Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Листогил – Ирландияның Слиго графтығындағы Кароумор тарихи ескерткіштер тобындағы ірі орталық монумент. Ол 1837 жылы Джордж Петри тарапынан Carrowmore 51 ретімен тіркелді және бұл белгілеу қазірге дейін қолданылып келеді. Куил-Ирра аймағы көне аңыздарға толы болғанымен, Листогил Ньюгрейндж сияқты ескі аңыздармен толыққанды байланыстырылмаған. Бұл Кароумордағы жалғыз оба. 19 ғасырдағы зерттеушілер Личарэйл маңында тағы бір оба болғанын айтқан, бірақ оның орны әлі табылған жоқ.
Listoghil is the large central monument in the Carrowmore group of prehistoric tombs in County Sligo in Ireland. It was numbered as Carrowmore 51 by George Petrie in 1837 and this designation is still used. Although the district of Cuil Irra is steeped in legend, Listoghil has never been satisfactorily connected with the ancient legends in the way that say Newgrange has. It is the only cairn in Carrowmore. Antiquarians in the 19th century made references to another cairn nearby at Leacharail, but the site of this has never been located.
Этимология
Петридің (Ларкомға хат, 1837 ж. тамыз) пікірінше, атау "Райфорт" дегенді білдіруі мүмкін (ескі карталарда Лиос а' Сеагайл деп көрсетілген, ал ирланд тілінде "сеагайл" – қарабидайды білдіреді). Дегенмен, ирланд тілінде "лиос" жалпы түрде алаңға немесе қоршалған аумаққа жатады, сондықтан атау бастапқыда каирнге емес, Листогил тұрған дольмендермен шектелген аумаққа қатысты болуы мүмкін.
According to Petrie (Letter to Larcom, Aug. 1837), the name may mean 'Ryefort' (it appears as Lios a' tSeagail, seagail meaning rye in Irish, in early maps). However lios in Irish refers generally to a court or enclosed area, so it may be that the name originally referred to the area enclosed by the dolmens, on which Listoghil stands, rather than the cairn itself.
Орналасқан жері
Листогиль теңіз деңгейінен 59 метр биіктікте, Слайго қаласынан шамамен 3 километр қашықтықта, Куль-Ирра түбегінің географиялық орталығында орналасқан. Ескерткіштер тобының ең жоғары нүктесіне жақын, төменгі қыраттың бойында орналасқан Листогиль, Карроумор өткел қабір кешенінің орталық нүктесі болып табылады. Батысында – Миосган Медхбх, ал шығысында – Кеирнс төбесіндегі екі үлкен оба. Листогильді археологтар «дольмен шеңберлері» деп аталатын, сонымен қатар өткел қабірлары саналатын ескерткіштер тобы қоршап тұр. Бұл шеңберлер ашық және жабылмаған. Листогильдің диаметрі шамамен 34 метр, ал оның төңірегіндегі кішірек обалардың диаметрі шамамен 15 метрді құрайды. Кнокнарея тауындағы Королева Мейв обасы Листогильден екі есе үлкен, оның биіктігі шамамен 10 метрге жетеді.
Listoghil stands 59m above sea level at the geographic centre of the Cúil Irra Peninsula, c.3 km from Sligo town. Set close to the highest point in the cluster of monuments, along a low ridge, it acts as the focus of the Carrowmore passage tomb complex. To the west is Knocknarea with Miosgán Médhbh and to the east the two great cairns on Cairns hill. Listoghil is surrounded and generally, faced by a cluster of 'dolmen circles', also classified as passage tombs by archaeologists. These were open and uncovered. Listoghil is larger than its satellites, being about 34m in diameter; the satellites average about 15m. Queen Maeve's cairn, on Knocknarea Mountain, is twice the diameter, and stands at about 10 m high.
Ерте қазба және зақымдану
1880 жылдары Чарльз Элкоктың жазбаларында жұмысшылар "жол тасы" үшін тастарды алып тастағаны айтылады. Тек тас қазушылар үйіндінің ортасындағы жерлеу камерасын тапқанда ғана бұзу тоқтады. 19 ғасырдың соңына қарай, қабірді сол дәуірдің археологтары зерттеп, "ат сүйектері", көмірленген ағаш және өңделген кремень найза ұшын тапқандарын жазды. Осы қабірден алынған кейбір заттар Аленвик қамалының қорында сақтаулы.
