Кіріспе

Жапониядағы кәсіподақ

Жапония мұғалімдер одағы (日本教職員組合), қысқартылған Nikkyōso (日教組), Жапонияның мұғалімдер мен мектеп қызметкерлерінің ең көне кәсіподағы болып табылады. 1947 жылы құрылған, ол 1980-жылдардың соңындағы бөлініске дейін ең ірі мұғалімдер одағы еді. Одақ, 1955 жылдан бері жалғасып келе жатқан Либерал-демократиялық партияның (ЛДП) билігі кезінде Kimigayo (ұлттық әнұран), Жапония туы және тарих оқулықтарын тексеру сияқты мәселелерде биліктегі консервативті ЛДП-ға сын көзқарасымен белгілі. Бүгінде Nikkyōso Ренго кәсіподақ конфедерациясымен байланысты. 2009 жылдың желтоқсанына қарай оның құрамында 290 857 мүше болды.

Тарих

Никкёсо 1947 жылдың маусымында Жапония Коммунистік партиясының (ЖКП) көмегімен жергілікті префектуралық мұғалімдер одағының ұлттық федерациясы ретінде құрылды, алайда іс жүзінде осы одақтардың әрқайсысы айтарлықтай дербестікке ие болды және өздерінің күшті жақтары мен саяси бағыттары болды. Құрылған кезде Никкёсо Жапониядағы дерлік барлық мектеп мұғалімдерін, университет профессорларын және мектеп қызметкерлерін білдірді. Бастапқыда ЖКП-ның ықпалында болған Никкёсо 1950 жылы бүкілхалықтық Сохё еңбек конфедерациясына қосылды және содан кейін Жапон Социалистік партиясымен (ЖСП) жақын байланыс орнатты. Құрылған күндерінен бастап Никкёсо Жапониядағы консервативті үкіметтерге қарсы өте белсенді ұстаным алды, бұл одақ пен Білім министрлігі арасындағы күрт қарсылыққа әкелді. Басты дау-дамайларға мұғалімдердің сыныпта ұлттық әнұран орындауы және жапон туына салют беруі, жаңа мұғалімдерді даярлау талаптары, білім беруді қайта орталықтандыруға жасалған үкіметтік әрекеттер, мектептердің дербестігін қорғау, мемлекеттік оқу бағдарламасының талаптары және оқулықтарға цензура енгізу кірді. Жапониядағы консервативті үкімет пен оңшыл топтар Никкёсоны жастар мен колледж студенттерін солшыл, кәсіподақтық және тіпті коммунистік идеологияға баулуға тырысқан жамағат жауы ретінде қарастырды. 1950 жылдары консервативті үкіметтер бірден-бір Никкёсоның күшін жою мақсатымен «мұғалімдердің тиімділігін бағалау жүйесін» енгізуге тырысты, осы жүйе үкіметке ең белсенді мұғалімдерді жұмыстан шығаруға мүмкіндік берді, ал Никкёсо осыны болдырмау үшін бар күшімен күресті. Карел ван Вулференнің «Жапон билігінің жұмбағы» атты кітабында осы кезеңде консервативті күштер мен Никкёсо арасындағы қақтығыстар, соның ішінде 1930 жылдардағы «Ой полициясында» қызмет еткен Білім министрлерінің одақ мүшелеріне жүйелі түрде шабуыл жасауы, одақ жиналыстарын таратуы және жергілікті білім беру кеңестерін таратуы үшін қарақшыларды пайдалануы туралы айтылған. 1961 жылы полиция оңшыл топтардың Никкёсо басшыларын өлтіру жоспарын жоққа шығарды. 1950 жылдардың екінші жартысында премьер-министр Нобусуке Киши Никкёсоны жоюды өзінің басты міндеттерінің бірі етті. 1958 жылы Киши ұзақ уақыттан бері кешіктіріліп келген мұғалімдердің тиімділігін бағалау жүйесін енгізуге қол жеткізді, бұл Білім министрлігіне мұғалімдерді қалауынша жұмыстан босатуға мүмкіндік берді. Осы ауыр жеңілістен кейін Никкёсо құлдырап, мүшелерін жоғалта бастады. 1980 жылдардың соңында Никкёсо ішіндегі саяси бағыт және басқа ұлттық еңбек ұйымдарымен қарым-қатынас мәселелері бойынша ұзаққа созылған келіспеушіліктер ірі ішкі шиеленістерге әкелді. Нәтижесінде, ұлттық үкімет пен Білім министрлігі білім беру реформасын қарқынды түрде жүзеге асырып жатқан кезде одақтың тиімділігі бұрынғыдан төмендеді. Никкёсо Министрліктің көптеген ұсыныстарын қабылдамады, бірақ оның өмір сүруіне қауіп төндіретін аттестаттау және мұғалімдерді даярлаудағы өзгерістерді тоқтатуға қол жеткізе алмады. Бірнеше жылдық ішкі келіспеушіліктерден кейін пайда болған жаңа Никкёсо басшылығы Министрлік пен реформа мәселелеріне көбірек келісімдікпен қарады, бірақ Никкёсо мүшелігі одан әрі азая берді.