Кіріспе

Кон-Дао ("Кон аралы") – Вьетнамның оңтүстік-шығыс аймағындағы Ба Риа – Вунг Тау провинциясының аралдар тобы, сонымен қатар осы провинцияның ауданы.

География

Вунг Тау қаласынан шамамен және Хошимин қаласынан шамамен орналасқан бұл топта 16 таулы арал мен аралшық бар. Жалпы жер ауданы шамамен жетіп, жергілікті халық саны 5000-ға жуық. Аралдар әртүрлі жастағы магмалық тау жыныстарынан тұрады. Хон Бảy Cạnh, Хон Cau және Хон Бông Lang аралдары кридалық микрограниттен құралған. Кон-Джао аралының солтүстік бөлігі кеш мезозой және ерте кайнозой дәуірінің кварц диориті мен гранит-гранодиоритінен тұрады және ішінара квартерлік теңіз шөгінділерімен жабылған. Бұл аралдың оңтүстік бөлігі мен Хон Ба аралы белгісіз жастағы риолит және интрузивті формациялардан тұрады. Кон-Джао аралының батыс беткейінде үлкен кварц жолақтарымен кесілген диорит пен микрогранит шоғырлары бар. Арал тобына архипелагтың ең ірі аралы – Кон Сон аралында орналасқан Кон Дао әуежайы қызмет көрсетеді. Кон-Джао әуежайының жалпы ауданы , бір ұшу-қону жолағы бар. Ол жылына 400 000 жолаушыны қабылдай алады. Қазіргі таңда аралға рейстерді жүзеге асыратын үш авиакомпания бар: Vietnam Airlines (VASCO басқарады), Bamboo Airways және Vietnam Helicopters.

Тарих

16 маусым 1702 жылы ағылшын Шығыс Үндістан компаниясы Кон Сон аралында қоныс құрды және оны Пулло Кондор деп атады. Бұл арал Үндістан мен Қытай арасында жүретін кемелер үшін транзиттік пункт болды. Үш жыл өткен соң, 1705 жылдың 2 наурызында ағылшындар жалдаған Буги жалдамалылары көтеріліс шығарып, агенттерді өлтіріп, зауытты қиратты және қалған қоныс аударушыларды қуды. Хуэ сарайы үшін болған ішкі соғыстар кезінде Нгуен әулетінің ханзадасы, Нгуен Фук Ань, әскери көмекке ие болу үшін 1787 жылғы Версаль шарты аясында аралдарды Францияға өткізді. Алайда Франция уәдесін орындамағандықтан, шарты күшін жойды. Аралдар 1861 жылы француз билігіне бағынды. Кон Сон аралы француз отарлық кезеңінде Кон Дяо түрмесі мен әйгілі "жолбарыс қозғағыштарымен" танымал болды. Вьетнамдық және камбоджалық ұлтшылдар мен революционерлер французға қарсы қызметтері үшін осы түрмеге жіберілді. Көптеген вьетнамдық коммунистік көшбасшылар Кон Дяо аралында "тәрбиеленді". Француз Индоқытай үкіметі аралдар тобын Пуло Кондор аралдары деп атады, бұл атау аралдардың малай тіліндегі Пуло Кондор (pulau – "арал", kundur – "қабақ") деген атауынан шыққан. Аралдар Птолемейдің Сатирорүм Инсулаэ (Сатирлер аралдары) деген атауымен де сәйкес келуі мүмкін, бұл атау аралға тән маймылдардан, Кон Сонгтың ұзын құйрықты макакасынан (Macaca fascicularis ssp. condorensis) алынған болуы мүмкін. Птолемей үш аралда адамдар тұратынын, және олардың "сатирлердегідей құйрықтары бар" екенін айтады. 2020 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштері Вьетнамның "артық теңіздік талаптарын" жою мақсатымен аралдар маңында теңіз еркіндігін қамтамасыз ету жаттығуларын өткізді.

