Кіріспе

Баскетбол техникасы
баскетбол соққысының түрі

Слэм-данк, немесе қарапайым ғана данк, – ойыншы ауаға секіріп, доңғалақтың көлденең жазықтығынан жоғары допты бақылап, бір немесе екі қолымен допты тікелей себетке енгізіп ұпай алатын баскетбол соққысының түрі. Бұл екі ұпайлық алаң қақпасының бір түрі. Мұндай соққы бұрын "данк соққысы" деп аталған.

Слэм-данк әдетте ең жоғары нәтижелі соққы болып саналады және көрермендерге ұнайды. Сондықтан, бұл әрекет көбінесе баскетбол ойынынан алынып, жыл сайынғы NBA All Star Weekend кезінде өтетін NBA данк жарысы сияқты жарыстарда көрсетіледі. NBA данк жарысының алғашқы нұсқасы 1976 жылғы ABA All Star Game-нің бірінші кезеңінде өткізілді. 2015 жылы түрлі соққы түрлерінің, соның ішінде слэм-данктың тиімділігін анықтау үшін зерттеу жүргізілді. Зерттеу баскетболдың бес деңгейінде (NBA, EuroBasket, Словениянің 1-ші лигасы және екі екінші деңгейдегі лига) жүргізілді. Зерттеудің жалпы нәтижесінде слэм-данк баскетболда ұпай жинаудың өте тиімді тәсілі екені анықталды, әсіресе NBA-да, онда зерттеудегі данктың ең жоғары пайызы тіркелді.

Тарих

Джо Фортенбери, Макферсон Глоб Рефайнерс командасы сапында ойнап жүргенде, 1936 жылы Мэдисон Сквер Гарденде допты сығып (данк) салды. Бұл оқиғаны "Нью-Йорк Таймс" газетінің спорт жазушысы, Пулитцер сыйлығының иегері Артур Дейли 1936 жылғы наурыз айындағы мақаласында мәңгі есте қалдырды. Ол Джо Фортенбери мен оның командаласы Уиллард Шмидт, лаяпқа тырысудың орнына секіріп, "кафетерийдегі клиент кофеге нан малып салатындай, допты төмен қарай итеріп себетке түсірген" деді. 1940 жылдары 2 метр 13 см (7 фут) бойлы орталық және Олимпиаданың алтын медалінің иегері Боб Курланд ойындарда үнемі данк жасап тұрды. Бірақ қорғаушылар данк жасауды жеке намыстандыру деп қарап, оған жаза беруге лайық деп ойлады; сондықтан олар жиі шабуылдаушы ойыншыларды қорқытып, осы әрекеттің алдын кестірді. Курландтың қарсыласы Джордж Микан: "Біз ойынға емес, ойын алдындағы жаттығуларда данк жасаушы едік" деді. 1960 жылдан 1973 жылға дейін "Бостон Селтикс" сапында ойнаған Сатч Сандерс: "Ескі кезде [қорғаушылар] сіз ауада болғанда, сізді ойыннан шығарып тастауға тырысып, ойнауға мүмкіндік бермейтін. Бұл жазба ереже емес, адептілік еді" деді. Дегенмен, 1950 және 1960 жылдардың басында НБА-ның ең биік және ең күшті орталықтары, мысалы, Билл Рассел мен Уилт Чемберлен осы әрекетті өздерінің шабуылдық қаруларына енгізді. Алға және қорғаушы позицияларындағы сәл кішірек ойыншылар данк жасауды бастады, бұл әрекетті танымал етуге көмектесті, мысалы, "Жампы" Джонни Грин, Гас Джонсон, Элгин Бейлор және Конни Хокинс 1960 жылдары; ал Дэвид Томпсон мен Джулиус Эрвинг 1970 жылдары. Осының нәтижесінде данк жасау бүгінгі күнгі стандарттық әрекетке айналды.

1956 жылғы ережедегі өзгерістер

1950 жылдары Джим Поллард пен Уилт Чемберлен екеуі де 15 фут қашықтықтағы еркін лақтыру сызығынан допты салды. Чемберлен жүгіріп келмей, еркін лақтыру шеңберінің жоғарғы жартысынан бастап алға жылдамдық алды. Арқадан допты лақтыру да Чемберленнің әрекеттерінен кейін тыйым салынды. 1956 жылы Билл Рассел Сан-Францискода осы мүмкіндікті пайдаланғаннан кейін, және Чемберлен колледжге келген соң, шабуылдаушы қақпашы, немесе себетке кедергі келтіру ережесі енгізілді. Канзас университетінде оқығанда Чемберлен Фого Аллен орнатқан 12 футтық эксперименталды себетке допты батқандығы мәлім. Чемберлен допты батқанда, оны "дипперлік" деп атаған.

