Кіріспе
Хаим Потоктың романы «Менің атым Ашер Лев» – американдық жазушы және раввин Хаим Потоктың романы. Кітаптың басты кейіпкері – Нью-Йорк қаласындағы хасидтік еврей ұлы Ашер Лев. Ашер – өнерге құмар, жалғыз жандардың бірі. Алайда, оның өнері отбасысымен және қауымдастығының басқа мүшелерімен келіспеушіліктер тудырады. Кітап Ашердің суретші және еврей ретінде қалыптасуын баяндайды. Поток дәстүр мен жекелік арасындағы қақтығыс мәңгілік екенін, ал дін мен өнер арасындағы керіспірлік өмір бойы сақталады деп мәлімдеді. Поток жазушы ғана емес, суретші де болды, оның жеке күресі «Бруклиндегі айқышқа шегелену» атты суретінде анық көрінеді. Дегенмен, осы ауыр күреске қарамастан, Поток 2002 жылы қайтыс болғанға дейін суретші-жазушы ретінде белсенділігін жоғалтпады және өсіп-өскен дінін сақтады. Поток Ашер Левтің оқиғасын «Ашер Левтің сыйы» кітабында жалғастырды.
My Name Is Asher Lev is a novel by Chaim Potok, an American author and rabbi. The book's protagonist is Asher Lev, a Hasidic Jewish boy in New York City. Asher is a loner with artistic inclinations. His art, however, causes conflicts with his family and other members of his community. The book follows Asher's maturity as both an artist and a Jew. Potok asserted that the conflict between tradition and individualism is constant and that the tension between religion and art is lifelong. Potok was, as well as an author, a painter, and his personal struggle is apparent in his painting titled "Brooklyn Crucifixion." And yet despite this seemingly agonizing struggle, Potok remained active as an artist/writer and engaged in the religion of his upbringing until his death in 2002. Potok continued Asher Lev's story in the book The Gift of Asher Lev.
Сюжет
Ашер Лев – хасидтік еврей отбасында дүниеге келген, өте қабілетті суретші бала. 1950 жылдары, балалық шағында, Иосиф Сталин билігінде және Кеңес Одағында еврейлер мен дін өкілдерін қудалау кезінде Ашердің өнерге бейімділігі оны еврей қауымымен қақтығысқа түсіреді. Олар барлық нәрсені, ең алдымен, сеніммен байланыстырады және діни мағынасы жоқ өнерді ең жақсы жағдайда уақытты бекер өткізу, ал нашар жағдайда – құдайға қарсы келу деп санайды. Бұл оны әсіресе әкесі Арьехпен келіспеушілікке жетелейді. Арьех өмірін олардың рухани жетекшісі Ребеге арнаған адам, ол әлемді аралап, өз сектасының ілімдерін және тәжірибесін басқа еврейлерге жеткізеді. Арьех табиғатынан өнерді түсінуге немесе бағалауға қабілетсіз және Ашердің алғашқы суреттерін «ақылсыздық» деп есептейді. Ортада – Ашердің анасы Ривке, ол бала кезінде Ребе үшін сапар шегіп бара жатқан ағасының қазасына қатты қайғырды. Ривке тек ағасының ісін жалғастыруға шешім қабылдағанда ғана күйзелістен шыға алады және Ресей тарихын оқу үшін колледжге оралуға Ребеден рұқсат алады. Роман бойында