Кіріспе
Тіл біліміндегі прагматикада қолданылатын термин – кооперативтік ұйымдардың жұмыс істеу принциптері. Әлеуметтік ғылымдарда және тіл білімінде кооперативтік принцип адамдардың қалай тиімді әңгімелесу арқылы ортақ әлеуметтік жағдайларда қарым-қатынас жасайтынын, яғни тыңдаушылар мен сөйлеушілердің қалай бірлесіп әрекет ететінін және бір-бірін түсіну үшін өзара қабылдайтынын сипаттайды. Тіл философы Пол Грайс бұл ұғымды өзінің прагматикалық теориясында енгізіп, былай деді:
the principles governing the functioning of co operative organizations
In social science generally and linguistics specifically, the cooperative principle describes how people achieve effective conversational communication in common social situations—that is, how listeners and speakers act cooperatively and mutually accept one another to be understood in a particular way. The philosopher of language Paul Grice introduced the concept in his pragmatic theory, argued such:
In other words: say what you need to say, when you need to say it, and how it should be said. Accordingly, the cooperative principle is divided into Grice's four maxims of conversation, called the Gricean maxims—quantity, quality, relation, and manner. These four maxims describe specific rational principles observed by people who follow the cooperative principle in pursuit of effective communication. Applying the Gricean maxims is a way to explain the link between utterances and what is understood from them. Though phrased as a prescriptive command, the principle is intended as a description of how people normally behave in conversation. Lesley Jeffries and Daniel McIntyre (2010) describe Grice's maxims as "encapsulating the assumptions that we prototypically hold when we engage in conversation." The assumption that the maxims will be followed helps to interpret utterances that seem to flout them on a surface level; such flouting often signals unspoken implicatures that add to the meaning of the utterance.
Басқаша айтқанда: қажеттіні қашан және қалай айту керек. Осыған сәйкес, кооперативтік принцип Грайстің төрт мақсатынан тұрады, олар Грайс мақсаттары деп аталады: мөлшер, сапа, сәйкестік және мәнер. Бұл төрт мақсат тиімді қарым-қатынас үшін кооперативтік принципті ұстанатындардың нақты рационалдық принциптерін көрсетеді. Грайс мақсаттарын қолдану – айтылған сөздер мен олардан алынатын мағына арасындағы байланысты түсіндірудің бір жолы. Бұл принцип нұсқау ретінде берілгенімен, адамдардың әдетте әңгімеде қалай әрекет ететінін сипаттауға арналған. Лесли Джеффрис пен Дэниел МакИнтайр (2010) Грайс мақсаттарын «әңгімелесу кезінде біз прототиптік түрде ұстанатын болжамдарды қамтиды» деп сипаттады. Мақсаттар сақталатыны туралы болжам, оларды беткі деңгейде елемейтіндей көрінетін сөздерді түсіндіруге көмектеседі; мұндай елемеу көбінесе айтылмаған мағынаны білдіреді, ол сөздің мағынасын толықтырады.
the principles governing the functioning of co operative organizations
In social science generally and linguistics specifically, the cooperative principle describes how people achieve effective conversational communication in common social situations—that is, how listeners and speakers act cooperatively and mutually accept one another to be understood in a particular way. The philosopher of language Paul Grice introduced the concept in his pragmatic theory, argued such:
In other words: say what you need to say, when you need to say it, and how it should be said. Accordingly, the cooperative principle is divided into Grice's four maxims of conversation, called the Gricean maxims—quantity, quality, relation, and manner. These four maxims describe specific rational principles observed by people who follow the cooperative principle in pursuit of effective communication. Applying the Gricean maxims is a way to explain the link between utterances and what is understood from them. Though phrased as a prescriptive command, the principle is intended as a description of how people normally behave in conversation. Lesley Jeffries and Daniel McIntyre (2010) describe Grice's maxims as "encapsulating the assumptions that we prototypically hold when we engage in conversation." The assumption that the maxims will be followed helps to interpret utterances that seem to flout them on a surface level; such flouting often signals unspoken implicatures that add to the meaning of the utterance.
