Кіріспе

Теннис ойыны стилі

Сервис және волей – теннис спортындағы ойын стилі, онда сервисті соққаннан кейін ойыншы (волейер) жедел түрде сетке қарай жылжуға тырысады, содан кейін волей (доп секіргенше соққы жасау) жасауға ұмтылады. Сервис және волей стилінде сервисті соққан ойыншы, доп секіргеннен кейін соққы жасауға тырысатын базалық ойынға қарамастан, волей жасауға тырысады (доп секіргенге дейін соққы жасалатын соққы). Сервисті қайтарушы/қабылдаушы (волейер) ретінде ойыншы, әдеттегі жер соққысын жасау үшін ұзақ күтудің орнына, жарты волей жасауға тырыса алады (мысалы, Роджер Федерердің SABR тактикасы). Сервис және волей стилінің маңыздылығы соңғы жылдары ракетка және ішек технологияларының жетістіктеріне байланысты төмендеді, бұл ойыншыларға жер соққылары мен өткізу соққыларында жоғары айналыс жасауға мүмкіндік берді. Көрермендердің ләззаты үшін ұзақ тайбрейктерге ыңғайлы жағдай жасау үшін корт жабындарының баяулауы және доптардың қысымының төмендеуі де сервис және волей стилінің құнын азайтты. Бұл стратегияның мақсаты – қарсыласты дереу қысымға салу және ойынды жылдам аяқтау. Жақсы қайтарулар жасалуы керек, әйтпесе сервисті соққан ойыншы басымдық алады. Бұл тактика, әсіресе жылдам корттарда (мысалы, шөп корттарында) тиімді, ал баяу корттарда (мысалы, саз корттарында) тиімділігі төмен. Сәтті болу үшін ойыншыда қарсыластың нашар қайтарымын анықтау үшін жақсы сервис болуы керек немесе сет маңында жылдам және сенімді қозғалыс жасап, тиімді волей жасау қабілеті болуы керек. Мысалы, Кен Розуоллдың сервисі нашар болған, бірақ ол екі онжылдық бойы сервис және волей стилінде табысқа жетті. Ал Горан Иванишевич, күшті сервистері мен орташа волейлерімен сервис және волей стратегиясын қолдану арқылы табысқа жетті.

Сервистік-соңғы ойындары (шамамен 1940-2000 жылдар)

Теннистің алғашқы ұлылары Билл Тилден, Эллсворт Вайнс және Дон Бадж жақсы сервістерімен және желі ойындарымен танымал болғанымен, олар 100% сервіс және волей стилінде ойнаған жоқ. 1940 жылдардың соңында Джек Крамер әр сервістен кейін, тіпті екінші сервістен кейін де жүйелі түрде желіге келген әлемдік деңгейдегі бірінші ойыншы болды. Дегенмен, Крамер 1979 жылғы өмірбаяндық еңбегінде осы стратегияны 1948 жылғы кәсіби теннис турниріндегі қарсыласы Бобби Риггс бастағанын жазды: «Біз алғаш рет турнирге шыққанда, ол маған бірінші сервісінде, екінші сервісінде және тіпті менің екінші сервісімде де шабуылдады. Менің екінші сервісім Боббидікідей секірмейтін, сондықтан ол оны жеткілікті түрде терең қайтара алды және желіге кіре алды. Бұл мені үнемі шабуыл туралы ойлауға мәжбүр етті. Мен асығып кіріп, оның әлсіз тұсын – артқы қолын ұруға тырыстым. Демек, менің танымал стилім саналы түрде жоспарланған жоқ: ол Бобби Риггспен күресу қажеттілігінен туындады». Ойын стилі элиталар арасында жылдам танымал болды және ХХ ғасырдың соңына дейін белгілі бір корт жамылған жерлерде басым болды. 1950 жылдардың ортасында Панчо Гонзалес сервісі мен волейімен кәсіби теннисте үстемдік еткен кезде, оның сервісінің күшін ішінара жоққа шығаруға кейбір әрекеттер жасалды. Бұл ұзаққа созылған ойындарға және көрермендердің қызығушылығының артуына әкеледі деп есептелді. Ережелер кем дегенде үш рет өзгертілді:

Бірнеше маңызды турнирлерде, мысалы, АҚШ кәсіби чемпионатында Джеймс Ван Ален жасаған Ван Аленнің оңайлатылған есептеу жүйесі (VASSS) қолданылды. Матч үстел теннисі сияқты есептелді, әр ойынға 21 ұпай, әр ойыншыға 5 сервіс және екінші сервіс болмады. Алайда, жанкүйерлер дәстүрлі есептеу жүйесін ұнатты және Гонзалес VASSS ережелері бойынша жеңіске жетті. Джек Крамер, ол кезде кәсіби турдың ұйымдастырушысы және енді оның басты ойыншысы емес, үш секіру ережесін де сынап көрді, онда сервіс беруші доп кем дегенде үш рет секіргенге дейін желіге келе алмайды. Гонзалес бәрібір жеңіске жетті және бұл тәжірибе тоқтатылды. Крамер сондай-ақ базалық сызықтан бір ярд қашықтықта екінші сервіс желісін белгілеуге тырысты, осылайша сервіс беруші сервіс бергенде желіден алыс болады. Бірақ Гонзалес қайтадан жеңіске жетті және бастапқы ережелер қайта орнатылды. Сервіс және волей техникасымен танымал басқа теннисшілерге Панчо Сегура, Фрэнк Седгман, Кен Розуолл, Лью Хоад, Род Лавер, Рой Эмерсон, Джон МакЭнро, Стефан Эдберг, Пэт Кэш, Борис Беккер, Патрик Рафтер, Пит Сампрас және Тим Хенман жатады. Сампрас өте жақсы сервісі мен волейімен танымал болғанына қарамастан, баяу корттарда, әсіресе екінші сервісте әрқашан желіге келмейтін. Бұл оның жас кезінде жиі болатын. Көптеген сарапшылар Эдбергті қазіргі заманғы сервіс және волей стилінің жетекші өкілі деп санайды. Сервіс және волей стратегиясы әйелдер арасында дәстүрлі түрде аз таралған. Әйелдер волейінің алғашқы пионері – 1920 жылдардың ортасынан соңына дейін әйелдер теннисінің жолында болған Элизабет Райан. Бірақ әйелдер теннисінде сервіс және волей кейін ғана танымал болды. Бұл стиль Маргарет Кортты барлық уақыттағы Гранд Слем титулдары бойынша көшбасшыға айналдырды (24 жекелей, барлығы 62). Мартина Навратилова және Яна Новотна кейіннен сервіс және волей стилімен танымал болды. Жақында Мартина Хингис, Джастин Энин және Амели Моресмо сияқты ойыншылар желіге шабуылдауға дайын болды, Энин мен Моресмо 2006 жылғы Уимблдон финалында өте ауыр сервіс және волей стилінде ойнады және жалпы матчта волей ойынын көрсетті. Кейінірек Энин карьерасында, мысалы, 2007 жылғы АҚШ ашық турнирінің финалында Светлана Кузнецоваға қарсы сет және матч ұпайларында сервіс және волей ойынын көрсетті.

ХХІ ғасырдағы серуендеу және волей

Стратегия ерлер және әйелдер теннисінде бұрынғыдан азырақ қолданылса да, жиырма бірінші ғасырда да кейбір ойыншылар әлі де сервисте желіге ұсынуды жақсы көреді. Сервис пен волейді негізгі ойын стилі ретінде пайдаланатын белсенді ойыншылардың мысалдары: Фелисиано Лопес, Николас Махут, Ражиев Рам, Иво Карлович, Дастин Браун, Пьер-Юг Эрбер, Максим Кресси, Лукаш Кубот және Миша Зверев. Әйелдер теннисінде сервис пен волей жоғары деңгейде дерлік жойылды. Тейлор Таунсенд және Хси Су Вэй – бұл стильде ойнауды ұнататын жалғыз белгілі (WTA элитасы) ойыншылар. Басқа ойыншылар, таза сервис пен волей ойыншылары болмаса да, күтпеген тактика ретінде сервис пен волейді қолданады. Мысалы, Джон Иснер, Рафаэль Надаль және Даниил Медведев.

