Кіріспе

Сенгоку дәуірі самурайлары мен даймиолары (1539–1600)

Тори Мототада (鳥居 元忠) – Сенгоку дәуірінен бастап, соңғы Азучи-Момояма кезеңіне дейінгі жапон самурайы және даймиосы, Токугава Иэясуға қызмет еткен. Тори Фушими қоршауында қаза тапты, онда оның гарнизоны сандар жағынан басым болған Ишида Мицунари әскерімен толығымен жойылды. Торидің қарсы тұрып, берілмеуі Жапония тарихына зор әсер етті; Фушиминің құлауы Иэясуға әскерін қайта жинақтауға және Секигахара шайқасында жеңіске жетуге уақыт берді.

Ерте өмір

Тори Тодайошидің ұлы ретінде Оказакиде дүниеге келді. Бала кезінде Имагава кланына кепіл ретінде жіберілді. Келесі жылы Сувахара қамалы шайқасында жарақат алды, нәтижесінде аяқтары ауырлап, содан бері жүруі қиын болды. Мототада Иэясудың барлық маңызды жорықтарында қызмет етті. 2000 ғана әскермен ол Ходжо кланының 10 000-нан астам әскеріне қарсы тұрып, оларды жеңді; осыдан кейін Иэясу оған Кай провинциясындағы Танимура қамалын сыйлады. Кейін, 1585 жылы Окубо Тадаё және Хирайва Чикайошимен бірге Санада кланының Уэда қамалын қоршауға қатысты. Иэясу Канто аймағына көшкеннен кейін, Ториге Шимоса провинциясындағы Ясакуде 40 000 кокудік иелік берілді, осылайша ол Даймё болды.

Өлім

1598 жылы Тоётоми Хидэёши қайтысымен, Бес ақсақалдар кеңесі мен Тоётоми үкіметінің қалған бөлігі Мори Терумотоны номиналды басшы етіп тағайындады, бірақ ол Осака сарайында бекініп қалғандықтан, басшылық Мицунариге жүктелді. 1600 жылдың тамызында Мототада тыңшылар арқылы 40 мыңдық әскердің, қазір Мицунаридың басқаруымен, Тоётоми Хидэёридің соғысқа шыңдалған жауынгерлерінің Токугаваға қарсы коалиция құрып, Фусими сарайына қарай жорықтарында жолдарындағы барлық нәрсені жойып жатқанын естіді. Токугава Иэясудың бұйрығымен Мацумане Уэсуги Кагекацуға қарсы солтүстіктегі күштерді ұстап тұрды, ал Иэясу өз күштерін жинау үшін шығысқа, Эдоға асықты, бірақ оған уақыт керек еді. Иэясудың барлық үміті енді Фусимидегі сарайының тағдырына байланысты болды – шығысқа қарай барлық жолдарды бақылайтын бекініске. Тории Мототада мен оның 1800 сарбазының саны кем болды, және сарайдың ішіндегілердің қашуы әлі де мүмкін еді. Бірақ Тории, Токугава Иэясуға деген адалдығының белгісі ретінде, досы мен әміршісінің тілегін орындап, соңғы деміне дейін күресуге уәде берді. Ишида Мицунаридың 40 мыңдық әскері шабуыл жасағанда, самурай тарихындағы ең ұлы және құрметті шайқас болды. Тории Мототада мен оның сарбаздары басым күштерге қарамастан, Фусими сарайын 12 күн қорғады, Мицунаридың мыңдаған әскерін жойды. Олар қалғандары он адам болғанға дейін соғысып, ритуалдық өлімге (сеппуку) барды. Мототада ұлы Тории Тадамасаға жолдаған соңғы хатында олардың отбасының Токугаваға ұрпақтан ұрпаққа қызмет еткенін және оның ағасы шайқаста қалай қаза тапқанын айтты. Хатында Тории, өзінің ертерек қаза табуын Токугаваның қалған жауынгерлеріне батылдық сыйлайтынын сезінді. Ол Токугаваның билігінің болашақта ұзаққа созылатынын көріп тұрды. Ұлына Токугава кланына "көтеріліс және құлдырау кезеңдерінде" қызмет етуге бауырларын тәрбиелеуді және билікке де, ақшалай сыйлыққа да құмар болмай, қарапайым болуды өтінді. Екі өмірлік дос, Тории Мототада мен Токугава Иэясу, енді ешқашан көріспейтінін білгеннен кейін қайғымен ажырасты:

"Жауынгердің жолы – ұятқа қалу және тіпті маңызды емес жағдайларда өлімнен қашу емес. Мен өзім сарайдың ішінде тұрып, жылдам өлімге бет бұруға шешім қабылдадым. Қаншама мың атты әскер шабуылға келсе де немесе қаншама қатармен қоршап алса да, олардың қатарынан жарып шығып қашу оңай болар еді. Бірақ бұл – жауынгер болудың нағыз мәні емес, және оны адалдық деп санау қиын. Керісінше, мен бүкіл елдің күштеріне қарсы тұрып, даңқты өлімге барамын."

Ерекше іс-әрекет

Тори Мототаданың іс-әрекеті Жапон тарихының бағытына зор әсер етті. Токугава Иэясу 90 000 сарбаздан әскер жинап, Сенгоку дәуіріндегі ең қанды шайқастардың бірі болған Секигахара шайқасында Ишида Мицунари әскерлерімен кездесті. Шайқастың алғашқы сағаттарында 40 мың адамның басы алынды, ал келесі екі күнде Мицунаридің жеңілген әскерінің қалдықтары ізделіп, жазаланды, нәтижесінде 70 мың адам қаза тапты. Секигахара шайқасы шешуші шайқас болды, оның нәтижесінде Жапония біріктірілді. Токугава әулеті келесі 268 жыл бойы бүкіл елді биледі. Мототаданың Фушими қаласы түскен кезде жасаған өзіне-өзі қол жұмсауы – Жапон тарихындағы ең танымал сеппуку актілерінің бірі.

Ұрпағы

Оның ұрпақтарының арасында Оиши Йошио (1659-1703), Ако Асано кланының каро (бас кеңесшісі), қырық жеті рониннің Кира Йосинакадан кек алушысы, жетекшісі және батыры, Йошио әкесі Оиши Йошиаки арқылы оның шаңырағынан тараған бес буын немересі болды. Йошиаки анасының әкесі Тори Тадакацудың, ал Тори Тадакацу Тори Мототаданың төртінші ұлы еді.