Кіріспе

Камас-Крик шайқасы, 20 тамыз 1877 жылы, Нез Персе халқының Айдахо аймағындағы АҚШ армиясының лагеріне жасаған шабуылы және Нез Персе соғысы барысында болған шайқас еді. Нез Персе АҚШ атқыштар әскерінің үш ротасын жеңіп, әскерден қашу үшін шайқас жүріп, шегінуді жалғастырды.

Өмірбаян

9-10 тамыздағы Үлкен тесіктің шайқасында ауыр зардап шеккеннен кейін Нез Персе Монтана территориясынан оңтүстікке қарай жүріп, Баннок асуында Айдахо территориясына қайта өтіп, Леми өзенінің аңғарына түсті. Нез Персе АҚШ әскерінің қуғындалып жатқанын білді; оларды шатастыру үшін олар Монтананың Ұлы жазықтарына дейінгі әдеттегі тікелей жолынан гөрі, нашар таныс айналма жолды таңдады. Олардың шегінуінің осы бөлігінде олардың бағытшысы және марш жетекшісі жартылай Нез Персе, жартылай француз, бірнеше есіммен танымал болған, олардың ең көп тарағаны – Покер Джо. Леми аңғарындағы ақ қоныс салушылар Нез Персе оларға қарай келе жатқаны туралы ескертілді және көпшілігі Леми қаласына қашып кетті. Нез Перселерді қуып жетелеп келе жатқан бригадир генерал Оливер О. Ховард оларды тікелей қуып бармады, керісінше, Йелоустоун ұлттық паркіне жақын жерде тосқауылдау үшін оңтүстік Монтана арқылы шығысқа қарай қысқа жолмен жүрді. Ховардтың 310 сарбазы, әртүрлі сандағы азаматтық еріктілер (әдетте бірнеше ондаған) және үнді барлаушылары болды, олардың көпшілігі Банноктар, сондай-ақ АҚШ-қа достық қарым-қатынаста болған Нез Перселер де бар еді. Ховард лейтенант Джордж Р. Бэкон басқаруымен 50 адамды, соның ішінде үнді барлаушыларын, алға жөнелтіп, Ред-Рок асуын күзетуге бұйрық берді, осылайша Ховард пен Бэкон әскерлері арасында Нез Перселерді ұстап алуды үміттенеді. Ховард екі айға созылған жорықта Нез Перселерді жеңе алмағаны үшін қатты сынға ілесе бастады. Үлкен тесіктегі шайқастағы шығындарынан кейін Ховардтың қуып жетелеп келген Нез Перселерінің саны шамамен 700 адамды, ал жауынгерлері 200-ден аспады.

Бүркіт арығы

Үлкен тесік шайқасында көптеген нез персе әйелдері мен балаларының қаза болуы нез перселердің жас жауынгерлерінің арасында кек алуға деген құштарлықты тудырды, ал олардың басшылары оларды тоқтатып қана қоймады. 12 тамызда нез перселер Монтана штатындағы Ат-Прейриде бес шаруаны өлтірді. 13 тамызда Баннок асуы арқылы Айдахоға өткеннен кейін, нез перселер Кункшн жерінде ақтардың қоныстанған бекінісімен кездесті. "Көзілдірмен" және "Ақ құс" басшылары қоныстанғандармен кездесіп, оларға деген достығын білдірді. Екі күннен кейін нез перселер Бірч-Крикте сегіз жабық арбадан және сегіз ер адамнан тұратын керуенге кездесті. Алғашқы кездесу достық болды, бірақ үндістер виски талап еткеннен және оған қызмет етілгеннен кейін жағдай нашарлап, ақтардың бесеуі қаза тапты. Бір ақ адам қашып құтылды, ал екі қытайлық босатылды. Бір нез персе қаза болды, көбінесе басқа жауынгермен арақ ішіп ұрысқаннан. Басшылар қалған вискиді жерге төгіп, арбаларды өртеп жіберді.

Камас шалғайларына жүгіру

Бірш-Крик өзенінен Нез-Персе шығысқа қарай бұрылып, Генри көліне қарай бет алды. Говардтың жолы континенттік бөліністің ар жағындағы Монтанада солтүстікке қарай олармен қатар жүрді. Говардтың жоспары Монида асуы (қазіргі Интерстейт 15) арқылы Айдахоға өтіп, Дюбуа маңындағы Камас сағасында Нез-Перселерді тоқтату болды. 17 тамызда Говардты Джеймс Э. Каллауэй басқаратын 39 Вирджиния қаласының еріктілері қуып жетіп, Говардтың ат әскеріне қосылды. Сол күні капитан Рэндольф Норвуд пен екінші жаяу әскердің 4-тобы болып белгіленген елу жаңа ат әскері де Говардтың жасағына қосылды. Говард Камас сағасының жанында Нез-Перселерді тоқтатуға бар күшін жұмсады. Бірақ ол бір күн кешікті. Говардтың ат әскерінен бұрын Баноктық үндістері Нез-Перселердің арттық күштерін Камас Медоузға қарай жолды кесіп өтетінін көрді. Говардтың барлаушыларының бірі, бас әскербасы Буффало Хорн олардың лагерін көріп білді. 18 тамызда Нез-Перселер Камас Медоуста, Говардтан шығысқа қарай 15 миль (24 км) жерде, Спринг және Камас өзендерімен бөлінген жазықта орналасты. Нез-Перселер лагеріне Kamisnim Takin деген ат берді, ол "камас жазығы" дегенді білдіреді. Говард 19 тамызда Камас Медоузға жол тартты. Нез-Перселер сол күні ертең қарай шығысқа қарай жолға шықты. Говард сол түні лагерь құрып, оны Каллауэй лагері деп атады және "лагерьді барлық бағытта пикеттермен қоршауға" ерекше көңіл бөлді.