Сервисті және волейді қарау

Билл Тильден, 1920-ші жылдардың басым ойыншысы және пушкалы серудің әкелерінің бірі, соған қарамастан, артқы алаңнан ойнауды жөн көрді және оған күшті серулер мен соққылар жіберген қарсыласқа қарсы тұрудан артық ештеңе ұнатпады, ал қарсыласы желіге шабуылдаса – Тильден допты одан өткізудің жолын табатын. Тильден теннис ойынын талдауға көп уақыт жұмсады. Оның "Матч-плей және доптың айналуы" (1925) атты кітабы әлі күнге дейін басылып келеді. Онда Тильден кемелді базалық ойыншы әрқашан кемелді серуші мен волейерді 6:0 есебімен жеңеді дейді, себебі оның серуді қайтарулары жеңісті соққылар болады; бірақ ол сондай-ақ мұндай ойыншының болуы мүмкін емес екенін де айтады. Тильден осы стильді көптеген жылдар бойы қолданды. Пат Кэштің пікірінше, барлық уақыттағы ең қызықты матчтардың кейбіреулері Бьёрн Борг, Матс Виландер немесе Андре Агасси сияқты керемет базалық ойыншылар мен Джон МакЭнро, Пат Рафтер немесе Пит Сампрас сияқты күшті серушілер мен волейерлердің арасында өтті. Тильденнің заманынан бері, түрлі жабындардағы, мысалы, Борг пен МакЭнро арасындағы атақты бәсекелестік сияқты нәтижелер, оның теориясына қайшы келеді, өйткені күшті базалық ойыншылар күшті серушілер мен волейерлерді жеңуге бейім. Серуші және волейерлік ойынның тағы бір көрінісі – ол артқы алаңнан үнемі ойнаудан гөрі аз шаршатады. Крамер өзінің өмірбаянында Панчо Сегурамен бір рет үш матч ойнауға тырысқанын айтады, онда олар допқа жақындамас бұрын допты үш рет секіруге мүмкіндік берді. "Менің ойымша, Сегу екеуміз үш күн бойы осылай теннис ойнағанда шаршап қалар едік, өйткені мен барлық соққыларды орындауға мәжбүр болдым. Бұл серуге көп күш салып, содан кейін желіге шабуылдаудан әлдеқайда қиын болды". Ол сондай-ақ: "Розуолл кәсіпқойларға келгенде артқы алаң ойыншысы болды, бірақ ол желіде қалай ойнау керектігін өте тез үйренді. Ақырында, ол оны меңгерді, себебі физикалық күшін сақтау үшін де, басқа да себептерге байланысты да. Кенни сервисті және волейді үйренбесе, қырық жасқа дейін әлемдегі үздік ойыншы болар ма еді деп күмәнданамын". ХХ ғасырдың соңында ракетка технологиясының жақсаруына қарамастан, серу және волей теннисшінің дағдылары құрамында сирек кездесетін құрал болды, бірақ стратегиямен таныс ойыншылар оны әлі де қолдайды. Роджер Федерер жаңадан келе жатқан ойыншыларға, әсіресе жылдам жабындарда және күтпеген тактикалық қадам ретінде желіге келу стратегиясын елемеуді ұсынды. Миша Зверев сияқты басқа ойыншылар серуді және волейді меңгерудің қиындығын мойындады, бұл стильді қабылдау үшін 36 айлық күш-жігерін еске алды. Ол: "Әр ұпайда дайын болу керек. Сізді доптан өткізіп жіберуі мүмкін, сіз оңай волейді жіберіп алуыңыз мүмкін немесе сіз ұпайға ие боласыз" деді және оны монетаны лақтырудың кездейсоқтық табиғатына теңеді.