Грис максималары
Кооперативтік принциптің тұжырымдамасын лингвист Пол Грайс өзінің прагматикалық теориясында енгізді. Грайс адамдардың тілден мағына алу жолдарын зерттеді. Грайс өзінің "Логика және әңгіме" (1975) мақаласында және "Сөздер жолында зерттеулер" (1989) кітабында әңгімелесудің төрт негізгі санатын немесе максимасын атап өтті: "мөлшер, сапа, қатыстылық және тәсіл", олардың ішінде нақтырақ максималар мен субмаксималар бар. Бұл тиімді коммуникацияны қамтамасыз ету үшін кооперативтік принципті ұстанатын адамдар сақтайтын нақты рационалды принциптерді сипаттайды. Грайс кітабында осы максимаға келесі теңеуді келтіреді: "Мен сіздің үлесіңіздің шынайы және жалған емес болуын күтемін. Егер сіз маған торт пісіруге көмектесіп жатсаңыз және қант қажет болса, мен сізден тұз күтпеймін; егер маған қасық керек болса, резеңкеден жасалған әзіл қасық күтпеймін". Әдетте, сөйлеушінің айтқан сөзіне тыңдаушының максималарды сақтағаны туралы болжам арқылы сөйлемнің айқын, беткі мағынасына қосымша мағына қосылуы мүмкін. Егер сөйлеуші мұндай қосымша мағынаны мақсат тұтса, онда ол әңгімелік импликатура деп аталады. Мысалы,
А (өтпелі адамға): Менде жанармай қалмады.
Б: Бұрышта жанармай құю станциясы бар.
А, Б қатыстылық максимасын сақтады деп есептейді. Дегенмен, Б-ның жауабы А үшін тек қана егер жанармай станциясы ашық болса ғана маңызды; сондықтан ол "Жанармай станциясы ашық" деген импликатураны береді. Сондықтан Грайс максималары комедия актерлары мен жазушылар тарапынан көбінесе әдейі бұзылады, олар шындықты жасырып, оқиғаның әсері мен оқырманның тәжірибесі үшін сөздерін таңдайды. Максималарды әдейі бұзатын сөйлеушілер әдетте тыңдаушыларына олардың жасырылған импликатурасын түсінуге көмектесуді көздейді. Мысалы, шалақ дос жағдайында, ол сөйлеушінің шын мәнінде мақтамайтынын түсінеді. Сондықтан ынтымақтастық жалғасуда, бірақ енді сөзбе-сөз деңгейде емес. Сөйлеушілер максиманы бұзғанда да, олар оны қандай да бір ойды білдіру мақсатымен жасайды. Осылайша, Грайс максималары оларды ұстанған кезде де, бұзған кезде де мақсатқа қызмет етеді. Осы тұста қарсылық білдіре отырып, Харниш (1976) Грайс өзінің максималары тек кооперативтік принцип қолданылған әңгімелерде ғана жарамды екенін айтады. Малагаси тілінде сөйлейтіндер ынтымақтастыққа бармайды, ақпараттың меншіктігіне байланысты беделді жоғары бағалайды. (Бұл жағдайда, ақпарат аз бөлінетіндіктен, бұл аз ынтымақтастық коммуникациялық жүйе деп айтуға болады.) Кейбіреулер максималардың бұрыштап айтылғанын айтады. Бұл Грайс максималарын әдептілік туралы нұсқау ретінде қате түсінуге болатындығына байланысты сынға ұшырауын түсіндіруге болады, сөйлеушілерге қалай моральдық және сыпайы болу керектігін үйретеді. Алайда, Грайс максималары, олардың сөздеріне қарамастан, тек қана сәтті кооперативтік коммуникацияның жалпы қабылданған ерекшеліктерін сипаттауға арналған.
A (to passer by): I am out of gas. B: There is a gas station round the corner. A will assume that B obeyed the maxim of relation. However, B's answer is only relevant to A if the gas station is open; so it has the implicature "The gas station is open." The Gricean maxims are therefore often purposefully flouted by comedians and writers, who may hide the complete truth and choose their words for the effect of the story and the sake of the reader's experience. Speakers who deliberately flout the maxims usually intend for their listener to understand their underlying implicature. In the case of the clumsy friend, he will most likely understand that the speaker is not truly offering a compliment. Therefore, cooperation is still taking place, but no longer on the literal level. When speakers flout a maxim, they still do so with the aim of expressing some thought. Thus, the Gricean maxims serve a purpose both when they are followed and when they are flouted. To push back on this point, Harnish (1976) points out that Grice only claims his maxims hold in conversations where the cooperative principle is in effect. The Malagasy speakers choose not to be cooperative, valuing the prestige of information ownership more highly. (It could also be said in this case that this is a less cooperative communication system, since less information is shared.) Some argue that the maxims are vague. This may explain the criticism that the Gricean maxims can easily be misinterpreted to be a guideline for etiquette, instructing speakers on how to be moral, polite conversationalists. However, the Gricean maxims, despite their wording, are only meant to describe the commonly accepted traits of successful cooperative communication.