Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Исаның шежіресі
Ancestry of Jesus
Жаңа өсиетте Исаның шежіресі туралы екі есеп берілген, бірі Матай Евангелиясында, екіншісі Лұқа Евангелиясында. Матай Ыбырайымнан бастап алға қарай, ал Лұқа Исадан Адамға қарай жылдарды есептейді. Ыбырайым мен Дәуіттен (оның патшалық шежіресі Исаның Дәуіттің ұрпағы деген Мәсіхтік атағын бекітеді) бастап есімдер тізімі бірдей, бірақ одан кейін түбегейлі өзгеше. Матай Дәуіттен Жүсіпке дейін жиырма жеті ұрпақ жазады, ал Лұқа – қырық екі, олардың арасында немесе басқа белгілі шежірелерде көбінесе ұқсастық жоқ. Олар Жүсіптің әкесі кім болғаны туралы да келіспейді: Матай ол Яков десе, Лұқа – Хели дейді. Дәстүрлі христиан ғалымдары (Африканус пен Евсевийден бастап) екі шежіренің де рас екенін қабылдап, олардың айырмашылығына түрлі түсіндірмелер ұсынады. Мысалы, біреуін (әдетте Матайдың) Жүсіптің, екіншісін (әдетте Лұқаның) Мәриямның шежіресі деп қарастыруға болады, немесе біреуі Исаның заңды шежіресі, екіншісі – биологиялық тегі болуы мүмкін. Бұл нұсқалар Исаның Мәриямнан ғана туылғаны туралы Евангелиядағы бір мезгілдегі мәліметтерге де сәйкес келеді, онда Жүсіп – оның заңды әкесі ғана; Жүсіп пен Мәриям екеуі де Дәуіттің ұрпақтары саналады. Левират некесі арқылы, осылайша, адам (мысалы, Жүсіп) екі заңды әкеге ие болуы мүмкін, бұл түсіндірмелерге де пайдалы. Дегенмен, Маркус Борг пен Джон Доминик Кроссан сияқты кейбір заманауи сыншы ғалымдар екі шежіренің де өнеге, яғұди критерийлеріне сай мессиандық талапты құру үшін ойлап табылған деп мәлімдейді.
The New Testament provides two accounts of the genealogy of Jesus, one in the Gospel of Matthew and another in the Gospel of Luke. Matthew starts with Abraham and works forwards, while Luke works back in time from Jesus to Adam. The lists of names are identical between Abraham and David (whose royal ancestry affirms Jesus' Messianic title Son of David), but differ radically from that point. Matthew has twenty seven generations from David to Joseph, whereas Luke has forty two, with almost no overlap between them or with other known genealogies. They also disagree on who Joseph's father was: Matthew says he was Jacob, while Luke says he was Heli. Traditional Christian scholars (starting with Africanus and Eusebius) take both lineages to be true, offering various explanations for their divergence. For instance, one (usually Matthew's) may be taken to be the lineage of Joseph and the other (usually Luke's) of Mary, or one may be Jesus' customary legal lineage and the other his biological blood lineage. These versions can also fit the gospels' simultaneous account of Jesus' virgin birth of Mary alone, with Joseph being merely his legal adoptive father; both Joseph and Mary are taken to be David's descendants. Levirate marriage, through which an individual (such as Joseph) may have two legal fathers, can also serve these explanations. However, some modern critical scholars like Marcus Borg and John Dominic Crossan state that both genealogies are inventions, constructed to bring the Messianic claim into conformity with Jewish criteria.
Матайдың шежіресі
Матай 1:1–17 Евангелиені Иса Мәсіхтің, Дәуіттің ұлы, Ыбырайымның ұрпағы екенін жариялап бастайды: «Ыбырайым Ысқақты тудырды…» деп жалғасады және «…Жақып Мәриямның күйеуі Жүсіпті тудырды, кімнен Иса туды, осылайша Мәсіх деп аталады. Осылайша, Ыбырайымнан Дәуітке дейін он төрт буын, Дәуіттен Вавилонға жер аударылуға дейін он төрт буын және жер аударылудан Мәсіхке дейін де он төрт буын болды». Матай басынан бастап-ақ Исаның «Мәсіх» атауын баса көрсетеді – бұл еврейше «Машиах» атауын грек тіліне аударған нұсқасы, «жағылған» деген мағынаны білдіреді, яғни жағылған патша. Иса көптен күткен Мәсіх ретінде ұсынылады, ол патша Дәуіттің ұрпағы болуы керек еді. Матай Исаны Дәуіттің ұлы деп атау арқылы оның патшалық тегін көрсетеді, ал Ыбырайымның ұлы деп атау арқылы оның израильдік екенін көрсетеді; екеуі де «ұлы» деген сөздің «ұрпақ» мағынасында қолданылатын тұрақты тіркестер, бұл Дәуітке және Ыбырайымға Құдай берген уәделерді еске түсіреді. Матайдың кіріспе атауы (βίβλος γενέσεως, «туған тектің кітабы») әртүрлі жолдармен түсіндірілді, бірақ ең мүмкіндігі – бұл келесі шежіреге арналған атау, ол Септуагинтте шежірелер үшін қолданылған осы тіркесті еске түсіреді.