Леу Альсиндор ережесі

Дункинг 1967 жылдан 1976 жылға дейін NCAA және жоғары мектеп спортында тыйым салынды. Көптеген адамдар бұл тыйымды колледж феномені Лью Альсиндордың (қазір Карим Абдул-Жаббар деп танылған) басымдығымен байланыстырады; осы тыйым салу ережесі кейде "Лью Альсиндор ережесі" деп аталады. Басқалары бұл тыйымның себебін нәсілдік мотивтермен байланыстырады, себебі сол кездегі колледж баскетболындағы ең көрнекті дункинг жасаушылардың көпшілігі афроамерикандықтар болды, ал тыйым салу 1966 жылғы NCAA University Division баскетбол чемпионатынан кейін бір жыл ішінде орын алды, онда Техас Батыс командасы, құрамында тек қара терілі ойыншылар болған, Кентукки командасын, құрамында тек ақ терілі ойыншылар болған, жеңіп ұлттық чемпионатты ұтып алды. Бас бапкер Гай Льюис басшылығымен Хьюстон (Эльвин Хейспен бірге) 1967 жылғы NCAA University Division баскетбол турнирінде жартылай финалға шығу жолында "stuff" (құбылыс) ойынын кеңінен пайдаланды.

Ажырағыш жиектер

НБА-да 1976 жылы Артур Эрхат "иілгіш болып, бірден бастапқы қалпына келетін" сыныққа патент алды, бұл алғаш рет доп соққанда (данк) артқы тақталардың сынуын күрт азайтып, қауіпсіздікті қамтамасыз етті. 1979 жылы Эрвингтің командаласы және орталық ойыншысы Даррил Доукинс екі рет НБА-ның артқы тақталарын данкпен қиратты, нәтижесінде артқы тақтаны бұзуды құқық бұзушылық деп жариялайтын ереже тез арада қабылданды. Технология ойыншылардың күші мен салмағының артуына бейімделу үшін дамыды, мысалы, бұзылатын сынық (1981 жылы НБА-ға енгізілген), артқы тақталарға қолданылатын материалдың өзгеруі және доп стендінің нығайтылуы. Артур Эраттың пружиналы бұзылатын сынықты ойлап табуы колледж баскетболында данктың қайта оралуына себеп болды. Люк Джексон да 1968 жылы артқы тақтаны қиратқан. АБА-да Чарли Хенц 1970 жылдың 6 қарашасында бір ойын кезінде екі допты сындырып, ойын тоқтатылды. НБА артқы тақтаны бұзуды техникалық бұзушылық деп есептейді, бірақ ол ойыншының тоқтатуқа алып келетін жеті бұзушылығының немесе ойыннан қуылтуға алып келетін екі бұзушылығының есебіне кірмейді, сондай-ақ ол ойыншының алты жеке бұзушылығының есебіне қосылады. Бұл осы әрекетті жасаудан ұстап тұруға көмектеседі, өйткені бұл командаға ұпайдан айыруы мүмкін.

Слэм-Данк сайысы дәуірі

Алғашқы Slam Dunk Contest 1976 жылғы 27 қаңтарда Денвердегі МакНиколс спорт аренасында 1976 жылғы ABA All Star Game-нің бірінші кезеңінде, ABA-мен NBA бірігуі аяқталу алдындағы лиганың соңғы All Star ойынында өтті. Эрвинг еркін лақтыру сызығынан секіріп, чемпионат финалында Томпсонды жеңді. Artis Gilmore, George Gervin және Larry Kenon да қатысты. NBA өзінің алғашқы Slam Dunk Contest-ін келесі маусымда өткен NBA Horse сияқты, маусым бойына созылған жекелеген шара ретінде ұйымдастырды. Әр ойынның бірінші кезеңінде бірге-бірге данқ салу сайысы өтті. Бұрынғы ABA ойыншысы Дарнелл "Доктор Дунк" Хиллман сол маусымның жеңімпазы атанды. Ол жеңімпаздың 15 000 долларлық сыйлығын алғанмен, Хиллман 2017 жылға дейін кубок алған жоқ.