ол күйеуінің қауіпсіздігі үшін үнемі алаңдайды, ол жиі сапарға шығады және күйеуінің немесе ұлының үйге оралуын күтіп, пәтерінің үлкен терезесінен қарайды. Ребе Ашердің әкесінен Венаға көшіп баруын сұрайды, бұл оның Еуропа бойынша ешивалар құру жұмысын жеңілдетер еді. Ашер бұған қатты ашуланып, ата-анасы мен ұстаздарының өтініштеріне қарамастан, Венаға көшуден бас тартады. Ривке Ашермен бірге Бруклинде қалуға шешім қабылдаса, Арьех жалғыз Венаға көшіп кетеді. Әкесі кеткеннен кейін Ашер өнерге деген құштарлығын зерттейді және еврей оқуларын ұмытады. Ашер сурет мұражайларына барады, суреттерді зерттейді, бірақ жалаңаш суреттердің не екенін, немесе айқышқа ілінгендердің суреттерінің не екенін түсінбейді. Арьех Ребе үшін Ресейге ұзақ сапардан оралғаннан кейін Ашердің айқышқа ілінгендердің суреттерін салғанын көреді, оларды зерттеу үшін салғанын біліп, ашуға ілігеді. Ашердің әкесі оның қабілетін ақымақтық деп санайды және оның «басқа жақтан» келгенін ойлайды, Ривкеге оны мұражайларға барудан тоқтатуды бұйырады. Алайда, күйеуінің тілектері мен ұлының қажеттіліктері арасында қиналып жүрген Ривке Ашерге баруға тыйым салудың бекер екенін түсінеді. Соңында Ребе араласып, Ашерге дінін сақтамайтын, бірақ Ребеге құрметтейтін ұлы суретші Якоб Канның басшылығында оқуға рұқсат береді. Якоб Кан Ашерге сурет салу техникаларын және өнер тарихын үйретеді, оны «сатушы» болмау үшін шындықты суретке салуға шақырады. Осы уақытта Ашер Еуропаға көшуден бас тартқандықтан, Ривке Ашердің әкесіне көмектесу үшін сол жаққа көшіп кетеді, ал Ашері көбінесе үйіне жақын туысымен бірге тұрып, Якоб Каннан тәлім алады. Бірнеше жылдан кейін Ашер Нью-Йоркте алғашқы көрмесін өткізеді, осылайша мансабын бастайды. Еуропадағы жұмысын аяқтағаннан кейін Ашердің ата-анасы Бруклинге оралады, сол кезде Ашер Еуропаға барып, ұлы өнерді көруге және зерттеуге шешім қабылдайды. Ол Флоренцияға барып, көп сағаттар бойы «Депозицияны» және Микеланджелоның «Давидін» зерттейді. Кейіннен, Парижге көшіп келгеннен кейін, Ашер шедевр туындысын жасайды: анасының қайғысын және азабын бейнелеу үшін айқышқа ілінудің символикасын қолданатын екі туынды, өйткені еврей дәстүрінде осы сезімдерді толыққанды білдіруге болатын көркемдік форма жоқ. Бұл туындылар Нью-Йорктегі көрмеде (Ашердің ата-анасы алғаш рет қатысқан көрме) қойылғанда, олар ата-анасын және қауымын қатты ренжітеді, сондықтан Ребе оны басқа жерге көшуді сұрайды. Ашер өзінің тағдыры әлемді аралап, оның азабын өнері арқылы білдіру, бірақ соның салдарынан ауырсыну тудыру екенін сезінеді, сондықтан ол Еуропаға оралуға шешім қабылдайды.
Орнату
"Менің атым Ашер Лев" 1950-жылдары Нью-Йорк штатының Бруклин қаласындағы хасидтік еврей қауымында өтеді. Ашер сонымен қатар Нью-Йорк, Массачусетс және Еуропадағы қауымынан тыс жерлерде де өнерді оқиды.