Matthew 1:1–17 begins the Gospel with "A record of the origin of Jesus Christ, the son of David, the son of Abraham: Abraham begot Isaac, " and continues on until " Jacob begot Joseph, the husband of Mary, of whom was born Jesus, who is called Christ. Thus there were fourteen generations in all from Abraham to David, fourteen from David to the exile to Babylon, and fourteen from the exile to the Christ." Matthew emphasizes, right from the beginning, Jesus' title Christ—the Greek rendering of the Hebrew title Messiah—meaning anointed, in the sense of an anointed king. Jesus is presented as the long awaited Messiah, who was expected to be a descendant of King David. Matthew begins by calling Jesus the son of David, indicating his royal origin, and also son of Abraham, indicating that he was an Israelite; both are stock phrases, in which son means descendant, calling to mind the promises God made to David and to Abraham. Matthew's introductory title (βίβλος γενέσεως , book of generations) has been interpreted in various ways, but most likely is simply a title for the genealogy that follows, echoing the Septuagint use of the same phrase for genealogies.
Лұқаның шежіресі
Лұқа жазған Ізгі хабарда Исаның шежіресі оның қоғамдық өмірінің басында кездеседі. Бұл нұсқа Жүсіптен Адамға дейін көтеріліп бара жататын ретпен берілген. Исаның шомылдырылуы туралы айтқаннан кейін, Лұқа 3:23–38-де былай делінген: «Иса шамамен отыз жасқа келгенде, (делінгендей) Жүсіптің ұлы болды, ол Елінің ұлы еді» (3:23) және «Адам, Құдайдың ұлы» (3:38) деп жалғасады. Лұқаның Ізгі хабарының грек тіліндегі мәтінінде «Жүсіптің ұлы» дегеннен кейін «ұлы» деген сөз қолданылмайды. Робертсон атап көрсетеді, грек тілінде «Лұқа Жүсіпке дейін «tou» деген сөзді «uiou» (Ұл) деп қайталайды». Дәуіттің шежіресінде Лұқа Ескі өсиетке толық сәйкес келеді. Кейнан Арфаксад пен Шела арасында Септуагинт мәтініне сәйкес келтірілген (бірақ көптеген қазіргі заманғы Киелі кітаптардағы Масорет мәтінінде жоқ). Августин Лұқа кітабындағы ұрпақтардың саны 77 екенін айтады, бұл сан барлық күнәлардың кешірілуін білдіреді. Бұл сан сонымен қатар Енох кітабындағы Енохтан бастап санаған 70 ұрпаққа да сәйкес келеді, оны Лұқа білуі мүмкін. Лұқа Мәтін сияқты ұрпақтарды санамаса да, ол жетілік принципін сақтаған сияқты көрінеді. Алайда Ириней Адамнан бастап 72 ұрпақ есептейді. «Аминадавтың ұлы, Арамның ұлы» деген Ескі өсиеттегі оқырмандық нұсқасы жақсы куәландырылған. Көптеген қазіргі заманғы ғалымдардың пікірінше, ең сенімді Nestle-Aland сындық басылымы «Аминадавтың ұлы, Админнің ұлы, Арнидің ұлы» деген нұсқаны қабылдайды, бұл Адамнан 76 ұрпақты, Құдайдан емес, есептейді. Лұқаның «делінгендей» (ἐνομίζετο) деген сөзі Исаның Жүсіптің ұлы екенін нақты айтпайды, өйткені оның бойжеткендігі сол Ізгі хабарда расталған. Кейбір түсіндірушілер «Жүсіптің ұлы деп есептелгендей» деген сөз Лұқа Исаны Елидің ұлы деп атайды дегенді білдіреді, яғни Heli (Ἠλί, Heli) Исаның анасы Мәриямның әкесі болған, ал Лұқа Исаның шежіресін Мәриям арқылы, ең жақын туысы арқылы іздейді, шежіренің патриархалдық құрылымын сақтау үшін Мәриямның күйеуі Жүсіпті тізімге енгізеді. Д. А. Карсон бұл оқырмандық нұсқаны «керексіз жасанды» деп сипаттайды және оқырмандардың оны түсінуі қиын. Р. П. Неттельхорст та осы оқырмандық нұсқаны «табиғи емес және күшпен жасалған» деп атайды. Бұл біліктіліктің шежіренің қалған бөлігімен қалай байланысты екендігі туралы басқа да түсіндірулер бар. Кейбіреулер осы бөлікті Жүсіптің нақты шежіресі деп санайды, Мәтінде берілгеннен өзгеше болса да.
