Кіріспе

Мемлекет тек инвестиция үшін ғана қарыз алуы тиіс. Алтын ереже – мемлекеттік қаржы саясатын жүргізуге арналған нұсқаулық. Алтын ережеге сәйкес, экономикалық цикл бойында үкімет ағымдағы шығындарды қаржыландыру үшін емес, тек инвестиция үшін қарыз алады. Қарапайым тілмен айтқанда, экономикалық циклдің өрлеу және төмендеу кезеңдерінде мемлекет болашақ ұрпақтарға пайдасы тиетін инвестицияларды төлеу үшін ғана қарыз алуы керек. Бүгінгі салық төлеушілерге пайда әкелетін күнделікті шығындар бүгінгі салықтармен төленуі керек, емес несиелік инвестициялармен. Сондықтан, цикл бойында ағымдағы бюджет (инвестициялардан таза) теңгерімге келтірілуі немесе профицитке ие болуы тиіс. "Алтын ереже" аясының мәні – жалпы ереже бойынша, саясат экономикалық цикл барысында мемлекеттік сектордың ресурстарын тұрақты бөлуді қамтамасыз етуге бағытталған болуы керек. Тұрақтылық мынадай көрсеткіштер арқылы анықталады: Мемлекеттік сектордың таза байлығының ұлттық табысқа қатынасы, мемлекеттік ағымдағы шығыстардың ұлттық табысқа қатынасы және мемлекеттік сектордың ұлттық табысына қатынасы. Егер ұлттық табыс өсіп, таза байлық оң болса, бұл ереже орташа есеппен шығындардан табыс артық болуы керек екенін білдіреді. Алтын ереженің негізін макроэкономикалық теория құрайды. Басқа факторлар бірдей болған жағдайда, мемлекеттік қарыз алудың артуы нақты пайыздық мөлшерлемені көтереді, нәтижесінде инвестицияларды ығыстырып (азайтады), себебі инвестициялардың тиімді болуы үшін жоғарырақ кіріс қажет. Егер мемлекет қарыз қаражатын жеке инвестициялармен салыстырылатын кіріс деңгейі бар жобаларға инвестициялау үшін пайдаланбаса, капитал жинақтау төмендейді, бұл экономикалық өсуге теріс әсер етеді.

Ұлыбританиядағы алтын ереже

"Алтын ереже" 1997 жылы құрылған жаңа Лейборист үкіметінің бюджет саясаты қағидаларының бірі болды. Бұл қағида алғаш рет сол кездегі Қаржы министрі Гордон Браунның 1997 жылғы бюджеттік мәлімдемесінде жарияланды. Кейіннен ол 1998 жылғы Қаржы заңында және 1998 жылғы желтоқсанда Халық палатасы бекіткен Бюджеттік тұрақтылық кодексінде заңдастырылды. 2005 жылы министр осы ережелерді манипуляциялаған деген күдік туды, себебі Қаржы министрлігі экономикалық циклдің басталу мерзімін екі жылға ертерек жылжытты (1999 жылдан 1997 жылға дейін). Бұл 18 миллиард фунт стерлингке дейін, 22 миллиард фунт стерлингке дейін қосымша қарыз алуға жол ашты. Үкіметтің тағы бір бюджеттік ережесі – Тұрақты инвестиция ережесі, ол мемлекеттік қарызды "сақтық деңгейінде" ұстауды талап етеді. Қазіргі таңдағы циклдың әр жылында бұл көрсеткіш ЖІӨ-нің 40%-дан төмен деңгейде белгіленген. 2009 жылдан 2021 жылға дейін "Алтын ереже" уақытша тоқтатылды, бірақ 2021 жылғы қазан айында Риши Сунак жасаған бюджеттік мәлімдемеден кейін ол қайта қолданысқа енгізілді.

Францияда алтын ереже

Францияда парламенттің төменгі палатасы 2011 жылдың 12 шілдесінде Франция конституциясының 32, 39 және 42-баптарын реформалауға дауыс берді. Түзетулер күшіне енуі үшін жоғары және төменгі палаталардың (Конгресс) біріктірілген 3/5 көпшілігімен қабылдалуы керек.

Германиядағы алтын ереже

2009 жылы Германия Конституциясының 109, 115 және 143-баптарына түзетулер енгізіліп, «Schuldenbremse» («борыш тежегіші») деп аталатын теңгерімді бюджет ережесі қосылды. Реформа мемлекеттік деңгейде 2016 жылы, ал аймақтық деңгейде 2020 жылы күшіне енеді.

Испаниядағы алтын ереже

2011 жылғы 7 қыркүйекте Испания Сенаты Испания Конституциясының 135-бабына мемлекеттің (ұлттық, аймақтық және жергілікті) құрылымдық дефицитіне шектеу қоюға қатысты түзетуді бекітті. Түзету 2020 жылдан бастап күшіне енеді.

Италиядағы алтын ереже

2011 жылғы 7 қыркүйекте Италияның Төменгі палатасы Италия Конституциясының 81-бабына теңгерімді бюджетті қамтамасыз ету міндеттемесін енгізетін конституциялық реформаны бекітті. Бұл қағида 2014 жылы күшіне енеді. Бұл реформа Еуропалық тұрақтылық және өсім пактісі мен «бюджеттік келісім» деп аталатын шартқа негізделген. Ол Италияның салықтық конституциясының бұрынғы идеологиялық бейтараптығынан айырылып, нақты неоклассикалық бағытқа ұмтылуына әкеп соқты.