Кіріспе
Католик шіркеуінің тарихы – христиандықтың жалпы тарихының ажырамас бөлігі болып табылады. Сондай-ақ, шіркеу тарихшысы Марк А. Ноллдың айтуынша, ол – "әлемдегі ең көне, үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан халықаралық институт". Бұл мақалада шамамен екі мың жылдық кезең қамтылған. Уақыт өте келе, діни жіктер христиандық бірлігін бұзды. Католик шіркеуі 144 жылы маркионизммен, 318 жылы ариандықпен, 451 жылы Шығыс православиесімен, 1054 жылдан 1449 жылға дейін (Шығыс-Батыс айырығын қараңыз) Шығыс православие шіркеулерінің доктриналық мәселелерде Батыс шіркеуінен бөлінуі (filioque қараңыз) және папалық билікке бағыну мәселесі, сондай-ақ 1517 жылы протестанттық реформация болды. Реформацияның көптеген тармақтары 200-ден астам діни ағымның пайда болуына әкелді. Католик шіркеуі әлемдік тарихтың маңызды оқиғаларының қозғаушы күші болды, оның ішінде Батыс және Орталық Еуропа мен Латын Америкасын христиандыру, сауаттылықты тарату, университеттер мен ауруханалардың құрылуы, Батыс монастырь дәстүрінің қалыптасуы, өнер мен музыканың, әдебиеттің, сәулеттің дамуы, ғылыми әдіс, әділ соғыс теориясы және қазылар алқасының үкіміне үлес қосты. Ол әлемдік саясатта да маңызды рөл атқарды, оның ішінде Реконкиста, крест жорықтары, Инквизиция, инвеституралық дау, Киелі Рим империясының құрылуы және 20 ғасырдың соңында Шығыс Еуропада коммунизмнің құлауы сияқты оқиғаларға қатысты.
The history of the Catholic Church is integral to the history of Christianity as a whole. It is also, according to church historian Mark A. Noll, the "world's oldest continuously functioning international institution." This article covers a period of just under two thousand years. Over time, schisms have disrupted the unity of Christianity. The Catholic Church considers that major divisions occurred in c. 144 with Marcionism, 318 with Arianism, 451 with the Oriental Orthodox, 1054 to 1449 (see East–West Schism) during which time the Orthodox Churches of the East parted ways with the Western Church over doctrinal issues (see the filioque) and papal primacy, and in 1517 with the Protestant Reformation, of which there were many divisions, resulting in over 200 denominations. The Catholic Church has been the driving force behind some of the major events of world history including the Christianization of Western and Central Europe and Latin America, the spreading of literacy and the foundation of the universities, hospitals, the Western tradition of monasticism, the development of art and music, literature, architecture, contributions to the scientific method, just war theory and trial by jury. It has played a powerful role in global affairs, including the Reconquista, the Crusades, the Inquisition, the Investiture Controversy, the establishment of the Holy Roman Empire, and the Fall of Communism in Eastern Europe in the late 20th century.
Исаның қызметі және негізін қалау
4 б.з.б.: Исаның дүниеге келуі. Лұқаның Ізгі хабарына сәйкес, Ол Яһудея патшасы Ұлы Ирод пен Рим императоры Августтың билігінде Бетлехем қаласында дүниеге келді. Ол – Құдайдың Рухтан туған Ұлы, яғни Құдай Ұлы. Дионисий Эксигустың есептеулері Исаның тууын б.з.б. 1 жыл деп белгіледі; көптеген тарихшылар Оның тууын б.з.б. 6 мен 4 жылдар аралығында қарастырады. 30 жылы: Исаның шомырылуы, місіондық қызметінің басталуы және Апостолдардың таңдалуы. Лұқаның Ізгі хабары Исаның Тиберий Цезардың билігінің 15-ші жылында шомырылғанын көрсетеді, бұл б.з. 29 жылына сәйкес келеді (Лұқа 3:1,21,22). Христиандық Ізгі хабарларында Петір Исаның Апостолдарының жетекшісі және сөйлеушісі ретінде ерекше аталады, ол Ізгі хабарларда ең көп есімдері тіркелген. Петір мен Зебедейдің ұлдары Жақып және Жохан Исаның Апостолдарының ішкі шеңберін құрайды, олар Исаның өміріндегі маңызды оқиғалардың куәсі болды: Таудағы уағыз сияқты Исаның уағыздары және көбінесе емдеу және зұлым рухтарды қуу сияқты кереметтер, Мәсіх ғасырының басталуы. 33 жылы: Петір және басқа да ізбасарлары Назареттік Исаны Яһуди кітаптары мен еврей пайғамбарларының болжамдарына сәйкес, Яхве уәде еткен яһуди Мессиясы деп жариялайды. Иерусалимге кіруі, Исаның азаптауларының басталуы. Назареттік Иса Тиберий мен Ирод Антипас билік еткен кезде Яһудеяның прокураторы Понтий Пилаттың басшылығымен Иерусалимде айқышқа хеленіп, бас діни қызметкер Қаяфа басқарған Синедрион Исаны құдайға қарсы сөйлегені үшін айыптайды. Одан кейін Понтий Пилаттың кезінде айқышқа хеленіп өлтірілді. Оның ізбасарларының айтуынша, үш күннен кейін Ол қайта тірілді. Қайта тірілгеннен кейін (көкке көтерілуінен) 40 күн өткен соң, христиандық Ізгі хабарларында Исаның Оның шәкірттеріне былай дегені айтылады: «Көкте де, жерде де барлық билік Маған берілді. Сондықтан, барып, барлық елдердің адамдарын Менің шәкірттерім етіп, Әке, Ұл және Киелі Рухтың атымен шомылдырыңдар, Мен тапсырған барлық нәрсені сақтауға үйретіңдер. Міне, Мен әрқашан сіздерменмын, уақыт соңына дейін» (Маттай 28:18–20). Он күннен кейін (Пентекост) Петір алғашқы уағызын айтып, 3000 адамды шомылдыруға шақырды.