Writings by Charles Elcock from the 1880s describe workmen removing the stones for 'road metal'. Only when quarrymen uncovered the burial chamber in the middle of the mound did its destruction end. By the end of the 19th century the tomb had been investigated by antiquarians of the period who recorded finding 'bones of horses', charred wood and a worked flint javelin head. Some materials from this tomb are in the Alnwick Castle collection
Қазба және қалпына келтіру
1990 жылдардың аяғында швед археологы Горан Буренхулт Листогильді жартылай қазды. Ол сүйек және көміртек материалдарын тарихтап, әлі де толық сақталған шеткі тастың бөліктерін ашты. Кейіннен ескерткішті Қоғамдық жұмыстар басқармасы қалпына келтірді. Листогиль қазір 4 метр биіктігінде, 34 метр диаметрлі тас үйіндісінен тұрады. Орталық камераға 13 метрлік жасанды габиондардан жасалған жол арқылы кіруге болады. Үйіндінің ортасындағы камера дольмен сияқты құрылыс, онда 6 тік тас (ортостат) бар. Бөлменің үстін 6.1 градусқа еңкейген бір әктас жабады. Бойн аңғарынан тыс жердегі ирланд мегалит өнерінің сирек мысалы – концентрлі дөңгелек ойықтар шатыр тақтасының алдыңғы бетінде көрініп тұрады (мұны тек белгілі бір жарық жағдайында ғана көруге болады). Оның ішінде тасқа қашалған, Джулиан Коуп «ерекше бұрмаланған трифус» деп сипаттаған белгі бар. Листогильден алынған сүйек және көміртек материалдарының тарихы шамамен б.з.б. 3500 жылға дейін жетеді. Онда табылған адам сүйектері күйдірілген және күйдірілмеген сүйектердің қоспасынан тұрды; оның айналасындағы ескі, кішкентай қабірлерде көбінесе күйдірілген сүйектер кездеседі. Камера орнатылғанға дейін, осы аумақта кең ауқымды өрт болған.
In the late 1990s Goran Burenhult, a Swedish archaeologist, partly excavated Listoghil. He dated bone and carbon material, and exposed the still intact kerb. The monument was subsequently restored by the Office of Public Works. Listoghil now consists of a 4 m tall, 34 m diameter cairn. Access to the central chamber via a 13 m artificial avenue of gabions is possible. The chamber at the heart of the mound is a dolmen like structure, with 6 orthostats. A single limestone slab tilted at 6.1° crowns the chamber. A rare example of Irish megalithic art outside of the Boyne valley, consisting of concentric circular carvings, can be seen on the front side of the roof slab (this is visible only in certain lighting conditions). A symbol described by Julian Cope as 'a strangely distorted tryfuss' has been carved on a stone inside. Bone and carbon material from Listoghil was carbon dated to approximately 3500 BC. The human bones found there were a mixture of cremated, and un cremated bones; the older, smaller tombs around it generally contain burnt bones. Extensive burning took place on the area of the site before the chamber was erected.
Түзеткіш
Листогил Баллигаули тауларында, оңтүстік-шығысқа қарай 6,5 км жердегі төменгі қырат тәрізді құрылымды көрсетеді. Осы орналасуда күннің шығуы қыс мезгілінің басталуымен және аяқталуымен сәйкес келеді, бұл гал күнтізбесінде дәстүрлі маңызды маусымдық мерекелер болып табылады. Бұл біздің заманауи күнтізбемізде 31 қазан және 10 ақпан күндеріне тура келеді, бірақ бұл күндер қазіргі астрономиялық тоқсандық күнмен толыққандай сәйкес келмейді. Дегенмен, камераның осьпен дәл сәйкестігі және камераның күн сәулесімен жарықтануы Тара кешенінің ортасындағы тағы бір неолиттік дәуірдегі қабір – Баушақтар үйіндісімен бір күнді құрайды.
Listoghil points at a low saddle like formation in the Ballygawley Mountains, 6.5 km to the east southeast. Sunrise in this position coincides with the start and the end of winter, which are traditionally important seasonal festivals in the Gaelic calendar. This happens on 31 October and on 10 February in our modern calendar, dates which do not coincide exactly with a modern astronomical cross quarter day. But the alignment with the axis of the chamber and the illumination of the chamber by sunlight coincides to the day with that of another Neolithic passage tomb, the Mound of the Hostages at the heart of the Tara complex.