In the Gospel of Luke, the genealogy appears at the beginning of the public life of Jesus. This version is in ascending order from Joseph to Adam. After telling of the baptism of Jesus, Luke 3:23–38 states, "Jesus himself began to be about thirty years of age, being (as was supposed) the son of Joseph, which was [the son] of Heli, " (3:23) and continues on until "Adam, which was [the son] of God." (3:38) The Greek text of Luke's Gospel does not use the word "son" in the genealogy after "son of Joseph". Robertson notes that, in the Greek, "Luke has the article tou repeating uiou (Son) except before Joseph". In the ancestry of David, Luke agrees completely with the Old Testament. Cainan is included between Arphaxad and Shelah, following the Septuagint text (though not included in the Masoretic Text followed by most modern Bibles). Augustine notes that the count of generations in the Book of Luke is 77, a number symbolizing the forgiveness of all sins. This count also agrees with the seventy generations from Enoch set forth in the Book of Enoch, which Luke probably knew. Though Luke never counts the generations as Matthew does, it appears he also followed hebdomadic principle of working in sevens. However, Irenaeus counts only 72 generations from Adam. The reading "son of Aminadab, son of Aram", from the Old Testament is well attested. The Nestle Aland critical edition, considered the best authority by most modern scholars, accepts the variant "son of Aminadab, son of Admin, son of Arni", counting the 76 generations from Adam rather than God. Luke's qualification "as was supposed" (ἐνομίζετο) avoids stating that Jesus was actually a son of Joseph, since his virgin birth is affirmed in the same gospel. Some view that "as was supposed of Joseph" regards Luke as calling Jesus a son of Eli—meaning that Heli (Ἠλί, Heli) was the maternal grandfather of Jesus, with Luke tracing the ancestry of Jesus through Mary, his nearest blood relative, while listing Heli’s son in law Joseph rather than Mary in order to maintain the patriarchal structure of the genealogy. D. A. Carson calls this reading "painfully artificial" and would not likely be deduced by readers. Likewise R. P. Nettelhorst calls this reading "unnatural and forced. There are other interpretations of how this qualification relates to the rest of the genealogy. Some see the remainder as the true genealogy of Joseph, despite the different genealogy given in Matthew.
Ауыспалылықтың түсіндірмелері
Шіркеу Әулиелері екі оқиғаның да рас екенін айтты. Кесариялық Евсевий өзінің «Шіркеу тарихында» бірінші кітаптың 7-тарауын осы мәселеге арнап, бірін табиғатынан әке деп санаудың, ал екіншісін заң бойынша деп қарастырудың негізделгендігін дәлелдеді. Сол сияқты, Иоанн Дамаскин «Православтық сенімнің толық түсіндірмесі» атты кітабында Натан руынан шыққан Хели баласыз қайтыс болғанын, ал Соломон руынан шыққан Яқуб әйеліне үйленіп, ағасына ұрпақ қалдырып, Жүсіпті дүниеге келтіргенін, яғни yibbum (ер адамның ағасының баласыз жесірін алуға міндетті болуы) туралы жазбаларға сәйкес деп тұжырымдайды; демек, Жүсіп табиғатынан Сүлейменнің ұрпағы Яқубтың ұлы, бірақ заң бойынша Натан руынан шыққан Хелидің ұлы. Қазіргі заманғы ғалымдар Исаның шежірелерін нақты тарих емес, теологиялық құрылымдар деп қарастырады: дін қызметкерлері емес отбасылардың шежірелері көбінесе қолжетімді болмайды, ал екі тізім арасындағы қайшылықтар олардың генеалогиялық жазбаларға негізделмегенін көрсетеді. Сонымен қатар, «Құдайдың Ұлы» және «Дәуіт ұрпағы» сияқты атаулардың қолданылуы олардың ең ерте Инабат хабарларынан шықпағанын көрсетеді. Реймонд Браун шежірелердің «оның ата-бабалары мен туыстары туралы ешқандай нақты мәлімет бермейтінін» айтады. Маркус Борг пен Джон Доминик Кроссан екі шежіренің де Мессиялық талаптарды қолдау үшін ойлап табылып жасалғанын мәлімдейді. Сивертсен Лұқаның шежіресін ауызша дәстүрлерден жасалма жинақталған деп санайды. Леви, Шимон, Яһуда, Жүсіптің тізіміндегі есімдер көбінесе ерте заманда емес, соңғы кезеңдегі тайпалық атаулар болып табылады, ал Мататияс және оның нұсқалары кем дегенде үш күдікті ұқсас бөлімдерден басталады. Тізімдердің бір-біріне қайшы келуі ежелгі заманнан бері Инабат хабарларының дұрыстығына күмән тудырып келген, ал бірнеше ерте христиан авторлары оған жауап берген. Мысалы, Августин көптеген сын-ескертпелерді жоққа шығаруға тырысты, себебі оның замандастары Манихейлер христиан дінін шабуылдау үшін осы айырмашылықтарды пайдаланды, сонымен қатар ол өзі жас кезінде оларды Инабат хабарларының рас екендігіне күмән келтіретін себеп ретінде қарастырған. Оның Жүсіптің әкесі туралы әртүрлі есімдерді түсіндіруі, Жүсіптің биологиялық және асырап алған әкесі болғанында, ал Ізгі хабарлардың бірі Жүсіп пен Иса арасындағы параллельді (екеуі де асырап алған әкесі бар) көрсету үшін және Құдайдың адамзатпен қарым-қатынасын бейнелеу үшін, Құдайдың адамдарды өз балалары ретінде «асырап алуы» сияқты, асырап алған әкесі арқылы шежірені іздегенінде. Кейбіреулер бұл аргументті күмәнді деп санайды, өйткені екеуі де шежірелерін Жүсіп арқылы іздейді, бірақ Лұқа патриархалдық шежіре құрылымына сәйкес келу үшін Мәриямды Жүсіпке (Хелидің күйеу баласына) ауыстырған болуы мүмкін. Ал Кесариялық Евсевий Лұқаның шежіресі Жүсіптің шежіресі екенін, ол Яқубтың табиғи ұлы, бірақ заң бойынша Яқубтың інісі Елидің ұлы екенін Африканның тұжырымын бекітті.