313476
313 ж.: Милан жарлығы Рим империясының діни көзқарастарға бейтарап екенін жариялайды, бұл іс жүзінде христиандарды қудалауды тоқтатады. 318 ж.: Александрия епискобы Александр шақырған кеңес Арийді айыптап, қауымнан шығарады. 321: Константин шіркеуге меншік құқығын беріп, Латерани сарайын Папа Мильтиадқа сыйға тартты. Латеран базиликасы (Құтқарушымыздың базиликасы) Рим епископтарының епископтық ордасы болады. 324 жылы 3 қарашада Константин Рим империясының жаңа астанасы Византияның негізін қалады, кейіннен Константинополь деп аталды. 323 жылы Папа Сильвестр I өзінің күнтізбесінде жексенбі күнін (иудейлердің сенбі күнінің орнына) аптаның бірінші күні ретінде атап, оны "Иеміздің күні" деп атады және шіркеу мүшелеріне оны қасиетті күн ретінде сақтауға бұйрық берді. 325: Александрияда Ариандық дау-дамай басталып, христиандар арасында кең тараған зорлық-зомбылық пен тосқауылдарға әкелді. 325: Никеядағы бірінші Экуменикалық кеңес, Ариандық дау-дамайға жауап ретінде шақырылды, Никеялық сенімін бекітеді, ол православиелік Троицаға сенетін христиандардың сенімі туралы жариялайды. 326 жылы 18 қарашада: Папа Сильвестр I Константин Зордың елші қабірінің үстінде салған Киелі Петір базиликасын бағыштады. 336 ж. Римде алғаш рет Рождество мерекесін атап өткені жазылған. 345 ж. Папа Юлий I 25 желтоқсанды Рождество мерекесі ретінде ресми түрде белгіледі. 360 ж. Юлиан - Рим империясының христиан емес соңғы императоры. 380 жылдың ақпаны: Император Феодосий I Константинополде жарияланған Тесалоникадағы "De Fide Catolica" атты жарлықты шығарып, католик христиандығын Рим империясының мемлекеттік діні деп жариялады. 381: Константинополдың бірінші Экуменикалық кеңесі. 382 ж. Рим соборы Папа Дамасус I-нің басшылығымен Киелі кітаптың канонын бекітіп, Ескі және Жаңа Келісімнің қабылданған кітаптарын тізімдейді. Басқа ешбір жазба орындары да Киелі жазба деп қарастырылмайды. 387 ж. шілде: Милан епископы Амвросий Миланда Агустинді және оның ұлы Адеодатты шомылдыру рәсімінен өткізді. 391: Теодосиан Римде әлі де жалғасып жатқан пұтқа табынушылықтың көптеген салт-дәстүрлерін заңсыз деп жариялады, осылайша халықтың көп бөлігін христиандыққа айналдыруға шақырды. 400 жыл: Трент соборы "нағыз" деп жариялаған Жеромның латын тіліндегі "Вулгата" аудармасы жарық көрді. Бұл Католик әлемінде Ренессансқа дейін стандартты мәтін болып қалды және Екінші Ватикан кеңесіне дейін Католик қызметтерінде стандартты болды. 410 жылы 24 тамыз: Римді тонау. Аларик пен оның вестготтары Римнің солтүстік-шығысындағы Порта-Салария қақпасынан кіріп, қалаға шабуыл жасады. 431: Эфестегі Экуменикалық кеңес Иса бір мезгілде Адам және Құдай ретінде өмір сүргенін жариялап, оның қасиетті Үштіктегі мәртебесін анықтайды. Никеялық Символдың мағынасы шіркеудің тұрақты қасиетті мәтіні деп жарияланады. 451 жылдың 8 қазаны: Халкидондағы экуменикалық собор ашылды. 451 жылдың 1 қарашасы: Халкидондағы төртінші экуменикалық собор аяқталды. Халкидондық Символ шығарылады, ол Исаны Шынайы Құдай және Шынайы Адам ретінде және Қасиетті Мариямның Құдайдың Анасы ретінде догмасын қайталайды. Бұл кеңестің Евтихті қауымнан шығарып тастауы шығыс православиесімен жік салуға әкеледі. 452: Папа Лео I (Ұлы) Гунн Атилламен кездесіп, оны Римді тонаудан аулақ етеді. 455 ж. Римді вандалдар тонаған. Тит Иерусалим ғибадатханасынан олжаға алған қазыналар Карфагенге әкелінген деп айтылады. 476 жылы 4 қыркүйекте Римде император Ромул Август биліктен шығарылды, бұл көптеген адамдар Батыс Рим империясының құлдырауы ретінде белгіленді. Ертедегі шіркеудің назары Шығыс Рим империясына, сондай-ақ оның астанасы Константинопол болған Византия империясына қарай кеңейе бастады.
