Кіріспе

Slasher қорқынышты фильмдердегі троп – соңғы қыз. Бұл қорқынышты фильмдерде (әсіресе slasher фильмдерінде) қолданылатын троп. Ол кісі өлтірушімен соңғы бетпе-бет кездесетін қыз немесе әйелді, яғни оқиғаны айтып беруге тірі қалған адамды білдіреді. Соңғы қыз «Психо», «Voice of Desire», «The Texas Chain Saw Massacre», «Halloween», «Alien», «Friday the 13th», «A Nightmare on Elm Street», «Scream» және «Train to Busan» сияқты көптеген фильмдерде кездеседі. Бұл термин 1987 жылы Кэрол Дж. Кловер «Оның денесі, өзі: Slasher фильміндегі гендер» атты мақаласында енгізілген. Кловердің пікірінше, осы фильмдерде көрермен бастапқыда кісі өлтірушінің көзқарасын бөліседі, бірақ фильмнің ортасында соңғы қызбен бірге сезінуге бастайды.

Терминнің қолданылуы

1987 жылы Кловер сипаттаған "соңғы қыз" түсінігінің бастапқы мағынасы өте шектеулі. Кловер 1970-ші және 1980-ші жылдардағы слэшер фильмдерін зерттеді (бұл жанрдың алтын ғасыры деп есептеледі) және "соңғы қызды" жаман адамнан қуылған адамдар тобының (көбінесе жастар) жалғыз аман қалған әйел ретінде анықтады. Ол жаман адаммен соңғы қақтығысқа түседі (оны өзі өлтіреді немесе соңғы сәтте полиция қызметкері сияқты басқа біреу құтқарады) және оның жоғары моральдық қасиеттеріне байланысты осындай "ерекшелікке" ие болады (мысалы, ол достарынан айырмашылығы, жыныстық қатынасқа, есірткіге немесе басқа да осындай әрекеттерге бармайды).