The Church Fathers held that both accounts are true. Eusebius of Cesarea, in his Church history, dedicates the 7th chapter of the first book to that issue, arguing that the divergences are based on whether one is considered as being father by nature or by law. Similarly, in his book An Exact Exposition of the Orthodox Faith, John Damascene argues that Heli of the tribe of Nathan died childless, and Jacob of the tribe of Solomon took his wife and raised up seed to his brother and begat Joseph, in accordance with scripture, namely, yibbum (the mitzvah that a man must marry his brother's childless widow); Joseph, therefore, is by nature the son of Jacob, of the line of Solomon, but by law he is the son of Heli of the line of Nathan. Modern scholarship tends to see the genealogies of Jesus as theological constructs rather than factual history: family pedigrees would not usually have been available for non priestly families, and the contradictions between the two lists are seen as clear evidence that these were not based on genealogical records. Additionally, the use of titles such as 'Son of God' and 'Son of David' are seen as evidence that they do not come from the earliest Gospel traditions. Raymond E. Brown says the genealogies "tell us nothing certain about his grandparents or his great grand parents". Marcus Borg and John Dominic Crossan contend that both genealogies are inventions to support Messianic claims. Sivertsen sees Luke's as artificially pieced together out of oral traditions. The pre exilic series Levi, Simeon, Judah, Joseph consists of the names of tribal patriarchs, far more common after the exile than before, while the name Mattathias and its variants begin at least three suspiciously similar segments. The contradictions between the lists have been used to question the accuracy of the gospel accounts since ancient times, and several early Christian authors responded to this. Augustine, for example, attempted on several occasions to refute every criticism, not only because the Manichaeans in his day were using the differences to attack Christianity, but also because he himself had seen them in his youth as cause for doubting the veracity of the Gospels. His explanation for the different names given for Joseph's father is that Joseph had a biological father and an adoptive father, and that one of the gospels traces the genealogy through the adoptive father in order to draw parallels between Joseph and Jesus (both having an adoptive father) and as a metaphor for God's relationship with humankind, in the sense that God "adopted" human beings as his children. Some view this argument as problematic since both trace their genealogy through Joseph, but Luke may have replaced Mary with Joseph (Heli’s son in law) in order to conform with the patriarchal genealogical structure. Eusebius of Caesarea, on the other hand, affirmed the interpretation of Africanus that Luke's genealogy is of Joseph (not of Mary), who was the natural son of Jacob, though legally of Eli who was the uterine brother of Jacob.
Матайдағы анасының тегі
Кейбір азшылық пікірлерге сәйкес, Лұқа Жүсіптің шежіресін келтірсе, Матай Мәриямның шежіресін келтіреді. Көне деректердің бірқатары осы түсіндірмені қолдайды. Грек тіліндегі мәтін бұл пікірге қатысты айқын қарсылық білдіргенімен, Матайдың түпнұсқасында Мәриямның әкесі де, күйеуі де Жүсіп болған деген ұсыныс жасалған. Бұл Матайдың шежіресі Лұқаның шежіресінен неге өзгеше екенін, сондай-ақ Матайтың он үш емес, он төрт буынды санағанын түсіндіреді. Блэр қазіргі қолдағы әртүрлі нұсқаларды көшірушілердің көзге көрінетін қателерді түзетуге қайта-қайта тырысқандарының күтілетін нәтижесі деп қарастырады. Олар Матайдың арамей тіліндегі түпнұсқасында "gowra" (әке деген мағынаны білдіретін сөз) қолданылғанын, ал грек тіліне аударғанда дауысты белгілердің жоқтығынан "gura" (күйеу) деп оқылғанын айтады. Дегенмен, Матай Мәриямның шежіресін жазғаны туралы ерте түсінік, Матай мен Лұқаның жазбаларындағы қайшылықтардың үшінші ғасырға дейін назардан тыс қалғанын түсіндіруге болады.