477799
480 ж. Монастырь құру ережелерін белгілеген монастырь ережесінің авторы Бенедикттің дүниеге келген күні. 496 ж. Франктердің патшасы Хлодвиг I католик дініне кірді. 502 ж. Рим папасы Симмахтың шешімімен, дінші емес адамдардың папа сайлауына қатысуы тоқтатылды және тек жоғары рухты жандар ғана папа болуға лайықты деп есептелді. 529 ж. Юстиниан кодексі (Codex Justinianus) толықтырылды. Corpus Iuris Civilis (Азаматтық құқық жинағы) бірінші бөлімі. 533 жылдың 2 қаңтары: Меркурий Иоанн II папа болды. Ол Петірдің орнын басып, папа ретінде жаңа есім алған алғашқы папа болды. Иоанн II Византия императоры Юстинианнан құнды сыйлықтар мен православиелік сенімді мойындау алды. 533 ж. «Дигест» (Pandects) жарияланды; Corpus Iuris Civilis (Азаматтық құқық жинағы) екінші бөлімі. Corpus Iuris Civilis (Азаматтық құқық жинағы) институттарының үшінші бөлігі заң күшіне енді. 536 ж. Белисарий Римді қайта басып алды. 553 ж. Константинополдың екінші Экуменикалық кеңесі Александриялық Оригеннің қателіктерін, «Үш тарауды» айыптады және алғашқы төрт жалпы кеңесті бекітті. 590 ж. Рим папасы Ұлы Григорий. Шіркеу құрылымын және басқаруын реформалады. Грегориандық ән салуды енгізді. 595 ж. Рим папасы Григорий I екі римдік құлды азат етіп, христиан болғысы келген ешбір мүшрік құл ретінде ұсталмауы керек екенін жариялады. 596 ж. Августин Кентерберийлік, ағылшындарға Евангелиені тарату үшін Рим папасы Григорий I тарапынан жіберілді. 638 ж. Мұсылмандар христиандық Иерусалим мен Сирияны жаулап алды. 642 ж. Мысыр мұсылмандардың бақылауына өтті, содан кейін Солтүстік Африканың қалған бөлігі де жаулап алынды. 664 ж. Уитби синоды Англиядағы кельт шіркеуін католик шіркеуімен біріктірді. 680 ж. Константинополдың үшінші кеңесі монотелитизмге нүкте қойды. 685 ж. Марадиттер өздерінің билігі мен беделін пайдаланып, Антиохия және Шығыстың барлық патриархы болып Иоанн Маронды сайлады. Иоанн папа Сергий I-нің мақұлдауын алып, алғашқы маронит патриархы болды. 698 ж. Папа Сергий I Виллиброрды фриздіктердің (Нидерланд) епископы етіп тағайындады. Виллиброрд Утрехтада шіркеу құрды. 711 ж. Мұсылман әскерлері Испанияға басып кірді. 718 ж. Папа Григорий II немістерді уағыздау үшін ағылшын Бонифацийді жіберді. 726 ж. Шығыс Рим империясында иконаларға қарсы күрес басталды. Иконаларды жою 843 жылға дейін жалғасты. 731 ж. Батыр Беда, бенедиктин монахы және ағылшын шіркеуінің жалғыз докторы (Кентерберийлік Ансельм итальяндық туған), өзінің «Ағылшын халқының шіркеу тарихын» аяқтады. 732 ж. Шарль Мартель Франциядағы Пуатье шайқасында мұсылмандардың Батыс Еуропаға енуін тоқтатты. 751 ж. Ломбардтар Равенна экзархатын жойды, осылайша Византияның орталық Италия мен Римдегі билігінің соңғы іздері жойылды. 756 ж. Франктердің королі Пепин Ұсқын Рим папаларына Римді тәуелсіз басқару құқығын берді. Паптық мемлекет құрылды. 787 ж. Никеядағы екінші Экуменикалық кеңес иконаларға қарсы күресті шешті. 793 ж. Линдисфарн монастырының тоналуы христиандық Еуропаға викингтердің шабуылдарының басталуын білдірді.
8001001
800 жылы 25 желтоқсанда франктердің королі Карл Ұлы Папа Лео III-нің Санкт-Петер базиликасында Батыс Рим императоры болып тағайындалды. 829 ж. Ансгар Стокгольмге жақын Швецияда миссионерлік жұмысын бастады. 859 ж. "Англосаксон жылнамасы" бойынша, Папа Лео IV Альфред Ұлыны Уэссекс патшасы етіп бекітіп, киелі маймен жуды. 863 ж. Константинополь патриархы Кирилл мен Мефодийді славян халықтарын христиан дініне өткізу үшін жіберді. Олар Киелі кітапты славян тіліне аударды. 869 ж. Константинополдың төртінші әмбебап соты Фотийді айыптады. Бұл собор және одан кейінгі жалпы соборларды Шығыс православие шіркеулері мойындамайды. 910 ж. Клюнидегі үлкен бенедикттік монастырь батыс монахтығын жаңартып, қайта жандандырды. Монастырлар Батыс Еуропаның шалқая жатқан аймақтарына тарады. 962 ж. Германияның Ұлы Отто патшасы (Шығыс Франк мемлекеті) Папа Иоанн XII-нің Санкт-Петер базиликасында Киелі Рим императоры болып тағайындалды. 966 ж. Польшаның Миешко I патшасы католик дінін қабылдап, Польшаның христианға шомылдырылуының бастауын берді. 988 ж. Ұлы Владимир I христиан дінін қабылдады, Киевтің алғашқы христиан басшысы болды. 1000/1001 ж. Стефан I Венгрияның королі болып сайланды. Кейіннен ол Рим католиктігіне өтіп, Венгриядағы католик шіркеуінің негізін қалады.