Камас шалғыны шайқасы

Майор Санфордтың басшылығымен капитан Карр, Джексон және Норвудтың шамамен 150 сарбазы таңертең Нез-Перс тайпасы мен ұрланған есектерін қууға шықты. Нез-Перс тайпасының артқы күзеті оларды байқап, Каллавей лагерінен солтүстікке қарай 13 шақырым (8 миль) жерде шабуылға түсті. Бірнеше жауынгерлер есектерін лагерьке қарай айдап, ал қалғандары қара лава төбелері мен ақтал, жусан аралас қираған жерлерде орналасты. Шамамен 800 метр (жарым миль) ені бар шөпті далада бірнеше Нез-Перс сарбазы жұқа тізіммен орналасты. Ал, олардың қарсы бетінде 5 метрлік лава тізбегі бойлап созылып жатты. Санфорд және оның үш ротасы лава тізбегінің артында орналасып, Нез-Перс сарбаздарына алыстан оқ атуға дайындалды. Екі топ арасындағы қашықтық тиімді ату үшін тым алыс болды. Бірақ лейтенант Бенсонның жамбасына оқ тигенде, сарбаздар даладағы Нез-Перс сарбаздарының алдау мақсатында әрекет етіп жатқанын, ал қалғандары екі жақтан қоршауға тырысып жатқанын түсінді. Сондықтан Санфорд кернейшіге шегінуге бұйрық берді. Аттары артқа алынған атты әскердің шегінуі дүрлік пен шатаққа толы болды. Алайда, капитан Рэндольф Норвуд пен оның 50 сарбазы дереу шегіну бұйрығын орындамай, кері бағытта жылжып, қоршауға түскен Нез-Перс тайпасынан қауіп көріп, қорғаныс позициясын құрып, шайқасуға мәжбүр болды. Қалған екі рота оны тастап кетті. Келесі екі-төрт сағат бойы екі тарап та бір-біріне оқ жаудырды. Осы уақытта Хауард хабаршы арқылы атты әскер роталарының қиын жағдайда екенін естіп, Каллавей лагерінен күш-қуатпен шықты. Ол екі атты әскер ротасын тапты. Капитан Сэндфорд капитан Норвудтың қайда екенін және оның тағдыры қандай екенін білмейтінін мойындады. Хауард алға жылжып, орташа күнде Норвуд пен оның сарбаздарын лава тастың арасындағы мылтық орнында, жылқыларын қорғаған бірнеше тізбектелген қырқалардың шетінде тығырылып отырғанын көрді. Үндістер тарап кетті, шайқас аяқталды. Норвудтың бір сарбазы қаза тапты, екеуі ауыр жарақат алды, ал алтыдан тоғызға дейін жеңіл жарақат алды. Yellow Wolf: "Ешбір үнді сарбазы ауыр жарақат алмады, тек бір-екі адам ғана оқтан сыйылды" деді. Воттолен жамбасынан жарақат алды, ал Толектің басына оқ тиді. Шайқастан кейін кешке Хауард капитан Маркус Миллер басқаратын 280 жаяу әскермен күшейтілді. Екі күннен кейін, 22 тамызда, Буффало Хорн басқаратын 50 Баннок сарбазы лагерьге келді. Олар "шаштарына шаңғы қоңырауы мен қауырсын тағып, керемет киім киген" жауынгерлер еді. Оларға қолға түсіретін барлық Нез-Перс жылқылары уәделенген еді. Көрегендік қабілеті жоғары ақ сарбаз, Стэнтон Г. Фишер және Банноктар алдымен барлау жүргізді. Говард олардың артынан баяу ілесіп, Бафало Хед пен Банноктардың көпшілігі әскерден көңілі толып, үйлеріне қайтып кетті. Фишер: "Америкалықтардың жігіттері бұл іске тым баяу" деді. Нез-Перс тайпасы Йеллоустоун ұлттық паркіне кіргенін білгеннен кейін, Говард қууды тоқтатып, Генри көлінде бірнеше күн демалды. Говардтың әскері шаршап қалған еді, олар 26 күн бойы күніне 32 шақырымнан жүрген. Жарақат алғандар, әйелдер, балалар және қарттармен ауырланған Нез-Перс тайпасы одан да жылдам және алысқа жүрді. Бірақ бір журналистің сөзіне қарағанда, олар "тұрғындардан жылқы ұрлауға шеберлік танытқан". Осы уақытта Говардтың жоғары бастығы, генерал Филип Шеридан, Йеллоустоннан шыққанда Нез-Перс тайпасын жеңу үшін көптеген тайпалардан мыңнан астам тәжірибелі сарбаздар мен үнді сарбаздарын жинады.

Мұра

Хауардтың лагері орналасқан жерлер, оқиғаның басталу орны және кейінгі қоршау 1989 жылы «Камас Медоус шайқасы орындары» деп Ұлттық тарихи ескерткіш ретінде тағайындалды. Бұл орындар Нез Перс Ұлттық тарихи паркі мен Нез Перс Ұлттық тарихи жолының құрамына кіреді. Лагерь орнындағы қабір тасынан басқа, бұл жерлер дамытылмаған күйде сақталған. Қоршау орнында капитан Норвудтың әскерлері қазған мылтық орлары бүгінге дейін жетіп қалған.