Қазіргі заман

Хьюстон Кугарс командасы 1982 жылдан 1984 жылға дейін Хаким Оладжувон мен Клайд Дрекслермен бірге Phi Slama Jama деп белгілі болды. 1982 жылғы ұлттық чемпион, Солтүстік Каролинаның «Тар Хилз» командасында да екі танымал данкер болды: Джеймс Уорти және Майкл Джордан. Ларри Нэнс 1984 жылы алғашқы заманауи данкинг байқауында жеңіске жетті. 1986 жылы 1 метр 83 см (1,83 м) бойлы Спад Уэбб 1 метр 83 см (1,83 м) бойлы Доминик Уилкинсті жеңді. Майкл Джордан, данкинг шеберлігі үшін «Эйр Джордан» деп аталды, 1987 жылғы байқауда кейбір жанкүйерлер «Leaner» деп атаған данкингті танымал етті. Бұл данкингтің ерекшелігі Джорданның денесі данкинг жасаған кезде жерге тік бұрышпен орналаспағаны еді. TNT көрермендері оны Винс Картердің аяқтары арасынан жасаған данкингінен де жақсы деп бағалап, «барлық уақыттағы ең жақсы данкинг» деп атады. 1988 жылғы NBA данкинг байқауында Майкл Джордан мен Доминик Уилкинс арасында күрес болды. Джордан, Эрвинг сияқты, штраф сызығынан себетке данкинг жасады, бірақ аяқтарын жайып, оның данкингін Эрвингтікінен еске қаларлық етті. Жаңашыл маусымында орталық ойыншы Шакил О’Нил екі рет ойын барысында сонша күшпен данкинг жасады ki, бір гол стандартының гидравликалық тірегін сындырып (Феникс Сансқа қарсы), екінші гол стандартын ұстап тұрған дәнекерлеу тігістерін жұлып, себетті сындырып, жерге түсірді (Нью-Джерси Нетсқа қарсы), бірақ екі жағдайда да шыны сынбады. Бұл нәтижеде артқы тақтаны нығайтуға қосымша шаралар қабылданды. Сол маусымда Нью-Джерсидің Крис Моррис Чикаго Буллс командасына қарсы өткен ойында артқы тақтаны қиратты (қазіргі күнге дейін NBA-дағы соңғы оқиға). 1996 жылғы NBA данкинг байқауында жеңімпаз атанған Брент Барри штраф сызығынан данкинг жасады. Осы данкингі үшін Барри 50 ұпайдың 49-ын алды. Коби Брайант 1997 жылғы данкинг байқауында жеңіске жетті.