14541599
1462 жыл: Папа Пий II католик шіркеуінің құл саудасына қарсы екенін жариялаған жарлық шығарды. Папаның басты алаңы – Еуропа соғыстарында тұтқынға түскендердің жеңімпаз елдер тарапынан құл етілмеуі еді. 1492 ж. Христофор Колумб Америкаға жетті. 1493 жыл: Папа Александр VI «Inter caetera» арқылы Жаңа әлемнің көп бөлігіне Испанияның отарлық құқығын берді. 1495: Леонардо да Винчи «Соңғы кешкі ас» суретін салуды бастады. 1497 жыл: Джон Кэбот Канаданың Ньюфаундлендке қоныс теніп, Генрих VII патшаның атынан жерді иеленді және католик шіркеуінің діни дәстүрін мойындады. 1498 ж. Васко да Гама Үндістанның Каликут қаласына жетті. 1506 жылдың 22 қаңтары: Каспар фон Силенен және швейцариялық сарбаздардың алғашқы тобы Папа Юлий II билік кезінде Ватиканға кірді. Швейцариялық гвардияның құрылған күні деп саналады. 1506 жылдың 18 сәуірі: Папа Юлий II Жаңа Әулие Петр базиликасының іргесін салды. 1508 ж. Микеланджело Сикстин капелласының төбесін бояуға кірісті. 1516: Томас Мор латын тілінде «Утопия» атты еңбегін жариялады. 1517 жылдың 31 қазаны: Мартин Лютер индульгенция сатуға қарсылық білдіріп, 95 тезисін жариялады. 1520: Папа Лев X «Debitum Pastoralis» атты паптық бұйрық шығарды, онда Утрехт епископының және оның барлық ізбасарларының, сондай-ақ олардың дін қызметкерлері мен мирянның ешқайсысының да ісі қандай да бір себеппен Римге немесе басқа жерге сыртқы сотқа берілмеуі керек екені айтылды. Мұндай әрекеттердің барлығы жойылды. 1521 жылдың 3 қаңтары: Мартин Лютер Папа Лев X-тің «Decet Romanum Pontificem» бұйрығымен шіркеуден қуылды. 1521 жылдың 16 наурызы: Фердинанд Магеллан мен испан отарлаушылары Филиппинге келді. 1521 жылдың 31 наурызы: Филиппиндегі алғашқы католиктердің крещениеден өтуі, Оңтүстік-Шығыс Азиядағы алғашқы христиан мемлекеті. Бұл оқиға Санто-Ниньо-де-Себу мерекесімен атап өтіледі. 1521 жылдың 14 сәуірі: Хара Хумамай (Хуана) мен Раджа Хумабоннан Фердинанд Магелланға Санто-Ниньо-де-Себу сыйлық ретінде берілді. 1521 жылдың 17 қазаны: Папа Лев X Англияның Тюдор королі Генрих VIII-ге жеті сакраментті және папаның жоғарылығын қорғағаны үшін «Assertio Septem Sacramentorum» еңбегі үшін «Fidei Defensor» атағын берді. 1525 ж. Испан католик миссионерлері Филиппинге келді. 1527 жылдың 6 мамыры: Римнің тонануы. 1527 ж. Доминикан монахы Бартоломе де лас Касас «Үнділер тарихы» еңбегін жазуды бастады. 1531 ж. Гвадалупа Анасы Мексикада Хуан Диегоға көрінді. 1533 жылдың 27 сәуірі: Хуан де Зумаррага Мексиканың алғашқы епископы болып тағайындалды. 1534 жылдың 15 тамызы: Игнатий Лойола және Франциск Ксавьер сияқты алты адам Париждің жанындағы Монмартрда жиналып, монах емес діни орден – Иса қоғамын құрды. 1534 ж. Португалиялық миссионерлер Үндістанның батыс жағалауында қызмет ету үшін Гоа епархиясын құрды. 1534 жылдың 30 қазаны: Англия Парламенті Англия королін Рим папасынан тәуелсіз ұлттық шіркеу – Англия шіркеуінің Жоғарғы Басшысы етіп жариялады. Реформацияға дейінгі Англия шіркеуіндегі литургия мен тәртіптің біртұтастығы Диссиденттер, англикандар (Англия шіркеуі) және католиктер сияқты шіркеулік фракциялар арасында бұзылды немесе өзгертілді. 1535: Микеланджело Сикстин капелласында «Соңғы үкім» суретін салуды бастады. 1536 – 1540: Англия, Уэльс және Ирландиядағы монастырлардың таратылуы. Протестант реформаторы Вильям Тиндейл жұрт алдында дарға асылып, өртеліп өлтірілді. 1537 жыл: Папа Павел III католик шіркеуінің құл саудасына қарсы екенін жариялаған бұйрық шығарды. Папаның алаңы алдыңғы папа Пий II-нің алаңымен бірдей болды, яғни Еуропа соғыстарында тұтқынға түскендердің жеңімпаз елдер тарапынан құл етілмеуі керек еді. Сондай-ақ, ол Америкадағы жергілікті халықтарды құлдыққа түсірмеу туралы бұйрық шығарды. 1538 жылдың 17 желтоқсаны: Папа Павел III Англия королі Генрих VIII-ді «Cum redemptor noster» паптық бұйрығымен эксклюзивтен шығарды. 1540 ж. Папа Павел III Иса қоғамының орденін бекітті. 1541 Лима архиепископиясы Перудің Лима епархиясы ретінде құрылды. 1542 жылдың 21 шілдесі: Папа Павел III «Licet ab initio» конституциясымен Римдік және Дүниежүзілік Инквизицияның Жоғары Киелі кеңесін құрды. 1543 ж. Польшалық ғалым Николай Коперник «Аспан денелерінің айналысы туралы» (De Revolutionibus Orbium Coelestium) атты гелиоцентрлік Коперник теориясының толық есебін жариялады. Бұл ғылыми революцияның басталуы деп саналады. 1545 жылдың 13 желтоқсаны: Папа Павел III басшылығымен Тридент соборы шақырылды, оның мақсаты – протестанттық реформацияға католиктердің жауабын дайындау болды. Оның шешімдері төрт ғасыр бойы, Екінші Ватикан соборына (1962-1965) дейін католик шіркеуінің бағытын анықтады. 