Кейіпкерлер
Ашер Лев Ашер - оқиғаның басты кейіпкері және баяндаушысы. Кітап оқырманды Ашердің өмірінің алғашқы кезеңінен бастап, ол шамамен 22 жасында аяқталады. Балалық шағында Ашер сурет салуға деген құштарлығына толы, сондықтан ол айналасындағы әлемге бей-жай қарайды. Өзінің білім алуына деген құлшынысы мен назарының жоқтығынан айналасындағы адамдар (негізінен әкесі) оның қандай адам болғанына ұяла бастайды. Ашер аталы-аналы түрде қарсылық білдірмейді, бірақ ол өзінің өнеріне тым қатты беріліп кетті, ол өзіне көмектесе алмайды. Ашер өскен сайын, өзінің эмоциясын және күш-жігерін суретке бағыттауға үйреніп, өте табысты болады. Джейкоб Кан Джейкоб Кан - табысты суретші. Ол өзін еркін білдіре алатын өмір салтын құру үшін дін, қоғам және танымалдық сияқты барлық шартталған күштерден босады. Ол ішкі сезімдер мен шынайы тұлға арасындағы тепе-теңдікті құруға сенеді. Ол Ашердің ақыл-кеңесшісі болды және оған Ашердің көркемдік болашағының жалпы дамуына әсер ететін және жақсартатын негізгі әдістерді үйретті. Ол өте қатаң, әдетте оны кемсітушілікпен жасайды. Арье Лев - Ашердің әкесі және еврей қауымының маңызды мүшесі. Ребе үшін еңбек етіп, ол Еуропаны аралап, ешивалар құрып, еврейлерді орыс қуғын-сүргінінен құтқарады. Арье саяси ғылымдар магистрі дәрежесін алып, ағылшын, идиш, француз және орыс тілдерін біледі. Ол әкесінің мас христианның қолынан өлтірілгеніне байланысты басқа ұлт адамдарына аса сенбейді. Арье өнерді түсінбейді және ұлының өмірін сурет салуға арнағанын түсінбейді. Ол Ашердің сыйлығы туралы көп келіспеушілікке түседі, бұл оның ұлын ұнатпауына себеп болады. Арье - ақыл-ойы тығыз, қасарысқан, өзінен басқа құндылықтарды ұстана алмайтын адам. Ривке Лев Ривке Лев күйеуі мен ұлына деген махаббатына байланысты екі жаққа бөлініп тұрады. Ол күнделікті олардың арасындағы қақтығыстармен күреседі. Ауруынан айыққаннан кейін, ол ағасы Якобтың жұмысын аяқтау үшін мектепке қайта оралады. Ол магистр дәрежесін алып, ресейлік істер бойынша докторлық дәрежеге ие болды. Ривке күйеуіне қатты ренжігенмен, күйеуінің жағына шығады да, онымен бірге Еуропаға кетеді. Ривке әрқашан Ашердің шығармаларын түсінбейді. Ладовер хасидтерінің жетекшісі - ребе, ол Арийеге сапарға шығуға бұйрық береді. Ребе Ашердің талантын түсінеді және оны Якоб Канның үйретуімен оқытуға мүмкіндік береді. Юдель Кринский - Ашер керек-жарақты сатып алатын дүкеннің иесі. Оны Сибирде бірнеше жыл болғаннан кейін Арье құтқарып алды. Кринскидің ойынша, Ашер әкесінің жақсы адамына көп қиындық туғызбауы керек. Осыған қарамастан, ол Ашермен дос болғандықтан, өнерге төзімділік танытады. Яков - Ашердің алты жасында жол апатынан қайтыс болған ағасы. Оның өлімі Ашердің анасына қатты әсер етті. Ривке қатты ауырып, күйзеліске ұшырады, себебі олар өте жақын еді. Арье сияқты ол да Раби үшін сапар шекті, бұл Ривкеге ренжітеді. Ицхок - Ашердің өнер қабілеті мен өнерін қолдаған бай ағасы. Ол мейірімді және жомарт, және Ашерге ата-анасы Еуропада болған кезде тұру үшін орын береді. Ицчок Ашердің қабілеті байлыққа жеткізе алатынын біріншілерден болып мойындайды және оның жұмысына инвестиция салады. Ашер біраз уақыт бірге тұрды. Анна Шеффер - өте білімді әйел және Ашердің шығармалары қойылған галереяның иесі. Аннаның Ашердің шығармаларын насихаттауы Ашердің танымалдылығын арттырады. Ол Ашермен Джейкоб Кан арқылы танысады. Ол шыдамсыз, бірақ суретшілеріне қамқор. Раковер ханым - Левтердің үй шаруасын басқаратын әйел. Ол Сибірді біледі және Юдель Кринскийдің сонда көрген азаптарын түсінеді. Ол сондай-ақ Ашердің өнер қабілетін бірінші болып түсінген.