2000 жылдан қазіргі уақытқа дейін

Винс Картер 2000 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында француздық Фредерик Вайстан 7 футтан 2 дюйм (2,18 м) секіріп өтіп, допты сыртқа лақтырды. Француздық БАҚ оны "le dunk de la mort" – "өлімнің тығыны" деп атады. 2000 жылғы тығын жарысында Картер 360 градус бұрылыс жасап, жел тегершігімен (Кенни Уокердің 1989 жылғы 360 градус бұрылыс жасап, жел тегершігімен жасаған тығынына ұқсас, бірақ Картер сағат тілі бойынша, ал Уокер сағат тіліне қарсы айналды) және аяқтарының арасынан тығын жасады. Оны орындағанда көпшілік, тіпті төрешілер де сөзсіз қалды, себебі мұндай тығындарды ешкім бұрын көрген емес. 2008 жылғы Sprite Rising Star's Slam Dunk Contest-те Дуайт Ховард "Супермен" тығынын орындады. Ол Супермен киімін киіп, Орландо Мэджик командасының ойыншысы Джеймер Нельсон иығына плащ байлады. Нельсон допты жоғары лақтырып жіберді, ал Ховард еркін лақтыру сызығының ішкі жағынан секіріп, допты ұстап алып, шеңберге енгізді. Бұл тығын біршама даулы, өйткені оның қолы шеңберге тік бағытта емес еді. Кейбіреулер оның нақты тығын саналатынын жақтады, себебі доп төмен қарай себетке итерілді, тығынның негізгі анықтамасына сәйкес келді. 2009 жылғы НБА тығын жарысында Ховардқа арнайы себет әкелінді, ал шеңбер стандартты себеттен айтарлықтай жоғары болды. Ховард 1950 жылдарғы телефон будкасына кіріп, Супермен киімін қайта кигеннен кейін, Нельсоннан пас алып, жоғарырақ себетке екі қолмен оңай тығын жасады. Бұл рекордтық мақсатта орындалмаса да, тығын жанкүйерлерден жақсы баға алды, себебі оның көрінісі қызықты болды. Осы жарыста 5'9" (175 см) бойлы Нейт Робинсон Говардтың Супермен тақырыбына сәйкес келіп, Криптонитті бейнелеу үшін жасыл Нью-Йорк Никс жейдесі мен жасыл кроссовка киді. Ол жасыл "Криптонит" допты пайдаланып, 6'11" (211 см) бойлы Говардтан секіріп өтті. Бұл тығын мен көрініс Роббинсонға жеңіс әкелуі мүмкін еді, оны НБА жанкүйерлері жеңімпаз деп таныды. Робинсон Ховардқа өзінен секіруге мүмкіндік бергені үшін алғыс айтып, көпшіліктен Ховардқа да қошемет көрсетулерін өтінді. 2011 жылы "Клипперс" командасы Крис Пол, Блейк Гриффин және ДеАндре Джорданның аллеялық тығындарының арқасында "Лоб Сити" деп аталды. ЖаВейл МакГи қазіргі уақытта бір секіруде ең көп баскетбол тығыны жасау бойынша әлем рекордын ұстайды: үш. 2011 жылғы НБА Sprite Slam Dunk Contest-те жарысқан кезде МакГи екі доппен секіріп, әрқайсысын сол кездегі командаласы Джон Уоллдан аллеялық пас алғаннан кейін тығын жасады. 2016 жылғы НБА Slam Dunk Contest-те Зак ЛаВайн үш рет еркін лақтыру сызығынан тығын жасады: бір қолмен, жел тегершігімен және аяқтарының арасынан. Барлық тығындар 50 ұпайдан алды және тығын жарысын жеңіп алды.

Дунка түрлері

Дунк түрлері себетке қарай қозғалыс кезінде орындалатын әртүрлі қимылдарды көрсетеді. Олар қарапайым бір немесе екі қолмен алға қарай бағытталған дунктан басталып, әртүрлі деңгейдегі қабілеттілік пен күрделілікке жетеді. Жеке дунк түрлерін басқа да қимылдармен толықтыру арқылы өзгертуге болады; мысалы, допты сыртқы жақтан себетке тигізіп, ауада ұстап алып, екі рет серпитіп дунк жасаған ойыншы "себеттен өзіне қарай пас беріп, екі рет серпитіп дунк жасады" деп есептеледі.

Томагавк

Ең қарапайым басу түрлерінің бірі – "томахок" басуы, ол томахокпен соққының бастапқы айналуы мен күшті төмен қарай қозғалысына ұқсайды. "Томахок" басуы бір немесе екі қолмен орындалуы мүмкін, екі қолмен орындалса, ол "backscratcher" деп аталады. Бұл басу бастапқыда "горилла басуы" деп аталған, бірақ қазір бұл термин сирек қолданылады. Секіру кезінде доп жоғары көтеріліп, көбінесе ойыншының басынан артылып, содан кейін төмен қарай соғылып, секірудің ең жоғарғы нүктесінде доңғалаққа түсіріледі. Орындалуы үшін күрделі дене механикасы қажет болмағандықтан, "томахок" басуын кез келген дене бітімі мен секіру қабілеті бар ойыншылар қолданады. Екі қолмен допты сенімді ұстауға мүмкіндік беретіндіктен, екі қолмен орындалатын "томахок" басуы ойын жағдайларында жиі қолданылады – әсіресе, аллеялық пастарда (alley oops) және шабуылдық серік ойынынан соңғы басуларда. Көбінесе кездесетін нұсқасы бойынша, "томахок" басуын орындамас бұрын немесе орындау кезінде 360 градусқа айналуға болады. 2009 жылы тәуелсіз слэм-данкер Трой МакКрей бұл басудың ерекше күрделі түрін ойлап тапты: "томахок" қозғалысын аяқтағаннан кейін, допты доңғалаққа түсірудің орнына, "жел тегершігі" (windmill dunk) басуы орындалады (төменде қараңыз).