1549 жылдың 27 шілдесі: Франциск Ксавьер Жапонияға жетіп, 15 тамызда Кагосимаға қонды. 1551: Бразилияның алғашқы епархиясы құрылды, бір жылдан кейін португалдық епископ Баияға келді. 1562: Палестрина «Missa Papae Marcelli» шығармасын аяқтады. 1563 жылдың 4 желтоқсаны: Тридент соборы жабылды. Жарлықтар 1564 жылдың 26 қаңтарында Пий IV-тің «Benedictus Deus» бұйрығымен бекітілді. 1565 жылдың 27 сәуірі: Мигель Лопес де Легаспи мен августин монахтары Филиппинге келді. 1565 жылдың 28 сәуірі: Себуда Санто-Ниньо де Себуның бейнесі табылды, Филиппин. 1565 жылдың 28 сәуірі: Санто-Ниньо де Себу базиликасы Филиппиндегі алғашқы католик шіркеуі. 1568: Иоанн Хризостом, Василий Кесарийский, Григорий Назианз, Афанасий Александрийский және Фома Аквинский Шіркеу Докторы болып жарияланды. 1570 жылдың 14 шілдесі: Папа Пий V Триденттік миссаға қатысты «Quo Primum» апостолдық конституцияны шығарды. 1571 жылдың 24 қаңтары: Мигель Лопес де Легаспи испан католик миссионерлерінің құлшынысымен Маниланы бағындырды. 1571 жылдың 19 мамыры: Нуэстра Сеньора де Гуия (Біздің Гүілдемесіміз Анасы) Маниланың «Сөйлеген қамқоршысы» ретінде қасиеттендірілді. 1571 жылдың 24 маусымы: Сан-Агустин шіркеуі Интрамурос, Манила, Филиппин құрылды. 1571 жылдың 7 қазаны: Лепанто шайқасында қасиетті лиганың христиандық флоты Осман түріктерін жеңді. 1571: Франция корольдігінің үкіметі «бар тұтқындар осы шекараға жеткенде және крещениеден өткенде босатылады» деген жарлық шығарды. 1571: Манила соборы Интрамурос, Манила, Филиппин «Манила шіркеуі» ретінде құрылды. 1577: Тереза Авильская «Ішкі қамал» еңбегін жазды, католик мистицизмінің классикалық туындыларының бірі. 1581 жылдың 21 желтоқсаны: Манила соборының құрылысы Интрамурос, Манила, Филиппин аяқталды. 1582 жылдың 24 ақпаны: Папа Григорий XIII «Inter gravissimas» бұйрығымен Юлиан күнтізбесін реформалады. 1582 жылдың 15 қазаны: Италия, Испания, Польша және Португалия алғаш рет Григориан күнтізбесін қабылдады. 4 қазан (Юлиан) 15 қазанмен (Григориан) ауыстырылды – он күн алынып тасталды. 1582: Иоанн Кресті «Жанның қара түні» еңбегін жазды, католик мистицизмінің классикалық туындыларының бірі. 1582: Маттео Риччи Қытайдағы миссионерлік жұмысын бастау үшін Макаоға келді. 1586 жылдың 28 қыркүйегі: Доменико Фонтана Ватикан обелискінің қазіргі орнына қайта орнатуды сәтті аяқтады. Ол заманның үлкен техникалық жетістігі деп саналды. 1589-1591: Уильям Бёрд «Cantiones sacrae» шығармасын жазды. «Британника энциклопедиясының» сөзіне сәйкес, оның музыкасы «Англияда теңдесі жоқ қарқындылыққа және континентте белгісіз масштабқа» ие. Бёрд пен оның ұстазы Томас Таллис, екеуі де католик болғанымен, Елизавета I патшаның билігі кезінде музыка жазуға және орындауға рұхсат алды. 1593: Роберт Белламин «Disputationes de controversiis christianae fidei» еңбегін аяқтады. 1593: Филиппиннің Маниласында «Doctrina Christiana» басылды. 1593-1596: Испан генерал-губернаторы Луис Перес Дасмаринас Филиппиндегі Маниланың Ла Наваль діни бейнесін тапсырыс берді. 1595 жылдың 14 тамызы: Манила католик архиепископиясының, Нуэва Сеговия епархиясының құрылуы...
16001699 жыл
1600 жыл: Рим папасы Климент VIII діни қызметкерлердің мұсылмандардың «шайтанның сусындары» деп атаған кофе ішуін тыйым салу туралы петициясына қарамастан, кофе ішуге рұқсат берді. Папа бір кесе ішіп, оны «мұндай тамаша дәмді нәрсені тек олар ғана пайдаланса, өкінішті болар еді. Біз шайтанды алдап, оны христиан дініне шомылдырып, қабылдаймыз» деді. 25 тамыз, 1601 жыл: Сан-Хосе семинариясы Маниланың Интрамурос қаласында Сан-Хосе де Манила колледжі ретінде құрылды. 1606 жыл: Қара Назарет бейнесі Мексиканың Акапулько қаласынан Филиппиннің Манила қаласына жеткізілді. Бұл Кияпо ауданындағы Қара Назарет кіші базиликасы мен Ұлттық қасиетті орны/Кияпо ауданындағы Жақияның шіркеуі болып табылады. 1609 жыл: Франциск де Сальс «Жақын өмірге кіріспе» еңбегін жариялады. Кейін, 1616 жылы, ол «Құдайға деген махаббат туралы» еңбегін шығарды. 1610 жыл: Клаудио Монтевердидің «Vespro della Beata Vergine» операсы орындалды. 1610 жыл: Манаоагтың Әміресі Манаоагта, Пангасинан, Филиппинде пайда болды. 1611, 1619, 1639 жылдар: Кайсайдың Әміресі Филиппиннің Батангас қаласында пайда болды. 28 сәуір, 1611 жыл: Санто-Томас университеті Филиппиннің Манила қаласындағы Сампалокта құрылды. Ол сонымен қатар Паптық және Корольдік университет ретінде де белгілі. 1614 жыл: Токугава Иэясу Жапонияда христиан дінін тыйым салады. 1618 жыл: Кармель тауындағы Әміресінің бейнесі Манилаға, Филиппинге жеткізілді. Бұл Кияпо ауданындағы Сан-Себастьян шіркеуінің орны. 1620 жыл: Сан-Хуан де Летран колледжі Маниланың Интрамурос қаласында құрылды. 