Троптық тұжырымдама

Көптеген қорқынышты фильмдердің сюжеті бірнеше құрбанды бірінен соң бірі өлтіретін кісі өлтіруші, үнемі қорқыныш күшейіп, топтың соңғы тірі қалған мүшесі, әдетте әйел, кісі өлтірушіні жеңіп немесе қашып құтылуымен аяқталады. Соңғы қыз тропы жылдар бойы дамыды, ертедегі соңғы қыздар көбінесе қиын жағдайдағы қыздар болып, көбінесе күшті еркек құтқаратын (мысалы, полиция қызметкері немесе батыр бейтаныс), ал қазіргі заманғы соңғы қыздар өз қабілеттерінің арқасында аман қалуға бейім. Кловердің анықтамасы бойынша, "Психо" фильміндегі Лайла Крейн (1960) – моральдық тазалығының жетіспеуінен, соңғы қыз емес, әйел құрбанның мысалы, оны фильмнің соңында ер адам (Сэм Лумис, оны Хэллоуиндегі сол аттас кейіпкермен шатастырмау керек) құтқарады. Лаури Строд "Хэллоуин" (1978) фильміндегі соңғы қыз, бірақ оны басқа біреу (сонымен қатар Сэм Лумис) құтқарады. Осы негізде Тони Уильямс 1980-ші жылдардағы қорқынышты фильмдердің кейіпкерлері бұрынғы онжылдықтарға қарағанда прогрессивтірек болғанымен, жыныстық өзгеріс консервативті түрде жасалғанын және соңғы қыз конвенциясы "толыққанды зерттеусіз" прогрессивті деп қарастырыла алмайды деп мәлімдейді. Сонымен қатар, көптеген слэшерлерде соңғы қыздың жеңісі көбінесе күмәнді немесе тек сырттай ғана болады. Фильмнің соңында оның тірі болуы оны жеңімпаз қаһарманға айналдырмайды. Осы фильмдердің көпшілігінде соңы екіұшты болады, онда кісі өлтіруші/тұлға әлі де тірі немесе тірі болуы мүмкін, көрермендер соңғы қыздың болашағына қатысты белгісіздікте қалады (көрнекті мысал – 1974 жылғы "Қара Рождестводағы" Джесс Брэдфорд). Көрермендер жеңілдікке жетуді немесе жаңа бөлімге бастауды күтеді және олар сырттай ғана жеңіске жеткендей сезінеді. Тони Уильямс сондай-ақ "13-ші жұма" сериясының кейіпкерлерінің соңғы қыздарының бірнеше мысалын келтіреді, мысалы, үшінші бөлімдегі Крис Хиггинс. Ол фильмді толыққанды жеңімпаз аяқтамайтынын және фильмнің соңында кататониялық күйде екенін атап өтеді. Уильямс сондай-ақ "13-ші жұма: Соңғы тарауда" соңғы қыздың жоқ екенін атап өтеді, тіпті Триш Джарвис аяғында аман қалғанына қарамастан. Сонымен қатар, Уильямс соңғы қыздардың көбінесе аман қалатынын, бірақ жалғасында оларды өлтіреді немесе психиатриялық ортаға жатқызады. Бір ерекше мысал – 1980 жылғы "13-ші жұма" фильмінде аман қалған Элис Харди, ол 1981 жылғы "13-ші жұма" 2-ші бөлімінің басында өлтіріледі. Дерек Соулз мұндай соңғы қыздардың қайғылы тағдыры патриархалды қоғамның көрінісі екенін айтады, онда қабілетті, тәуелсіз әйелдерді бақылауға алу немесе жою қажет. Жақындағы фильмдерде бұл өзгеріп келеді, соңғы қыз әрқашан өлімге кесілмейді, мысалы, "Қызыл шу" сериясы. Кловердің айтуынша, көптеген фильмдердегі соңғы қыздың ортақ ерекшеліктері бар: ол әдетте жыныстық қатынасқа қол жетімді емес немесе пәк болады және құрбандардың заңсыз есірткі пайдалану сияқты жаман әдеттерінен аулақ болады. Кейде ол Айвери, Крис немесе Сидни сияқты бір жынысты есімдерді таңдайды. Кейде соңғы қыздың кісі өлтірушімен ортақ тарихы болады. Соңғы қыз фильмнің "зерттеуші санасы" болып табылады, ол баяндауды алға жылжытады және сондықтан ол интеллект, қызығушылық және сақ болуын көрсетеді. Слэшерлердің тағы бір тропы (әсіресе 1980-ші жылдары) – "жыныстық қатынас арқылы өлім", онда жыныстық көріністер көп ұзамай зорлық-зомбылықпен жалғасады, қатысушылар қорқынышты түрде өлтіріледі. Жақындағы қорқынышты фильмдер осы атрибуттарға қарсы шығады. Баффи Саммерс "Баффи вампирлерді өлтіруші" фильмінде, Джес Баттистің сөздерімен айтқанда, "Б" сыныпты қорқынышты фильмдердің соңғы қыз тропикасын "бұрмалайды". Джейсон Миддлтон Баффи соңғы қыздың монстрді өлтіру рөлін орындағанымен, ол Кловердің соңғы қыз туралы сипаттамасына көп жағынан қайшы екенін байқайды. Баффи – қыздар тобының жетекшісі, "әдемі сары" және әйел есімімен аталған, "жігіттермен жыныстық қатынасқа түсіп, монстрді өлтіруге мүмкіндік алады". Кловердің теориясының негізгі қағидаларының бірі – көрермендерді анықтау жыныстық желілер бойынша тұрақсыз және сұйық, әсіресе слэшер фильмдерінде. Кловердің айтуынша, соңғы қыздың кісі өлтірушімен бетпе-бет келуі кезінде ол "фалликалық иелену" арқылы, мысалы, пышақ немесе моторлы ара сияқты қаруды қолға алып, еркекке айналады. Көрермендердің, әдетте садистік воайеризммен байланысты, ерлерге бағытталған жанрда жас әйел кейіпкермен сәйкестендіруге тура келуі слэшер фильмдерінің табиғаты және олардың феминизммен қарым-қатынасы туралы қызықты сұрақтар тудырады. Кловер фильмнің табысты болуы үшін оның кейіпкері әйел болуы керек деп санайды, өйткені ол қорқынышты қорқынышты сезінуі керек, ал көптеген көрермендер ер адамның қорқынышын көрсеткен фильмді қабылдамайды. Қорқыныш мағынасы бар, өйткені әйел аман қалса, "қанағаттандырылмаған қасиеттерінен" тазарады, мысалы, жеке ләззатты қанағаттандыруға ұмтылу.

Мари Коллингвуд

1972 жылы түпнұсқа "Соңғы үй сол жақта" фильміндегі Мари Коллингвуд кейіпкері көбінесе құрбан ретінде қарастырылса, 2009 жылғы қайта түсірілімінде Коллингвуд кейіпкері "соңғы қыз" архетипіне жақын бейнеленеді. "Зорлаудан кек алу фильмдері: Сыни зерттеу" еңбегінде Александра Хеллер Николас кейіпкердің 2009 жылғы нұсқасы осы архетиптің белгілерін көрсететінін айтады.