Жел тегершігі

Ұшу алдында немесе секіру сәтінде доп құрсаққа жақын әкелінеді, содан кейін ойыншының толық созылған қолының ұзындығына сәйкес допты белден төмен жылжыту арқылы жел тегершігі қозғалысы басталады. Содан кейін созылған қолдың айналуынан кейін доп дөңгелек қозғалыспен қозғалады, әдетте алдыңғы жағынан артқы жағына қарай, сосын сыртқы жақтан себетке соғылады. Дегенмен, инерцияға байланысты көптеген ойыншылар жел тегершігінің барлық кезеңінде допты алақандарында ұстай алмайды, бірақ құлау жиі бір қолмен аяқталады, себебі центростремителiк күш ойыншыға тек құлауға арналған қолымен допты басқаруға мүмкіндік береді. Кейде алақанға жабысқақ шайыр немесе ұнтақ жағылады, олар ұстауды жақсартады және допты жоғалтуды болдырмайды деп саналады. Ойыншылар арасында жел тегершігінің бағытындағы шағын өзгерістер ұшып тұрғанда дене бағытына, сондай-ақ басым қолға қатысты секіру стиліне (бір аяқпен немесе екі аяқпен) байланысты. Жел тегершігінің түрлі нұсқалары бар, ең көп таралғаны – жоғарыда аталған бір немесе екі қолды нұсқалар. Мұндай жағдайларда жел тегершігі қозғалысы бұрын талқыланған бір қол техникасымен орындалып, бір немесе екі қолмен аяқталуы мүмкін, немесе ойыншы допты екі қолмен басқарып, екі қолмен жел тегершігі қозғалысын орындап, бір немесе екі қолмен аяқтауы мүмкін. Сонымен қатар, допты доминантты қолмен қол мен алқаның арасында қысып ұстауға болады. Осы қысып ұстау әдісі допты жақсырақ сақтап, жел тегершігі қозғалысын жылдамдатуға және себетке күштірек соққы беруге мүмкіндік береді, бір немесе екі қолмен аяқтағанда да. Осы әдісті қолдану арқылы ойыншылар жел тегершігі қозғалысын алға қарай орындауға мүмкіндік алады, бұл әдісті француз спортшысы Кадур Зиани өзінің танымал екі еселі жел тегершігін ойлап тапқанда қолданған. Көбінесе ойын барысында жел тегершігі аллеялық пастың арқасында орындалады, бірақ қажетті уақыттың көптігіне байланысты қорғаныстан соққан допты қайтаруда сирек кездеседі. Доминик Уилкинс ойындарда да, жарыстарда да күшті жел тегершіктерін танымал етті, оларға екі қолмен, өздігінен өту, 360 градусқа бұру, сыртқы жақтан ілу және олардың біріктірілген түрлері кірді.

Қос ілеспе

Секірудің басында допты бір немесе екі қолмен бақылайды, ал ауаға көтерілгеннен кейін әдетте кеуде деңгейіне дейін көтеріледі. Ойыншы содан кейін допты жылдам төмен қарай итеріп, қолдарын толықтай созып, допты белден төмен түсіреді. Соңында допты басынан жоғары көтеріп, бір немесе екі қолмен нысанаға тигізеді; ал қос ұстау бір үзділіссіз қозғалыс сияқты көрінеді. Ойыншының атлетикалық қабілетін көрсету үшін, допты белден төменгі жағдайда бірнеше миллисекундқа ұстап тұруға болады, осылайша оның секіру қабілетін (тұрақтанған уақытын) көрсетеді. 180 градусқа бұрылу немесе секіру кезіндегі дене бұрышының нәтижесінде қос ұстау көбінесе ойыншының арқасы сыртқы жаққа қаратылып орындалады. Бұл бағыт қос ұстау қозғалысына қолайлы болғанымен, Спад Вебб осы допты себетке қарап тұрып орындағаны мәлім. Сонымен қатар, Кенни "Скай" Уокер, Трейси МакГрэйди 1989 және 2000 жылғы НБА сайыстарында және басқалары қос ұстаудың 360 градусқа бұрылуын орындады (МакГрэйди допты нысанаға тигізер алдында өзіне лақтырып алды). 2007 жыл шамасында тәуелсіз слэм-данкер T Dub 540 градусқа бұрылып қос ұстауды орындады, содан кейін сыртқы жаққа ілініп тұрды.

