Кіріспе

Герман тілдеріндегі инфлекция түрі

Герман тілдерінде күшті етістік – тамыр дауыстысының өзгеруі арқылы өткен шағын белгілейтін етістік. Қалған көптеген етістіктер тіс жалғауы арқылы өткен шақты жасайды және әлсіз етістіктер деп аталады. Қазіргі ағылшын тілінде күшті етістіктерге "айту" (қазіргі уақытта "айтамын", өткен уақытта "айттым", есімше "айтқан") және "жүргізу" (қазіргі уақытта "жүргіземін", өткен уақытта "жүргіздім", есімше "жүргізген") сияқты етістіктер жатады, ал "ашу" (қазіргі уақытта "ашамын", өткен уақытта "аштым", есімше "ашқан") сияқты әлсіз етістіктерден ерекшеленеді. Дегенмен, тамыр дауыстысы өзгеретін барлық етістіктер күшті етістіктер емес; олар "әкелу, әкелді, әкелген" немесе "сақтау, сақтады, сақтаған" сияқты ережесіз әлсіз етістіктер де болуы мүмкін. Басты айырмашылық – көптеген күшті етістіктердің түбі ежелгі Үнді-Еуропа тілінің дыбыс жүйесіне дейін жетеді, ал әлсіз етістіктер кейінірек Proto Germanic тілінен бөлініп шыққан тіс жалғауын (ағылшын тілінде әдетте -ed немесе -t) пайдаланады. Қазіргі ағылшын тілінде, барлық қазіргі герман тілдеріндегідей, әлсіз етістіктер күшті етістіктерден көп. "Күшті" және "әлсіз" терминологиясын неміс филологы Якоб Гримм 1800 жылдары енгізген, ал "күшті етістік" және "әлсіз етістік" терминдері неміс тіліндегі "starkes Verb" және "schwaches Verb" сөздерінің тікелей аудармасы болып табылады.

Готика

Редупликация гот тілінде сақталды, оған "ай" дауысы енгізілді. Дегенмен, барлық басқа күшті етістіктердегідей, дауыссыз дыбыстардың алмасуына басымдық беріліп, ырғақты алмасулар дерлік жойылды. Ең жақын және өткен шақтың түбірі көптік санға дейін кеңейтілді, нәтижесінде екі шақ арасындағы түбірдегі жалғыз өзгеріс ретінде редупликация қалды. Дауысты алмасу бірнеше 7d класындағы етістіктерде сақталды, бірақ парадигма бойынша қазіргі шақтың түбірін жалпылау арқылы басқа жағдайларда жойылды. "Летан" ("рұқсат ету") етістігі "lailōt" өткен шақ түрін ablaut-пен сақтады, ал "slēpan" ("ұйықтау") етістігі "saislēp" өткен шақ түрін ablaut-сыз сақтады. "Saizlēp" түрі кейде Вернер заңының алмасуымен кездеседі, бірақ бұл басқа жерде алмасудың басқа мысалдары жоқ, көне қалдық түрі болып көрінеді.

Африкаанс тілі

Африкаанс тілінде қарапайым өткен, қазіргі және өткен кемелді уақыт арасындағы ерекшелік жойылды, себебі бастапқы өткен уақыт дерлік толығымен қолданыстан шығып, көбінесе күшті өткен уақыт жұрнағымен ескі қазіргі кемелді уақытпен алмастырылды. Мысалы, түпнұсқа голланд тіліндегі hij zong, hy het gesing ("ол ән айтты/айтқан/айтқан") түріне айналды. Модальді етістіктер өздерінің күшті өткен уақытын сақтап қалуға бейім, сондай-ақ тағы бірнеше етістік те солай істейді. Грамматикалық ерекшеліктің жоғалуына байланысты, етістіктер күшті өткен уақыт пен күшті өткен уақыт жұрнағын бірдей сақтамайды. Бірақ "wees" ("болу") етістігі "was" және "gewees" екеуін де сақтайды. Дегенмен, көптеген етістіктер үшін жаңа өткен уақыт күшті өткен уақыт жұрнағымен жасалады, мысалы, "buig" ("иілу") етістігінен "geboë", ал "dryf" ("қозғау") етістігінен "gedrewe". Күшті өткен уақыт жұрнағының әрқашан бейнелі мағынаға ие деген пікір бар, ал кейде әлсіз және күшті жұрнақтар тілде бірге кездеседі. Кейде осылай болып көрінеді. Мысалы, күшті және бейнелі "bedorwe jeug" ("бұзылған жастық") әлсіз және сөзбе-сөз "bederfde yoghurt" ("бұзылған йогурт") немесе күшті және бейнелі "gebroke hart" ("сынық жүрек") әлсіз және сөзбе-сөз "gebreekte vaas" ("сынық құмыра") салыстырыңыз. Бірақ бұл пікір 100% дұрыс емес. Кейде күшті өткен уақыт жұрнағы жай ғана жиі қолданылады. Мысалы, "bevrore groente" ("мұздатылған көкөністер") және "aangenome kinders" ("асырап алынған балалар") сөздерінде күшті жұрнақтар қолданылады.