast China. It is soaked in sea water for about one year. It is applied to the back using diluted rubber cement (using benzene as the solvent). No sights or other modern attachments are used. The draw weights vary, but most are above twenty kilograms. The cost for this type of bow is in the US$800 range. For a similar modern version made of laminated fiberglass, the cost is US$200–300. For most competitions, either bow may be used, with carbon fiber arrows, but for national competitions, only the composite bow and bamboo arrows may be used. Korean archers have also been very successful in Olympic and other competitions with more modern types of bow. The sukgung, a kind of crossbow, and the Gak gung are a small but very powerful bow. A sukgung can shoot up to while a Gak gung can shoot up to <The record in 2011 was a record of flying about 428.8m using a pyeonjeon with a 57 pound modern improved Gak gung.>
The art of constructing traditional Korean bows was designated an Important Intangible Cultural Property in 1971.