Кіріспе

Nicotiana rustica, көбінесе ацтек темекісі немесе күшті темекі деп аталады, Оңтүстік Америкаға тән Solanaceae тұқымдасына жататын жаңбырлы орманда өсетін өсімдік. Бұл темекінің өте қуатты түрі, құрамында Nicotiana tabacum (жалпы темекі) сияқты Nicotiana түрлерінен тоғыз есе көп никотин бар. Нақтырақ айтқанда, N. rustica жапырақтарында никотиннің мөлшері 9%-ға дейін, ал N. tabacum жапырақтарында шамамен 1-3% құрайды. Жапырақтарындағы никотиннің жоғары концентрациясы оны пестицидтер жасауға пайдалы етеді, сонымен қатар әлемдік мәдениеттерге тән түрлі қолданысқа ие. Дегенмен, N. rustica енді Солтүстік Америкада өсірілмейді (кейбір американдық тайпалардың шағын мөлшерде өсіруінен басқа), себебі оның орнын N. tabacum басты.

Оңтүстік Америка

Никотиана рустика Оңтүстік Америкада мапачо деп аталады. Оңтүстік Америка шамандары оны энтеогендік мақсаттарда жиі қолданады, себебі оның құрамында никотиннің жоғары мөлшері және бета-карболиндердің салыстырмалы түрде жоғары деңгейі бар, соның ішінде хармала алкалоидтары – хармане және норхармане. Оңтүстік Америка этноботаникалық дайындықтарын қолданудың көптеген әдістері бар. Сингадо немесе синга деп аталатын дайындықта N. rustica суға малдандырылады немесе суға салынып, содан кейін су асқазанға құйылады. Перуде "Мапачо" деп аталып, түтікшелерде темекіленеді, ал шырыны галлюциногендік әсері үшін ішеді. Бұл өсімдік сондай-ақ сигараға түтетіледі, клизма ретінде қолданылады және амул деп аталатын жағылатын өнімге айналдырылады. Сонымен қатар, N. rustica рапе құрамына жиі кіреді, ол мұрынға қолданылатын темекі өнімі. Рапе көбінесе N. rustica және мақсатына байланысты түрлі басқа да шөптердің қоспасы болып табылады, оның ішінде тонка бұршақтары, корица, гвоздика гүлдері және сілтілі күл.

Ресей

Ресейде N. rustica махорка (махорка) деп аталады. Тарихи тұрғыдан алғанда, махорканы көбінесе қара жұмысшылар мен кедейлер тартқан. N. rustica – өте төзімді өсімдік, оны Ресейдің көп бөлігінде өсіруге болады (жылы климат қажет ететін N. virginiana-ға қарағанда), ол оңай да арзанға түскен, сондай-ақ нашар дамыған жол желісі мен климаттық кедергілерге байланысты көлікке тәуелді емес еді. 20 ғасырға дейін қарапайым темекі кеңінен таралғанға дейін осы жағдай сақталды. Кеңес кезеңінде махорка – ауыл шаруашылығының маңызды өнімі болды. Ол кезде ондаған сорттар өсірілді, олардың кейбіреулері сапасы жағынан N. virginiana-ға тең деп есептелді. Қазіргі уақытта махорканы шаруалар мен фермерлер де қолжетімділігі жоғары және дерлік тегін болғандықтан кейде тартады.

Вьетнам

Өсімдік Вьетнамда Thuốc lào деп аталады және көбінесе тамақтан кейін тоқ ішекте "ас қорытуға көмектесу" үшін немесе жасыл шаймен немесе жергілікті сырамен (көбінесе арзан биа hơi) бірге шегіледі. Thuốc lào-ның бір "rít"-і қанға никотиннің күрт ағылуына себеп болып, бірнеше секундқа созылатын қатты бас айналуға әкеледі. Қатты темекі шегушілер темекі түтінінің көптігі мен жоғары никотин мөлшеріне шыдамайды; жанама әсерлеріне жүрек ауруы және құсу кіреді. Темекінің көптеген "брендтері" бар, олардың көпшілігі өсірілген аймаққа тән. Кейбір "брендтер" дәмді әрі әсерлі, ал кейбіреулері күш береді, ал кейбіреулері тынықтыратын қасиеттерімен белгілі. Су құбырларын кездестіруге болады, олар жергілікті шайханалардың, асханалардың және кафелердің ажырамас бөлігі болып табылады. Бұл орындарда көбінесе кішкентай қорапшадағы темекі бар үстелдерге тап болады, онда әркім шай немесе жұмыс үзілісінде бір ыдысқа көмектесе алады. Thuốc lào мен басқа темекілерді шегудің басты айырмашылығы – оны су құбыры арқылы тұтыну әдісінде. Темекі шегушіге "діеу-кай" (ағылшын тілінде: "фермердің түтігі") деп аталатын бамбуктан жасалған түтік немесе "діеу-бат" деп аталатын керамикалық құбыр ұсынылады. Оны сирек кездесетін "діеу-онг" деп аталатын түтікпен де шегуі мүмкін. Түтік тиісті мөлшерде сумен толтырылады және ыдысқа аз мөлшерде Thuốc lào салынып, қысылады. Содан кейін темекі тұтандырылып, түтін құбырдың ішінде пайда болады, содан кейін түтін шығарылып, ауаны құбырға кері қайтару арқылы темекіні шығарып тастау үшін үрленеді. Темекі шегуші содан кейін күшті дем алады, әдетте түтікті көлденеңге жуық бұрып (бірақ толық емес, себебі су ауызға құйылып кетуі мүмкін).

Түркия

Марас туы (ағылшын тілінде: Maraş otu) – Түркияның Марас қаласында және елдің басқа да аймақтарында тұратын адамдар көп қолданатын Nicotiana rustica түрінің шайналатын нұсқасы. Марас-Оту – кенаға ұқсайтын, емен ағашының күлі мен Nicotiana rustica қоспасынан тұрады. Оны швед снусы немесе Ауған насуары сияқты еріннің астына қойып қолданады. Есірткіге қарсы күресушілер оны есірткі деп таниды. Бұл ауыз қуысының қатерлі ісіктеріне әкелуі мүмкін.

Судан

Суданда бұл темекі түрі тумбак (توومباك) деп аталады. Ол 400 жылдан бері қолданылып келеді. Түтінсіз темекі болғандықтан, ол ұнтақталған күйде өңделеді және ұнтағы содамен (натрий бикарбонатымен) араластырылады. Сондықтан, оның pH көрсеткіші өте жоғары және ол күшті тәуелділік тудырады.

Экология

Nicotiana rustica Chrysodeixis includens және Phthorimaea operculella личинкаларының өсуіне жататын өсімдік болып табылады. Nicotiana rustica-ны тозаңдатуға белгілі мыналар қатысады: Augochlorella aurata, Lasioglossum perpunctatum, Bombus impatiens, Lasioglossum tegulare, Augochlora pura, Lasioglossum michiganense, Lasioglossum versans, Bombus vagans, Halictus ligatus, Lasioglossum oblongum, Halictus rubicundus, Megachile frigida және Sphecodes heraclei.