1621 жыл: Cofradia de Jesus Nazareno Маниланың Куиапо қаласында құрылды. 19 сәуір, 1622 жыл: Папа Григорий XV Франция королі Людовик XIII-нің ұсынысымен Арман Жан дю Плессис де Ришельеді кардинал етіп тағайындады – ол Кардинал Ришелье атанды. Оның ықпалы мен саясаты Еуропа саясатының бағытына зор әсер етті. 25 наурыз, 1626 жыл: Тыныштық пен жақсы саяхат Әміресі Маниладан Антиполоға, Ризалға, Филиппинге келді. Антиполо соборы осы жерде орналасқан. 18 қараша, 1626 жыл: Папа Урбан VIII бірінші Константиний базиликасы Папа Сильвестр I-ге арналғаннан кейін 1300 жыл өткен соң, Жаңа Петір базиликасын салтанатты түрде киеледі. 24 қазан, 1632 жыл: Санта-Исабель колледжі Интрамуроста, Манила, Филиппинде құрылды. Бұл Эрмита ауданындағы Санта-Исабель колледжі Маниланың орны. 1633 жыл: Галилейдің сот процесі басталды, одан кейін ол үй қамауына жіберілді. 1637 жыл: Лоренцо Руис – Филиппиннің шейіті және оның серіктері Жапонияның Нагасаки қаласындағы Нишидзука төбесінде шейіт болды. 1638 жыл: Шимабара көтерілісі Жапониядағы католиктердің және барлық христиандардың одан әрі қуғын-сүргініне әкелді. 15 наурыз – 4 қазан, 1646 жыл: Манила шығанағындағы Ла-Навал де-Манила шайқасы испан және голланд әскери кемелері арасында өтті. 1653 жыл: Кунан кресті анты португалдарға қарсы Сент-Томас христиандары тобымен қабылданды. 1667 жыл: Порта-Вагадағы Әміресі Кавите қаласында, Кавите, Филиппинде пайда болды. 1671 жыл: Лималық Роза, перулік уағыздаушылар орденінің (Доминикандықтар) мүшесі және мистик, Папа Клемент IX-тің қасиетті деп жариялауы. 1672 жыл: Филиппиндік Педро Калунсод және Гуамдағы Тумон қаласында шейіт болған испан иезуит миссионері Диего Луис де Сан-Виторес. 1674 жыл: Канаданың Квебек қаласы өзінің епископы Франсуа де Монтморенси Лавальмен епархия болып бекітілді. Бір кезде (1712 жыл) Квебек епархиясы Америка құрлығының көп бөлігін (француз, ағылшын және америкалық жерлер / колониялар) Мексика шығанағына дейін қамтыды. Сол уақытта бұл аймақтарда католиктер де, басқа да христиан қауымдарының епискобы болмаған. 12 қыркүйек, 1683 жыл: Вена шайқасы. Польша королі Иоанн III Собиескидің басшылығымен Киелі Лига әскерінің Османдық түріктерге қарсы шешуші жеңісі. Түріктер енді Батыс Еуропаға әскери қауіп төндірмейтін болады. 1685 жыл: Людовик XIV Нант жарлығын күшін жойды, көптеген гугенот босқындары Франциядан кетті. 1687 жыл: Өз дәуірінің беделді ағылшын әдебиетшісі және ықпалдысы Джон Драйден католиктік дінге айналғандығын атап өту үшін «The Hind and the Panther» кітабын жариялады. 1691 жыл: Папа Иннокентий XII непотизм мен симонияға қарсы мәлімдеме жасады.
October 24, 1632: The Establishment of Colegio de Santa Isabel in Intramuros, Manila, Philippines is the home of Santa Isabel College Manila in Ermita District. 1633: Trial of Galileo, after which he is sentenced to house arrest. 1637: Lorenzo Ruiz is a Filipino martyr of the Philippines and his companions martyred in Nishizuka Hill, Nagasaki, Japan. 1638: Shimabara Rebellion leads to a further repression of Catholics, and all Christians, in Japan. March 15, to October 4, 1646: Battles of La Naval de Manila off Manila Bay, Philippines, was fought between the Spanish and Dutch naval warships. 1653: The Coonan Cross Oath was taken by a group of Saint Thomas Christians against the Portuguese. 1667: The Apparition of Our Lady of Porta Vaga in Cavite City, Cavite, Philippines. 1671: Rose of Lima, Peruvian lay member of the Order of Preachers (Dominican order) and mystic, is canonized by Pope Clement IX. 1672: Pedro Calungsod of the Philippines and Diego Luis de San Vitores is the Spanish Jesuit Missionary martyred in Tumon, Guam. 1674: Quebec City, Canada, is elevated to a diocese with its own bishop, Francois de Montmorency Laval. At one time (1712), the Quebec diocese covered most of the American continent (French, English and Native American territories/colonies) to the Gulf of Mexico. No other Christian community, Catholic or otherwise, had a bishop in those territories at the time. September 12, 1683: Battle of Vienna. Decisive victory of the army of the Holy League, under King John III Sobieski of Poland, over the Ottoman Turks, under Grand Vizier Merzifonlu Kara Mustafa Pasha. The Turks do not threaten Western Europe militarily again. 1685: Louis XIV revokes the Edict of Nantes, and large numbers of Huguenot refugees leave France. 1687: John Dryden, dominant English literary figure and influence of his age, publishes The Hind and the Panther to celebrate his conversion to Catholicism. 1691: Pope Innocent XII declares against nepotism and simony.
