Кіріспе

Ұлы Бөлек Бассейн немесе Ұлы Бөлек Жабық Бассейн – Вайоминг штатының Қызыл Шөлінде орналасқан, онда жаңбыр түскен судың ешқайсысы тікелей немесе жанама түрде мұхитқа ағып шықпайтын жер аумағы. Осылайша, бұл Солтүстік Америкадағы Континенттік бөліспен шектесетін бірнеше өңірлердің бірі. Бассейннің оңтүстігі мен батысында Калифорния шығанағына/Тынық мұхитына құятын Грин өзенінің су жиналатын алабы жатыр; ал солтүстігі мен шығысында Мексика шығанағына құятын Солтүстік Плат өзенінің су жиналатын алабы орналасқан. Бассейннің пішіні шамамен тіктөртбұрышты; солтүстік-батыс бұрышы Орегон Баттс-те, Саут-Пассқа жақын жерде, Ландерден оңтүстік-батысқа қарай 64 шақырымда, ал оңтүстік-шығыс бұрышы Сиерра-Мадре тауларында, Бриджер-Пассқа жақын жерде, Роулинстен оңтүстік-батысқа қарай 32 шақырымда орналасқан.

Тарих

Ұлы Бөлімше алабы Континенттік бөлінуден салыстырмалы түрде төмен және оңай өтуді қамтамасыз етеді, бірақ оның құрғақтығы мен ішкі ағысты болуы АҚШ-тың батысқа қарай кеңею кезінде пионерлерге кедергі келтірді; 1870 жылдар шамасында ол Тұзды жазық деп аталды. Осының салдарынан Орегон жолы Оңтүстік өткел арқылы солтүстікке, ал Оверленд жолы Бриджер өткелінен оңтүстікке бұрылды. Ал, бірінші трансконтиненталдық теміржолды салу кезінде Ұлы Тынық мұхиты теміржолы алаптың оңтүстік бөлігінен тікелей салынды. (Түпнұсқа теміржол картасында бұл бағыттың бір нүктесі Бриджерс өткелі деп белгіленген, бұл теміржол Оверленд жолымен жүрген деген жалған түсінікке әкелді.) Кейіннен аталған аймақты кесіп өтетін трансконтиненталдық тас жолдар, атап айтқанда Линкольн тас жолы, АҚШ 30-шы және Interstate 80 тас жолдары да шамамен осы бағытты ұстанды. Алапты солтүстік-оңтүстік бағытында АҚШ 287 және Вайоминг 789 тас жолдары да кесіп өтеді. Бүгінгі күні де алапта халық тым сирек қоныстанған, жалғыз қалалық кеңістік – Уамсутер, 2020 жылғы халық санауы бойынша 203 адам тұрады. Interstate 80 тас жолымен батысқа қарай саяхат жасаған адам Мексика шығанағының су жинау алабынан Ұлы Бөлімше алабына Роулинстен батысқа қарай шамамен 7 мильдей жерде өтеді. Жол белгісі бұл жерді Континенттік бөліну арқылы өту деп көрсетеді, бірақ бұл интерпретация мәселесі. I 80 тас жолындағы ең биік нүкте – Континенттік Бөлімше жолының шығысы, ол Ұлы Бөлімше алабында орналасқан және теңіз деңгейінен 2173 метр биіктікте жатыр. Бұл енді бөлінуді кесіп өту деп танылмайды, бірақ Линкольн тас жолы мен АҚШ 30 тас жолдарының кезінде осылай қарастырылған және Линкольн тас жолы қауымдастығының бірінші президенті Генри Б. Джойға арналған ескерткіш бұл жерге жақын, ескі тас жолдың оңтүстігінде орналасқан. (Ол 2001 жылы вандализмнен қорғау үшін Шерман Саммитіне көшірілді.) Батысқа қарай Interstate 80 Колорадо өзенінің су жинау алабына шамамен өтпелі нүктеде келеді. Бұл қазір Континенттік бөлінудің нақты орны деп танылған, бірақ тиісті жол белгісі шамамен 2,6 миль қашықтықта орналасқан. (Алаптың батыс жиегінде бөлінудің орналасуы осы әйтпесе ішкі ағысты аймақтың суының шығысқа қарай ағуы мүмкін екенін көрсетеді.) Соңғы рет Ұлы Бөлімше алабын артта қалдырғаннан кейін Interstate 80 батысқа қарай жалғасады және Эванстоннан батысқа қарай 10 миль (16 км) жерде, әлдеқайда үлкен Ұлы алапқа кіреді, ол Доннер Саммитіндегі Сьерра-Невада тауларына дейін созылады.

Геология

Ұлы Бөлім алабы Үлкен Жасыл өзен алабының бір бөлігі болып табылады, және Кейінгі Бор дәуірінің соңы мен Ерте эоцен дәуірі аралығында Рок Спрингс көтерілісі арқылы Жасыл өзен алабынан бөлінген.

География

Көбінесе бір бассейн ретінде қарастырылса да, Ұлы Бөліс бассейні іс жүзінде бірнеше жалғасқан кіші бассейннен тұрады, олардың ең маңыздылары – Circle Bar, Frewen, Lost Creek, Red және Separation көлдерінің айналасында орналасқандары. Бұл кіші бассейнлерді бөліп тұратын ішкі жоталар континенттік бөлістің бассейн арқылы немесе оның айналасындағы дұрыс бағытын анықтау туралы пікірталасқа әкелді. Луцит төбелері бассейннің батыс шекарасының бір бөлігін құрайды, онда Black Rock Butte және Emmons Cone орналасқан. Alkali Flat және Greasewood Flat олардың солтүстік-шығысында жатыр. Құмды төбелер бассейннің батыс орталық бөлігінде орналасқан. Батыс бассейннің оңтүстік бөлігінде Қызыл шөл жазығы және Қызыл шөл бассейні ең ірі нысандар болып табылады. Олар Уамсутер қаласынан солтүстік-батысқа қарай шамамен орналасқан. Ұлы Бөліс бассейнінің солтүстік-шығыс бөлігінде Баиройл және Ламонттан оңтүстік-батысқа қарай және төменге қарай орналасқан Chain Lakes Flat жатыр. Бассейн – құмды төбелер, тік жарлар және сілтілі жазықтар басым биік шөлді аймақ. Флора және фаунаға кейбір шатқалдардағы кішкентай ағаштар, сирек бұталар, көптеген құстар, мүйізді мал, елік, жабайы жылқылар және шөлде мекендейтін бұғылар кіреді. Бассейнде уран кен орындары және көптеген мұнай мен табиғи газ ұңғымалары бар. Бассейндегі ресурстарды игеруді қалайтындар мен оның кем дегенде бір бөлігін ресми түрде қорық ретінде жариялауды жақтаушылар арасында пікірталас жүріп жатыр.

Танымал мәдениетте

Британдық жазушы Артур Конан Дойл "Қызыл түсті зерттеу" (1887) романында Ұлы Бөлек аймағының романтикалық бейнесін, оны романда Ұлы Сілтілі жазық деп атаған, суреттеді.