Диана Адамс

"Соңғы қыз" тропінің алғашқы мысалы "Бейбіт түн, қанды түн" (1972) фильмінде кездеседі. Фильмнің басты кейіпкері және баяндаушысы, Мэри Воронов сомдаған Дайан Адамс, көптеген сыншылардың пікірінше, "соңғы қыз" мінез-қалпын көрсетеді. WomenWriteAboutComics сайтынан Рози Найт тіпті оны осы кейіпкер түрінің ең алғашқы құжатталған мысалы деп санайды. Алайда, фильм туралы өзінің шолуында "Attack from Planet B" сайтының Ребекка Маккалум бұл фильмнің "Тоб Хоупердің "Техас шынжырлы ошақ қырғыны" фильміндегі Салли Хардестимен бекітілген "соңғы қыз" тропіне қарағанда, гистериялық әйел немесе бағынышты әйел бейнесін көбірек ұсынатынын" айтады.

Джесс Брэдфорд

"Соңғы қыздың" тағы бір ерте мысалы "Қара Рождество" (1974) фильмінде кездеседі, онда Оливия Хасси сомдаған Джесс Брэдфорд – өте қауіпті ер адамдарға қарсы мойынсынудан бас тартатын, жан-жақты дамыған кейіпкер.

Салли Хардести

Тобе Хупер жасаған және Мэрилин Бернс сомдаған "Техас шынжырлы пішінді қырғыны" (1974) фильміндегі Салли Хардести "соңғы қыз" архетипінің ең алғашқы мысалдарының бірі деп есептеледі.

Лори Строд

Кловердің пікірінше, Лори Строд («Хэллоуин», «Хэллоуин II», «Хэллоуин H20: 20 жыл өткен соң», «Хэллоуин қайта тірілу», «Хэллоуин» (2018), «Хэллоуин: Қырғын» және «Хэллоуин: Соңғысы») – соңғы қыздың тағы бір мысалы. Тони Уильямс Кловердің, көріне прогрессивті соңғы қыздардың бейнесі фильмнің соңында толық жеңіске жете алмайтынын және Кловердің айтуынша, ерлердің әлемінен біржола қашып құтыла алмайтынын атап көрсетеді. Ол Стродты осының мысалы ретінде келтіреді. «Хэллоуин» фильмінің соңында оны доктор Сэмюэл Лумис құтқарады.

Эллен Рипли

"Алиен 3" фильмі шығар алдында Кловер "Алиен" франшизасының Элен Риплиін соңғы қыз ретінде анықтады. Элизабет Езра бұл талдауды "Alien Resurrection" фильмі үшін жалғастырады, Рипли мен Аннали Колл екеуінің де соңғы қыздар болуы керек екенін, ал Колл – "Кловердің соңғы қыздарының келесі буыны" екенін айтады. Езраның пікірінше, Колл Кловердің соңғы қыздың анықтамасына сай келеді, атап айтқанда, ол жігітше келбетті, қысқа еркектерге тән шашы бар, және (Кловердің сөзімен) "ақылды, салмақты, механика және басқа да практикалық істерде шебер, сондай-ақ сексуалдық тартымға құштар емес" – кемедегі жігіттердің ұсыныстарын қабылдамайтын кеме механігі. Дегенмен, Езра Колл сипаттамаға толық сәйкес келмейтінін, себебі ол адам емес, гиноид екенін атап өтеді. Кристин Корнеа Риплидің соңғы қыз екендігі туралы пікірмен келіспейді, Кловердің кейіпкерді талдауын Барбара Кридтің Риплиді "әйелдіктің сенімді бейнесі" ретінде көрсетуімен салыстырады. Корнеа Кловердің де, Кридтің де Риплиге қатысты көзқарастарын қабылдамайды. Ол Кловердің соңғы қыз концепциясының жалпы тезисін қабылдаса да, Рипли слэшер фильмдерінің канондарына сай келмейді дейді, себебі "Алиен" ғылыми фантастика жанрының өзгеше канондарымен жүреді. Атап айтқанда, "Алиен" фильмінде, слэшер фильмдеріндегідей, кейіпкердің сексуалдық тазалығы мен ұстамдылығы басқа кейіпкерлерге қатысты (соның салдарынан фильмдегі монстр оларды өлтіреді) ерекше атап көрсетілмейді. Корнеаның сөзіне göre, "Алиен" фильмінің ғылыми фантастика жанрында мұндай сексуалдық тақырыптарға орын жоқ, себебі олар мұндай "дәстүрлі" ғылыми фантастика форматтарына жараспайды. Сонымен қатар, профессор Бренда М. Бойл "Alien Resurrection" фильмінде Рипли адам мен монстр арасындағы шекараны кесіп өткенін айтады. Бұл идентитілік қақтығыс оның "Алиен 3" фильміндегі соңғы қыз статусын одан әрі күмәнді етеді.