Кон-Джао ұлттық паркі

Көптеген аралдар 1984 жылы Кон-Дао ұлттық паркі ретінде қорғалатын мәртебе алды. Бұл табиғи қорық кейін 1998 жылы кеңейтілді. Паркте қорғалатын, құрып кету қаупі төнген түрлерге қазқайың теңіз тасбақасы, жасыл теңіз тасбақасы, дельфиндер және дугонь кіреді. Парктегі экожүйелерге теңіз шөптерінен тұратын шалғындықтар, мангр және коралл рифтері жатады. Кон-Дао ұлттық паркі, бұрынғы Дүниежүзілік жабайы табиғат қоры болған Дүниежүзілік табиғат қорымен (WWF) Вьетнаммен бірлесіп, теңіз аумақтарында қорғауды күшейту үшін жұмыс істейді. Олар коралл рифтерін, теңіз шөптерін және түрлерді қорғайтын теңіз қорғалған аймағын құру жобаларын жүзеге асырып, сонымен қатар тұрақты, табиғатқа негізделген экотұризмді дамытуда. Аралдың басқаруы тұрақты пайдалануға бағытталған, Вьетнам және аймақтағы бұрынғы тәжірибелерден сабақ алып, даму мен табиғатты қорғау арасындағы тепе-теңдікті сақтауға үміттеніп отыр.

Кеме

2019 жылдың ақпан айында Вунг Таудан Кон Даоға гидрофойлмен қызмет көрсету басталды. Бұл қызмет күнделікті барып-қайту рейс болып табылады және паромның жыл бойы, кез келген ауа-райы жағдайында жұмыс істейтінін мақтан тұтады. Сапар уақыты 4-5 сағатты құрайды, Вунг Таудан сағат 8-де шығып, Кон Даодан шамамен сағат 14-те оралады. Кон Дао мен материк арасында екі паром жүреді. Вунг Таудан күнделікті түнгі сағаттық паром қызметі де бар, ол жолаушыларды тасымалдаудан бөлек, аралдарға тауар жеткізудің басты көзі болып табылады. Паром күн сайын жұмыс істейді, алайда қыс айларында қызмет ауа-райы жағдайларына көп тәуелді, себебі Кон Дао мен материк арасындағы теңіз толқынымен болуы мүмкін. 2016 жылы Сок Транг пен Кон Дао арасында негізінен жолаушыларға арналған паром қызметі ашылды, бұл сапар ұзақтығын үш сағатқа дейін қысқартты. Аралдарға жылдам паром қосылғаннан кейін, аралдарда туризмнің өсуі байқалды, осының көп бөлігін отандық туристер құрайды, олар Кон Даоны тарихына байланысты қасиетті орын деп есептейді.

Thứ phi Hoàng Phi Yến

Thứ phi Hoàng Phi Yến, немесе Императорлық нағашы Phi Yến, Кон-Джао аралдарындағы даулы жергілікті аңыз. Аңыз бойынша ол Лорд Джа Лонгтың (Нгуен Фук Ан) қарындасы болған және Принц Чэ деп аталатын ұлды дүниеге әкелген. Ол Лорд Анға шетелдіктерден көмек сұрамауға кеңес берді, себебі бұл олардың жеңісін кемсіз етеді және болашақта қиындықтар тудыруы мүмкін. Бұл сөздер Лорд Анның оның ниетіне күдік тудырып, оны үңгірге қамауға мәжбүр етті. Кейін олардың кішкентай ұлы анасы қайда екенін сұрағанда, ол оны өлтірді. Ол ұлын жоқтап, соңынан өз-өзіне қол жұмсады, өйткені вегетариандық фестиваль кезінде оған қасапшы тиіп, бұл оның нағашы ретіндегі ар-намысына зиян келтірді деп ойлады. Осыдан кейін Кон-Джао ауылдықтары жыл сайын оның құрметіне фестиваль өткізеді.