A minority view holds that while Luke gives the genealogy of Joseph, Matthew gives the genealogy of Mary. A few ancient authorities seem to offer this interpretation. Although the Greek text as it stands is plainly against it, it has been proposed that in the original text Matthew had one Joseph as Mary's father and another as her husband. This neatly explains not only why Matthew's genealogy differs from Luke's, but also why Matthew counts fourteen generations rather than thirteen. Blair sees the various extant versions as the predictable result of copyists repeatedly attempting to correct an apparent mistake. argue that here the Aramaic original of Matthew used the word gowra (which could mean father), which, in the absence of vowel markings, was read by the Greek translator as gura (husband). In any case, an early understanding that Matthew traced Mary's genealogy would explain why the contradiction between Matthew and Luke apparently escaped notice until the 3rd century.
Левираттық неке теориясының Лукан нұсқасы
Луканың шежіресін Мәриямның әулетімен байланыстырған көптеген деректерде левират некесі туралы айтылмаса да, жоғарыдағы көздер оны қосып жазған. Осы мәтіндердің әрқайсысы да Юлий Африканның жазбаларындағыдай (бірақ Еста есімін атамай), Мелхидің левират некесі арқылы Жүсіпке қатысы бар екенін сипаттайды. Беда Юлий Африканның жаңылысқанын және Мелхиді Маттатқа түзеткенін айтқан. Дегенмен, сол дәуірде ата-тектік есімдер жиі қолданылғандықтан, Маттаттың да әкесінің әкесінің құрметіне Мелхи деп аталғаны мүмкін.
Although most accounts ascribing the Luke genealogy to Mary's line do not include a levirate marriage this is added by the above sources. Each of these texts then goes on to describe, just as in Julius Africanus (but omitting the name of Estha), how Melchi was related to Joseph through a levirate marriage. Bede assumed that Julius Africanus was mistaken and corrected Melchi to Matthat. Since papponymics were common in this period, however, it would not be surprising if Matthat were also named Melchi after his grandfather.
Пантера
Жоғарыда айтылған Пантера есімі Исаның әкесі Пантера есімді әскери қызметкер болған деген айыптамаға байланысты дау-дамай тудырды. Бұл туралы Цельс өзінің "Шын сөздері" атты еңбегінде жазған, ал Ориген оны 1:32 кітабында келтірген. "Бірақ енді яһудилер туралы айтылатын жерге қайта оралайық, Исаның анасы туралы сөз қозғайық, ол жүкті болғанда, оны күйеуі болған ағаш шебері адалдығын сақтай алмағандықтан үйден қуды да, Пантера есімді бір сарбазға бала туды" делінген. Эпифаний Цельстің сөзін жоққа шығарып, Жүсіп пен Клеопастың "Пантер деген лақап атымен белгілі Жақыптың" ұлдары болғанын жазды. "Пантераның ұлы Иса" деп аталатын екі Талмуд дәуірінің мәтіні бар: Тосефта Хулин 2:22f: "Яқуб Пантераның ұлы Исаның атынан оны емдеуге келді" және Кохелет Рабба 1:8(3): "Яқуб Пантераның ұлы Исаның атынан оны емдеу үшін келді". Иерусалим Талмудының кейбір басылымдарында Иса Пандераның ұлы деп нақты айтылған: Иерусалим Абода Зара 2:2/7: "біреу оған Пандераның ұлы Исаның атынан сыбырлады"; Иерусалим Шаббат 14:4/8: "біреу оған Пандераның ұлы Исаның атынан сыбырлады"; Иерусалим Абода Зара 2:2/12: "Яқуб оны емдеу үшін келді. Ол оған: біз сізге Пандераның ұлы Исаның атынан айтамыз" деді; Иерусалим Шаббат 14:4/13: "Яқуб Пандераның атынан Исаның атынан оны емдеуге келді". Иерусалим Талмудының кейбір басылымдарында осы үзінділерде Исаның есімі болмағандықтан, бұл байланыс күмәнді.
Controversy has surrounded the name Panther, mentioned above, because of a charge that Jesus' father was a soldier named Pantera. Celsus mentions this in his writing, The True Word, where he is quoted by Origen in Book 1:32. "But let us now return to where the Jew is introduced, speaking of the mother of Jesus, and saying that "when she was pregnant she was turned out of doors by the carpenter to whom she had been betrothed, as having been guilty of adultery, and that she bore a child to a certain soldier named Panthera." Epiphanius, in refutation of Celsus, writes that Joseph and Cleopas were sons of "Jacob, surnamed Panther." Two Talmudic era texts referring to a "Jesus, son of Pantera (Pandera)" are Tosefta Hullin 2:22f: "Jacob came to heal him in the name of Jesus son of Pantera" and Qohelet Rabbah 1:8(3): "Jacob came to heal him in the name of Jesus son of Pandera" and some editions of the Jerusalem Talmud also specifically name Jesus as the son of Pandera: Jerusalem Abodah Zarah 2:2/7: "someone whispered to him in the name of Jesus son of Pandera"; Jerusalem Shabboth 14:4/8: "someone whispered to him in the name of Jesus son of Pandera"; Jerusalem Abodah Zarah 2:2/12: "Jacob came to heal him. He said to him: we will speak to you in the name of Jesus son of Pandera"; Jerusalem Shabboth 14:4/13: "Jacob came in the name of Jesus Pandera to heal him". Because some editions of the Jerusalem Talmud do not contain the name Jesus in these passages the association is disputed.