21 ғасыр
2000 жылдың 5 наурызы: Папа Иоанн Павел II Ватиканда Педро Калунсодты жарылқады, ол Филиппиннің екінші шейіті. 2000 жылдың 30 сәуірінде Рим папасы Иоанн Павел II Фаустина Ковальсканы қасиетті деп жариялады және келесі жылдан бастап Пасхадан кейінгі жексенбіні Жалпы Рим күнтізбесінде Құдайдың мейірімі күні деп белгіледі. 2001 жылдың 1 қаңтары: 21-ші ғасыр мен жаңа мыңжылдық басталады. Шіркеу 25 жыл сайын атап өтетін мерейтойын, 2000 жылды Ұлы мерейтой деп атап, 2001 жылдың басына дейін создырып, үшінші мыңжылдықтың басталуын тойлайды. 2001 жылдың 6 қаңтары: Иоанн Павел II жаңа мыңжылдықтағы шіркеу үшін Novo Millennio Ineunte бағдарламасын жариялады, онда дұға арқылы киелілікке жету Католик шіркеуінің мақсатына сәйкес ең маңызды басымдық ретінде белгіленді. 2002 жылдың 18 қаңтары: Бұрынғы американдық діни қызметкер Джон Геоган балаларды зорлағаны үшін сотталып, он жылға бас бостандығынан айырылды, бұл Католик шіркеуіндегі сексуалдық зорлық-зомбылыққа байланысты оқиғалардың бір бөлігі болды. Геоган ісі желтоқсан айында отставкаға кеткен архиепископ кардинал Бернард Фрэнсис Лоуға қатысты және мәселеге назар аударды. 2003 жылдың 25-26 қаңтары: Филиппиннің Манила қаласындағы Ризал саябағында отбасылардың 4-ші дүниежүзілік кездесуі өтті. 2004: Кембридж университетінің баспасы Ханс Урс фон Балтасардың еңбектерін зерттейтін "Кембридж серігі" атты кітабын жариялады. 2005 жылдың 2 сәуірінде Рим папасы Иоанн Павел II 84 жасында қайтыс болды. Оның жерлеу рәсімі бүкіл әлемге таратылып, Римде миллиондаған адам қатысты. 2005 жылдың 19 сәуірінде: Германияда туған кардинал Жозеф Алоис Ратцингер Кардиналдар алқасымен Папа Бенедикт XVI болып сайланды, осылайша 21-ші ғасыр мен 3-ші мыңжылдықта сайланған алғашқы Папа болды. 2005 жылдың 18 тамызы: Рим папасы Бенедикт XVI Италиядан тыс елге алғаш рет сапар шегіп, Германияның Кёльн қаласында өткен Дүниежүзілік жастар күніне қатысты. 2006 жылдың 9 қаңтары: Қара назареттіктің 400 жылдық мерейтойы Манила, Филиппиндегі Кияподағы Қара назареттіктің кіші базиликасында өтті; ол 1606 жылы Мексиканың Акапулько қаласынан жеткізілді. 2006 жылдың 12 қыркүйегі: Рим папасы Бенедикт XVI Регенсбург университетінде Иман, ақыл және университет туралы сөйлегенде, батыс әлемінде позитивистік ақыл мен философияға баса назар аударуды, құдайлықты және мәдениеттермен диалогты жоққа шығаруды айыптады. Ол император Мануэль II Палеологтың исламға қатысты жағымсыз пікірлерін келтірді, бұл әлемнің бірнеше бөлігіндегі мұсылмандар арасында наразылық тудырды. 2007 жылдың 11 маусымы: Папа Бенедикт XVI папалық сайлауға қатысты өзінің алдыңғысының шешімін өзгертті және дәстүрлі үштен екі көпшілікті қалпына келтірді. 2007 жылдың 7 шілдесі: Summorum Pontificum motu proprio арқылы Папа Бенедикт XVI латын шіркеуінің барлық діни қызметкерлеріне 1962 жылғы Римдік миссалды жеке және белгілі бір жағдайларда көпшілік алдында өткізуге рұқсат берді, бұл шара Қасиетті Пий Х қоғамы мен Католик шіркеуінің арасындағы келіспеушілікті аяқтауға көмектеседі деп үміттенеді. 2007 жылдың 28 қазанында Рим папасы Бенедикт XVI Испанияда Азамат соғысы кезінде қаза тапқан 498 испандық шейіттің жарылқау рәсімін бекітті. 2007: Бразилияның Апаресида қаласында өткен Латын Америкасының бесінші епископтық конференциясы. Кардинал Хорхе Бергольо – кейін Папа Франциск – хатшы болып қызмет етті және оның понтификатының тақырыбы болатын қоғамның шетіндегі кедейлерге қызмет ету туралы қорытынды құжатты дайындауға көмектесті. 2007 жылдың 13 тамызы: Манила, Филиппиндегі "TV Maria" телеарнасы іске қосылды. 2008 жылдың мамыр айында: Папа Бенедикт XVI мен Махди Мостафави бастаған мұсылмандар арасында келісілген салтанатты декларацияда шынайы діннің зорлық-зомбылықтан аулақ екендігі және зорлық-зомбылықты ақылмен де, сеніммен де ақтауға болмайтыны атап өтілді. 2008 жылдың шілдесі: Рим папасы Бенедикт XVI Сиднейде (Австралия) өткен Дүниежүзілік жастар күніне қатысып, келесі жастарды қабылдаушы ел ретінде Испанияны жариялады. 2009 жылдың қаңтары: Қасиетті орын Католиктік оқытушылықпен шикілік қарым-қатынаста болған Қасиетті Пьос X қоғамының епископтарының экскоммуникациясын кешірді. 2009 жылдың 11 қазанында Бельгиялық діни қызметкер Дамиан "Жұқпалы аурумен күрескен елші" деп жарияланды. 2009 жылдың 20-27 қарашасы аралығында Филиппиннің Кавите қаласында 5-ші Азия жастары күні өтті. 2010 жылдың 19-22 сәуірінде Филиппинде мейірімділік туралы 1-ші Филиппиндік Апостолдық конгресс өтті. 2010 жылдың 17 қазанында шотландтық текті мейірбике Мэри МакКиллоп австралиялықтардың алғашқы қасиеттісі болды. Сондай-ақ, Канаданың Монреаль қаласынан шыққан Әйетті Крест орденінің мүшесі Андре Бессет қасиетті деп жарияланды, оның еңбегі Монреальдегі Әйетті Иосиф шіркеуінің салынуына әкелді. 