Бір-біріне қайшы келетін дәстүрлер
Бұл кітап қарама-қайшы дәстүрлерді (осы жағдайда, иудаизм дәстүрі мен өнер дәстүрі), әке мен ұл арасындағы қарым-қатынасты, өмірмен қанағаттану мен отбасыдағы бейбітшілікті (иудейлердің "шалом байит" құндылығы), дәстүрлі еврей әлемі мен зайырлы Американы зерттейді.
Азап шеккендер
"Менің атым Ашер" Лев қайғы-қасірет табиғатын зерттейді. Ашердің әкесінің Ашердің өнерге бейімділігіне қарсы дискриминациясы Ресей мен Германиядағы үкімет тарапынан қысым көрген көптеген еврейлердің күйзелісімен байланысты болуы мүмкін. Олар сенімдері үшін жәбірленіп, жазаланғандай, Ашерге де әкесі, ұстаздары және достары жағымсыз қарады. Өнер – Ашердің нағыз діні, және ол үшін оның анасы да, өзі де азап шегеді. Ашер анасының азабын бейнелеуге тырысқанда, "[оның] ізденісі өзінің дәстүрінде оған жеткілікті күшті мотив таба алмайды, сондықтан [ол] христиан дәстүріндегі азаптаудың орталық тақырыбына – айқышқа шалынуға" жүгінеді.
Әдемілік
Ашер Левтің өнерді іздеуі еврейлердің сұлулыққа қатысты көзқарастарын қалыптастырудағы тәрбиесімен және оқытылуымен күрделенеді. Оқуы арқылы Ашер Лев сұлулықтың эстетикалық дәстүрлерін зерттейді.
Өзін-өзі тану
Кітаптың атауының өзі Ашердің жеке басын анықтаудағы қиындығын көрсетеді. Джейкоб Кан Ашерге: "Суретші ретінде сен ешкімге де, ештеңеге де жауапты емессің, тек өзіңе және өзің көретін шындыққа ғана".
Қабылдау
Потоктың ең жақсы туындыларының бірі саналатын бұл кітаптың жалғасы "Ашер Левтің сыйы" деп аталады. Романның соңында маңызды рөл атқаратын Ашердің бірінші "Бруклиндегі Расұлу" суреті – Потоктың өзі салған нағыз картина. Ол талантты суретші, жазушы және равин болған. Ал кітапта алғашқысынан жақсы деп сипатталатын екінші Расұлудың нақтыдағы үлгісі жоқ. Бұл кітап Любавич қауымын жасырын бейнелейді. "Бруклин Парквейі" атауы, оның қарбалас қозғалысы мен аралша серуендеу жолдары Шығыс Парквейіне сілтеме жасайды. Дегенмен, көпшілік пікірге қарамастан, Юдель Кринский кейіпкері Рабби Менахим Мендель Шнеерсонның көмекшісі болған Хаим Иегуда Кринскийге арналған емес.
Бейімделу
2009 жылдың қаңтар айында Аарон Познердің сахнаға қоюға жасаған бейімдемесі Филадельфиядағы Арден театр компаниясында тұңғыш рет көрсетілді. Кейіннен ол 2010 жылдың наурыз және сәуір айларында Мэриленд штатының Бетезда қаласындағы Дөңгелек үй театрында сахналанды. 2012 жылы бұл пьеса Нью-Хейвендегі Лонг Уорф театрында және Атлантадағы Театралды киім театрында қойылды. Нью-Йорктегі алғашқы Бродвейден тыс қойылымы 2012 жылдың 28 қарашасында Вестсайд театрында ашылды. Пьеса "Outer Critics Circle" сыйлығын «Ең үздік жаңа Бродвейден тыс пьеса» және Джон Гасснер сыйлығын жеңіп алды.