Заң бойынша мұрагерлік
Дәстүрлі түсіндірулердің бірі – Матай заманауи биологиялық мағынада емес, Исаның патшалық әулеті бойынша заңды мұрагерлік тізбегін көрсететін жазбаны жасаған. Осы теория бойынша, Матайдың негізгі мақсаты Дәуіт емес, Ехония, ал оның соңғы он төрт есімдік тобында ол анасының әкесіне тікелей секіріп, буынды жіберіп тастауы, тіпті осы мақсатқа жету үшін асырап алу жолын таңдауы мүмкін. Лорд Хервидің алғашқы еңбегінен бастап Массонның соңғы зерттемелеріне дейін Матайдың жолын қайта құруға әртүрлі талпыныстар жасалды, бірақ барлығының болжамдылығы жоғары. Бастапқы нүкте ретінде, Иосифтің екі әкесінің бірі Августин ұсынғандай, қарапайым асырап алу арқылы немесе ұлы жоқ қайын атасының асырап алуы, немесе анасының әкесі болуы мүмкін. Екінші жағынан, Маттан мен Маттат есімдерінің ұқсастығы олардың бір адам екенін көрсетеді (сол жағдайда Жақып пен Ели бірдей адамдар немесе левират некесіне қатысқан толық бауырлар), ал Матайдың Лұқадан осы тұста кетуі заңды мұрагерлік желісін, мүмкін аналық әулет арқылы ұстану қажеттігінен туындауы мүмкін. Осындай ой-пікір Зеруббабел мен Салатиелдің жағдайын түсіндіруге көмектеседі.
One of the traditional explanations is that Matthew traces not a genealogy in the modern biological sense, but a record of legal inheritance showing the succession of Jesus in the royal line. According to this theory, Matthew's immediate goal is therefore not David, but Jeconiah, and in his final group of fourteen, he may freely jump to a maternal grandfather, skip generations, or perhaps even follow an adoptive lineage in order to get there. Attempts have been made to reconstruct Matthew's route, from the seminal work of Lord Hervey to Masson's recent work, but all are necessarily highly speculative. As a starting point, one of Joseph's two fathers could be by simple adoption, as Augustine suggests, or more likely the special adoption by a father in law with no sons, or could be a maternal grandfather. On the other hand, the resemblance between Matthan and Matthat suggests they are the same man (in which case Jacob and Eli are either identical or full brothers involved in a levirate marriage), and Matthew's departure from Luke at that point can only be to follow legal line of inheritance, perhaps through a maternal grandfather. Such reasoning could further explain what has happened with Zerubbabel and Shealtiel.
Әйелдер аталды
Матай ер адамдардың ұзақ тізіміне төрт әйелді қосады. Бұл әйелдер шежіренің басында кездеседі: Тамар, Рахаб, Рут және «Урияның әйелі» (Бат-Шеба). Матай неге осы әйелдерді таңдап, Сара, Ривка және Лея сияқты басқа аналарды есімдерін атамады, бұл туралы көп пікір айтылды. Бұл төрт әйелдің арасында Матай назар аударғысы келетін ортақ белгі болуы мүмкін. Ол Тамардың қайнағасынан әдейі алданып құтылуын, жезөкше Рахабтың Йешуаның тыңшыларымен бірігіп әрекет етуін, моабиттік Руттың Боазға күтпеген жерден үйленуін және Давид пен Бат-Шебаның адалдықтан жаңылуын көреді, соның арқылы Құдайдың іс-қимылын байқайды. Кейбір зерттеушілердің айтуынша, осы әйелдердің барлығының да жұрттан бөлек, басқа ұлттармен байланысы бар. Рахаб – Канандық жезөкше, Бат-Шеба – хеттік әйелге үйленген, Рут – Моавта тұрған, ал Тамардың аты еврей тілінде мағына табады. Әйелдердің ұлты тікелей айтылмаған. Бұл Матай оқырманды Мәсіх миссиясына басқа ұлт өкілдерін қабылдауға дайындап отырған болуы мүмкін деген жорамал бар. Басқалары күнәнің көзге көрінетін элементіне назар салады: Рахаб жезөкше болған, Тамар Яһуданы алдау үшін жезөкше болып көрсеткен, Бат-Шеба адалдықтан жаңылысқан, ал Рут кейде Боазды азғырғандай көрінеді. Осылайша Матай Құдайдың күнәға жауап ретінде көрсеткен рақымын баса көрсетеді. Тағы басқалары олардың ерекше, тіпті абыройсыз одақтарына тоқталып, оқырманды Мәриям туралы айтылатын жайттарға дайындады. Дегенмен, бұл түсініктердің ешқайсысы төрт әйелдің де барлығына толыққанды сәйкес келмейді. Нолланд бұл әйелдердің барлығының Дәуіттің шежіресімен «Рут кітабында» байланысты болғанын ұсынады. Оның әпкесі, туысы немесе одан алыс туысы болғанын анықтау мүмкін емес. Грегори Назианз сияқтылар осыдан Мәриямның өзі де Аароннан тараған левилік болған, демек Иса патшалық және діни қызметкерлік әулеттердің бірігісінен туған деген тұжырымға келді. Ал Фома Аквинский сияқтылар Мәриямның әкесі Яһуда руынан, анасы Леви руынан шыққан деседі. Қазіргі заманғы ғалымдар Реймонд Браун (1973) және Геза Вермес (2005) Мәриям мен Елизавета арасындағы қарым-қатынасты Лұқаның ойлап тапқандығын айтады.