Сью Снелл

Браян Де Палманың 1976 жылғы, Стивен Кингтің 1974 жылғы "Кэрри" романы негізінде түсірілген фильмінде Сью Снелл (Айми Ирвинг сомдады) жоғары мектептің кешінде Кэрри Уайттың телекинетикалық күшпен келтірген қиратудың жалғыз куәгері және аман қалғаны.

Джинни Филд

Джинни Филд кейіпкері («Жұма күні 13-ші» бөлімі 2) көбінесе осы троптың үлгісі ретінде қарастырылады. Барри Кит Грант «Қиындықтың қорқынышы: Гендер және қорқынышты фильм» еңбегінде былай деді: «Гинни өмір сүру үшін уақытша миссис Вурхистің билікті ұстау үлгісін қабылдайды. Бұл жағдайдың қажеттілігі болғанымен, ол өзінің жауының стратегиясын пайдаланады, өзінің жауының тактикасын қолданып, «аналық» рөлге ие болады. Бұл оның бейнесіне күмән тудырады». Ол оны фильмнің соңында жігітін шақыруы үшін «жеңіске жетпеген» деп атады, бұл «тәуелсіздіксіз» жасалған. Джон Кеннет Мьюр «1980 жылдардағы қорқынышты фильмдер, 1-том» кітабында Джини туралы айта келіп: «Эйми Стил Джини ретінде таныстырылады, біздің соңғы қыз және басты кейіпкер, ал жақын маңайдағы қауіпті сезген жалғыз адам. Ол Элиспен салыстырғанда тапқыр, тіпті фильмнің шиеленіскен финалында Лори Стродты да басып кетеді, онда ол Джейсонның қайтыс болған анасының киімін киіп, шатасқан серийлі кісі өлтірушіге бұйрықтар бере бастайды». Ричард Ноуэлл «Blood Money: A History of the First Teen Slasher Film Cycle» кітабында: «Әйелдердің кейіптемесіндегі өзгеріс «Жұма күні 13-ші» бөлімінің екінші бөлімінде Джинидің сенімді түрде пайда болуымен айқын болды. Алдыңғы фильмнің авторлары Алисаны джинс шалбар мен пішінсіз жұмысшы көйлек киіп, кабиналарды дайындап жатқанда таныстырған болса, жалғастырылымдағы әдемі әйел еркектік және әйелдік белгілерін үйлестіреді. Джинни ескі VW көлігінен ақылға сыймас қызғылт түсті юбка және ашық кескіш футболка киіп шығады». Джиннидің екінші бөлімдегі жабайының стратегиясын қабылдауы соңғы қыз бейнесінің толыққанды оң бейне екендігіне күмән тудырады.

Нэнси Томпсон

Нэнси Томпсон кейіпкері («Альма көшесіндегі қасірет» және «Альма көшесіндегі қасірет 3: Түс жауынгерлері» фильмдерінен) көбінесе ең ықпалды қорқыныш фильмдерінің басты кейіпкерлерінің бірі деп есептеледі. Джон Кеннет Мьюр өзінің «1980-жылдардағы қорқыныш фильмдері» кітабында Нэнси Томпсонды атап өтеді.

Сидни Прескотт

Сидни Прескотт (Scream фильмдерінен) кейіпкері – ең әйгілі және сүйікті қорқыныш фильмдерінің басты кейіпкерлерінің бірі ретінде кеңінен танылған. Ана Хорват Сидни Прескотты "Соңғы қыздың ең маңызды қасиеттерін іске асыратын" деп сипаттайды.