2012 жылдың 21 қазанында Катери Текаквита, "Мохоктардың лилиясы" деп белгілі алгонкин-мохок әйелі Папа Бенедикт XVI-мен қасиетті деп жарияланды. 2012 жылдың 21 қазанында Педро Калунсод, Филиппиннің Себу архиепархиясының жас жатағы, Папа Бенедикт XVI-мен қасиетті деп жарияланды және Филиппиннің екінші қасиеттісі және алғашқы Висайялық қасиеттісі болды. 2012: Хилдегард Бинген Шіркеу Докторы деп жарияланды. 2013 жылдың ақпанында: Папа Бенедикт XVI отставкаға шықты. 2013 жылдың наурызында: Аргентиналық Хорхе Бергольо Папа Франциск болып сайланды, ол Латын Америкасынан және иезуиттерден сайланған алғашқы Папа болды. 2013 жылдың 12 мамырында: Папа Франциск 1480 жылы түріктер тарапынан өлтірілген 800-ден астам католиктерді қасиетті деп жариялады. Осылайша ол Папа Иоанн Павел II-нің понтификатында қасиетті деп жариялаған қасиеттілердің саны бойынша рекордты салды. 2013 жылдың 13 қазанында: Хосе Мария Манила, Испанияның Таррагона қаласында кардинал Анджело Аматомен жарылқалып, испан-филиппин шейіті болды. 2013 жылдың 16-18 қазанында: Манила архиепископы кардинал Луис Антонио Тагледің Манила қаласындағы Санто Томас университетінің төрт жүз жылдық павильонында Папа Францисктің бейнеүндемесімен Филиппиннің Жаңа Буырқандыру конференциясының бірінші отырысы өтті. 2015 жылдың 15-19 қаңтарында: Папа Франциск Филиппинге төртінші Папалық сапар жасады. 2015 жылдың ақпанында: Чарльз Маунг Бо және Соане Патита Мафи Мьянма және Тонгадан алғашқы кардиналдар болды. 2015 жылдың мамырында: Папа Франциск өзінің Laudato si' (Мақтау болсын) энциклопедиясында табиғи ортаны жоюдың "күнәсіне" назар салып, хабарламаны жеткізу үшін Big Oil компанияларының бас директорларымен кездесті. 2015 жылдың 23 мамырында: Сан-Сальвадор архиепископы, өлтірілген Оскар Ромеро Папа Францискпен жарылқалып, қасиетті деп жарияланды. 2015: Чимботедегі үш шейіттің жарылқалуы, 1991 жылы Чимботе, Перуде коммунистік партизандық топ, "Шығанақ жолы" мүшелерімен өлтірілді. 2015 жылдың 12 сәуірінде: Құдайдың мейірімі күнінде, Әйетті Петр шіркеуінде Армян геноцидінің 100 жылдығына арналған миссада Папа Франциск Григорий Наректерді Шіркеу Докторы деп ресми жариялады, Армения президенті Серж Саргсян, Барлық Арменияның Католикосы Карекин II, Киликия Католикосы Арам I және Армян Католик Патриархы Нерсес Бедрос XIX Тармунидің қатысуымен. 2015 жылдың 8 желтоқсанынан 2016 жылдың 20 қарашасына дейін: Папа Франциск жариялаған Ерекше Мейірім Жылында Рим 21,3 миллион паломникті қабылдады, Гуадалупе әйелдерінің киелі орны 22 миллион паломникті қабылдады, ал Краковтағы Дүниежүзілік жастар күні 3 миллион паломникті қабылдады. Жаңа Буырқандыру кеңесінің президенті архиепископ Фисикелланың сөзіне сәйкес, барлық католиктердің 56-62 пайызы шараларға қатысты, ал Римге келген паломниктердің көп бөлігі Германиядан, АҚШ-тан, Польшадан, испан тілінде сөйлейтін елдерден және Қытайдан, Чадтан, Руандадан, Непалдан және Кук аралдарынан келді. 2016 жылдың 24-31 қаңтарында: 51-ші Халықаралық Эвхаристиялық Конгресс Филиппиннің Себу қаласында Мьянмадан келген Папалық легаты Чарльз Маунг Боның басшылығымен өтті, бұл 1937 жылдан бергі Филиппиндегі екінші рет. 2016 жылдың 12 ақпанында: Мәскеудің патриархы Кирилл, Ресей Православ шіркеуінің басшысы, Гавана, Кубадағы Хосе Марти халықаралық әуежайында Папа Франциске кездесті. Олар толық бірлікке қайта орнату үмітін, Таяу Шығыстағы христиандарды қудалауды, Сирия азамат соғысын және Украинадағы шіркеу ұйымын қамтитын әлемдік мәселелерге арналған отыз тармақты бірлескен декларацияға қол қойды. Бұл алғашқы кездесу болды...
July 5, 2019: Pope Francis says the Russian Orthodox Church is attempting to manipulate other religions (denominations) in Ukraine. September 17, 2019: Pope Francis lunch together with Ecumenical Patriarch Bartholomew I at Domus Sanctae Marthae. October 5, 2019: Pope Francis appoints 13 new cardinals during a ceremony at the Vatican. October 6, 2019: The Synod of Bishops for the Pan Amazon region begins. October 10, 2019: The Episcopal Conference of Poland has agreed to begin the canonization process for the parents of John Paul II. December 15, 2019: First Papal Celebration of Simbang Gabi was held at Vatican City by Pope Francis among the Filipino Catholic Communities. May 01, 2020: Luis Antonio Tagle of the Archbishop Emeritus of the Archdiocese of Manila as the First Filipino Cardinal Bishop. 2021: The Philippines was celebrated by the 500th Year Anniversary of the Arrival of the Christianity since 1521 in Cebu City was arrival of the Spanish Colonizers and the commemoration of Santo Niño de Cebú under the Quincentennial Celebrations.