Matthew inserts four women into the long list of men. The women are included early in the genealogy—Tamar, Rachab, Ruth, and "the wife of Uriah" (Bathsheba). Why Matthew chose to include these particular women, while passing over others such as the matriarchs Sarah, Rebecca, and Leah, has been much discussed. There may be a common thread among these four women, to which Matthew wishes to draw attention. He sees God working through Tamar's seduction of her father in law, through the collusion of Rahab the harlot with Joshua's spies, through Ruth the Moabite's unexpected marriage with Boaz, and through David and Bathsheba's adultery. The NIV Cultural Backgrounds Study Bible suggests that the common thread between all of these women is that they have associations with Gentiles. Rahab was a prostitute in Canaan, Bathsheba was married to a Hittite, Ruth resided in Moab, and Tamar had a name of Hebrew origin. The women's nationalities are not necessarily mentioned. The suggestion is that Matthew may be preparing the reader for the inclusion of the Gentiles in Christ's mission. Others point out an apparent element of sinfulness: Rahab was a prostitute, Tamar posed as a prostitute to seduce Judah, Bathsheba was an adulteress, and Ruth is sometimes seen as seducing Boaz—thus Matthew emphasizes God's grace in response to sin. Still others point out their unusual, even scandalous, unions—preparing the reader for what will be said about Mary. None of these explanations, however, adequately befits all four women. Nolland suggests simply that these were all the known women attached to David's genealogy in the Book of Ruth. Whether she was an aunt, a cousin, or a more distant relation cannot be determined from the word. Some, such as Gregory Nazianzen, have inferred from this that Mary herself was also a Levite descended from Aaron, and thus kingly and priestly lineages were united in Jesus. Others, such as Thomas Aquinas, have argued that the relationship was on the maternal side; that Mary's father was from Judah, Mary's mother from Levi. Modern scholars like Raymond Brown (1973) and Géza Vermes (2005) suggest that the relationship between Mary and Elizabeth is simply an invention of Luke.
Қыз бала туу
Осы екі Ізгі хабар Исаның Жүсіптен емес, Киелі Рухтың күшімен Мәриям әлі де бойжеткен қыз болғанда дүниеге келгенін, бұл пайғамбарлықтың орындалуын көрсетеді. Сондықтан, дәстүрлі христиандық сенімде Иса Құдайдың "жалғыз туған Ұлы" ретінде қарастырылады, ал Жүсіптің оның асырап алған әкесі екені қабылданған. Матай Исаның шежіресін былай деп бастайды: "Иса Мәсіхтің дүниеге келуі осылай болды: Анасы Мәриям Жүсіпке никелесуге міндетті болған еді, бірақ олар бірігуге үлкермес бұрын, ол Киелі Рухтан жүкті болғаны анықталды". Сол сияқты, Лұқа да Жарлы түсіру туралы айтады: "Бұл қалай болуы мүмкін?" - деп сұрайды Мәриям періштеден. "Сеңімді бол, Мәриям, өйткені Құдайдың күші сенің үстіңе келеді, және ең жоғарының көлеңкесі сені жабады. Сондықтан да туылатын бала қасиетті, Құдайдың Ұлы деп аталады". Содан кейін сұрақ туындайды: егер екі Ізгі хабар да Исаның биологиялық әкесі Жүсіп емес екенін айтса, неге олар оның шежіресін Жүсіп арқылы жазады? Августин Жүсіптің Исаның асырап алған әкесі болғанын, оның заңды әкесі болғанын және осы арқылы Дәуіттен таралу құқығын алғанын жеткілікті жауап деп санайды. Ал Тертуллиан Исаның анасы Мәриям арқылы Дәуіттен қандық байланыс бойынша тегін жалғағанын айтады. Ол Пауылдың Исаның "денеден Дәуіттің ұрпағынан" туғаны туралы айтқан сөздерінде Библиялық дәлел көреді. Мәриямның Дәуіттен тарағандығы туралы куәліктер ертеден кездеседі. Эбиониттер, яғни бойжеткен қыздың тууына қарсы болған топ, Эпифанийдің айтуынша, Матайдың шежіресі мен балалық шағы туралы баяндамасын жойған Евангелиені қолданды. Бұл айырмашылықтар Эбиониттердің мұрагерлік, асырап алу және ана арқылы тектің мәртебесіне қатысты еврей заңын (халаха) білуін көрсетеді.