Дауыл ауа райы

Гейл Уэзерс кейіпкері ("Шыңырау" фильмдерінен де белгілі) "қорқыныш фильмдері тарихындағы ең маңызды кейіпкерлік эволюциялардың бірі" деп танылады. Басты кейіпкер Сидни Прескоттқа қарама-қарсы тұлға ретінде жиі айтылады, оның кейіпкерінің бүкіл серия бойындағы дамуы көптеген сыншыларды оны да көрнекті "соңғы қыз" ретінде мойындауға жеткізді.

Джули Джеймс

1997 жылы Лоис Дунканның 1973 жылғы романы негізінде түсірілген «Мен өткен жазда не істегеніңді білемін» атты қорқыныш фильмінде Джули Джеймс (Дженнифер Лав Хьюитт ойнаған) және оның жігіті Рей Бронсон (Фредди Принц-младший ойнаған) кек қайтарғыш кісі өлтірушіден аман қалған жалғыз басты кейіпкерлер болып табылады.

Дана Полк

2011 жылғы қорқынышты фильмдегі кейіпкерлер «Ормандағы үйшақ» фильмінде Данаға және оның достарына зомби шабуыл жасағаннан кейін, оның соңғы қыз рөліндегі екенін ашық талқылайды. Адамдық құрбандық рәсімінің бір бөлігі ретінде, бұл рәсім түрлі қорқынышты фильмдердің дәстүрлерін қайталайды және бес слэшер фильмдерінің архетиптерінің өлімін қажет етеді: «әдепсіз әйел», «спортшы», «ғалым», «ақымақ» және «құдайға берілген қыз», соңғы қыздың орнына кімнің соңғы болып өлуі немесе аман қалуы мүмкін.

Виктория Хейс

2016 жылғы "Terrifier" фильміндегі Хейес кейбір сыншылар тарапынан "соңғы қыз" архетипінің қараңғы бейнесі ретінде қарастырылған. Фильмдегі оқиғалардың салдарынан ақылынан айрылған Хейес өзі де кісі өлтірушіге айналады. Брендан Д. Викторияны Арттың көрінісі деп сипаттайды: "Біздің ең соңғы 'соңғы қыз' – «Terrifier» фильмінен Виктория, және оны ерекше ететіні – оның 'соңғы қыз' статусынан кейінгі жағдайы. Көптеген 'соңғы қыздар' сілеусіз қырғынға ұшырағандардың келесі тобына нұсқаушы ретінде пайда болып, жамандықтың қайта оралуын көрсетеді. Ал Викторияны керісінше, травма жеңіп алады; ол Арт сияқты көзге көрінбейтін, деформацияланған түрге ие болады; сондай-ақ ток-шоу жүргізушісі оны қорлаған кездегі тікелей эфирдегі өлімнің қатыгездігін бастан кешіреді. Ол қаһарман емес, Арт Клоун жасаған зұлматтардың қараңғы көрінісі, оны мазақтап, жек көруге лайық."

Гелбман ағашы

Джон Сквайрс "Қанды қызық" сайтында "Бақытты өлім күні" фильмінен Tree Gelbman кейіпкерін осы троптың қазіргі заманғы мысалы деп сипаттады және оны "Жұманың 13-і" фильмінен Элис Хардимен салыстырды.

Максин Минкс

Максин Минкс (Х фильмдерінен) кейіпкері, түн бойы қарт әйелдер жұбының зорлық-зомбылығына ұшыраған фермадан өзі ғана қашуға жетеді. Өзінің Перлге – сол ферманың егде жастағы иесіне – қаншалықты ұқсас екенін мойндамай, жұлдыз болуға құмарлық танытып, Максин Перлді өлтіріп, фермадан кетіп қалады. ScreenRant мынадай пікір білдіреді: "Оның достарының бірінен соң бірі шығармашылықпен өлтірілуімен, Максин фильмнің соңғы қыз ретінде көзге түседі."

Саманта Карпентер

Марқұм Билли Лумистің жақын арада қарым-қатынасы үзілген қызы Саманта Карпентер (Scream (2022)) Ghostface өлтірушілерінің жаңа буынының басты нысанына айналады. Фильм барысында ол әкесінің өткенімен мазаланып, оның қалдырған мұрасымен күресіп жатқаны көрінеді. Оның аман қалуы және соңында өлтірушілерді жеңуі дәстүрлі Final Girl стереотипін бұзады, себебі ол әдемі немесе тәжірибесіз кейіпкер ретінде көрсетілмейді. Керісінше, ол "кемшіліктері мен күрделілігі бар тұлға, ол өзінің өткендегі ауыртпалықтары мен ішкі күшін пайдаланып өлтірушілерді жеңе алады".