These two Gospels declare that Jesus was begotten not by Joseph, but by the power of the Holy Spirit while Mary was still a virgin, in fulfillment of prophecy. Thus, in mainstream Christianity, Jesus is regarded as being literally the "only begotten son" of God, while Joseph is regarded as his adoptive father. Matthew immediately follows the genealogy of Jesus with: "This is how the birth of Jesus Christ came about: His mother Mary was pledged to be married to Joseph, but before they came together, she was found to be with child through the Holy Spirit". Likewise, Luke tells of the Annunciation: "How will this be," Mary asked the angel, "since I am a virgin?" The angel answered, "The Holy Spirit will come upon you, and the power of the Most High will overshadow you. So the holy one to be born will be called the Son of God." The question then arises, why do both gospels seem to trace the genealogy of Jesus through Joseph, when they deny that he is his biological father? Augustine considers it a sufficient answer that Joseph was the father of Jesus by adoption, his legal father, through whom he could rightfully claim descent from David. Tertullian, on the other hand, argues that Jesus must have descended from David by blood through his mother Mary. He sees Biblical support in Paul's statement that Jesus was "born of a descendant of David according to the flesh". Affirmations of Mary's Davidic ancestry are found early and often. The Ebionites, a sect who denied the virgin birth, used a gospel which, according to Epiphanius, was a recension of Matthew that omitted the genealogy and infancy narrative. These differences reflect the Ebionites' awareness of Jewish law (halakhah) relating to lineage inheritance, adoption, and the status of ancestry claims through the mother.
Ислам діні
Құран Исаның (ʻĪсā) таза туылғанын растайды және оның санжырасын тек Мәриям арқылы қарастырады, Жүсіпті есімдері жоқ. Құранда Мәриямға арналған он тоғызыншы сүре бар. Ол үшінші сүреде Имранның қызы ретінде есімделеді. Сол Мәриям (Мариам) бір жерде Һаронның (Харун) қарындасы деп аталса, бұл көбінесе Ескі өсиеттегі Мириаммен (сол атпен аталған) анахронизм ретінде қарастырылады, ол Һаронның (Харун) қарындасы және Амрамның (Имранның) қызы болған. Алайда, бұл сөз тіркесін әдеби мағынада түсіну керек. Мұсылман ғалымы шейх Ибн Әл Фейси Әл Ханбалидің пікірінше, Құран «Аронның қарындасы» және «Амрамның қызы» деген тіркестерді бірнеше себеппен қолданған. Олардың бірі – араб әдебиетінде жиі қолданылатын «туыстық атау» немесе лақап. Мысалы, «Ахмад бин Мұхаммед бин Ханбал Әбу Абдалла әл Шайбани» «Ибн Мұхаммед» емес, «Ибн Ханбал» деп аталады. Сол сияқты, «Мухаммед ибн Идрис аш Шафиии» «Имам Идрис» немесе «Имам Мұхаммед» емес, «Имам әш Шафиии» деп аталады. Арабтар күнделікті өмірде танымал адамдарды осылай атайды. Осы принцип Мәриямға да қатысты: «Аронның қарындасы» – «Аронның бауырларының қызы», ал «Амрамның қызы» – «Амрамның тікелей ұрпағы» (Амрамның әулеті) дегенді білдіреді. Яғни, Мәриям Амрамның әулетінен, бірақ Һаронның буынынан емес.
The Qurʼan upholds the virgin birth of Jesus (ʻĪsā) and thus considers his genealogy only through Mary (Maryam), without mentioning Joseph. Mary is very highly regarded in the Qurʼan, the nineteenth surah being named for her. She is called a daughter of ʻImrān, whose family is the subject of the third surah. The same Mary (Maryam) is also called a sister of Aaron (Hārūn) in one place, and although this is often seen as an anachronistic conflation with the Old Testament Miriam (having the same name), who was sister to Aaron (Hārūn) and daughter to Amram (ʻImrān), the phrase is probably not to be understood literally. According to Muslim Scholar Sheikh Ibn Al Feasy Al Hanbali, the Quran used "Sister of Aaron" and "Daughter of Amram" for several reasons. One of those is the "relative calling" or laqb that is always used in Arabic literature. "Ahmad bin Muhammad bin Hanbal Abu 'Abd Allah al Shaybani", for instance, is prevalently called "Ibn Hanbal" instead of "Ibn Muhammad". Or, "Muhammad bin Idris ash Shafi`i" is always called "Imam Al Shafi'i" instead of "Imam Idris" or "Imam Muhammad". This is how the Arabs refer to famous persons in their daily life. The same applies here; Sister of Aaron refers to "daughter of Aaron's siblings'", and daughter of Amram refers to "direct lineage of Amram" (Amram's descendants). This means that Mary was from the line of Amram, but not of Aaron's generation.