Аяқ аралығы

Бір аяқты секірушілер үшін доп көбінесе секіргенге дейін немесе секірген кезде басым емес қолға беріледі; екі аяқты секірушілер үшін бұл ауысу көбінесе миллисекундтарға кешіктіріледі, себебі екі қол да допты құлатудан сақтау үшін бақылайды. Ауада болғаннан кейін, допты соққылаушы көбінесе допты басым емес қолынан басым қолына көтерілген аяқтың астына ауыстырады. Соңында, басым қол допты жоғары көтеріп, шеңберге соғады. Аяқтар арасынан соққылау 1994 жылғы НБА слэм-данк сайысында Исайя Райдермен танымал болды, ол оны "The East Bay Funk Dunk" деп атады, сондықтан он жыл бұрын НБА сайысында Орландо Вулридж осындай соққылау жасағанмен, бұл соққылау көбінесе "Райдер соққылауы" деп аталады. Содан бері аяқтар астынан соққылау НБА сайысында бірнеше қатысушылармен сыналып, басқа да сайыстардың маңызды бөлігіне айналды. Оның қиындығы – қажетті қол-көз үйлестіруі, икемділігі және ауада ұшу уақыты – оны көбінесе бәсекелестік ойындар емес, көрмелер мен жарыстар үшін қалдырады. Рики Дэвис НБА ойынында осы соққылауды аяқтауға қол жеткізді, бірақ ол да, Джош Смит та ойында кем дегенде бір рет сәтсіздікке ұшырады. Бастапқы және соңғы қолдардың, сондай-ақ көтерілген аяқтардың мүмкін комбинацияларының арқасында аяқтар арасынан жасалатын соққылаудың көптеген түрлері бар – кез келген басқа соққылаудан гөрі көбірек. Мысалы, 1997 жылғы француздық данк сайысында Дали Таамалла сол қолымен допты бақылап тұрып, оң аяғымен секірді, ал ауада болғаннан кейін допты сол қолынан оң аяғының астынан оң қолына ауыстырып, соққылауды аяқтады. НБА жұлдызы Джейсон Ричардсон да аяқтар арасынан жасалатын соққылаудың бірнеше ерекше түрлерін енгізді, соның ішінде өзіне лақтырылған допты және өзіне артқы тақтан лақтырылған допты. Тәуелсіз спортшы Шейн 'Слам' Уайз аяқтар астынан допты ауыстыруды бастамас бұрын, допты екі қолмен ұстап алу әдісін енгізді. Бірнеше ойыншылар соққылауды бір немесе екі қолмен, арқалары шеңберге қаратылып жасағанмен, ең танымал нұсқасы – 360 градусқа бұрылып жасалатын аяқтар арасынан соққылау, немесе жай ғана: аяқтар арасынан 360 градус. Оның талап ететін спорттық қабілеті мен ауада ұшу уақыты көпшілікке ұнайды және ойыншылар оны барлық соққылаулардың ең бастысы деп санайды.

Бүйірінің тіреуі

Ойыншы себетке жақындап, стандарттық тұғырлау секірісін жасайды. Бірақ топты бір немесе екі қолмен ғана тұғырлаудың орнына, ойыншы білегін себеттен өткізіп, шынтақ ойығын сақаға іліп, қысқа уақытқа ілінеді. Бұл тұғырлауды Винс Картер 2000 жылғы НБА Slam Dunk сайысында таныстырғанмен, Коби Брайант осы тұғырлауды екі жыл бұрын, 1998 жылы Филиппинде өткен көрмеде, ал 1997 жылғы маусымнан кейін Magic Johnson's A Midsummer Night's Magic қайырымдылық шарасында көрсеткен. Сондай-ақ, Рой Хинсон 1986 жылғы НБА Slam Dunk сайысының алдында осы тұғырлауды жаттығу кезінде орындаған. Халық арасында бұл тұғырлаудың «балға батыру», «печенье банкасы» және «шынтақ ілгісі» сияқты түрлі атаулары бар. 2011 жылғы НБА сайысында Лос-Анджелес Клиперс командасының қуатты шабуылшысы Блейк Гриффин себеттен кері секіріп, шынтағымен ілініп тұрды. Бұл тұғырлаудың бірнеше басқа да түрлері бар, олардың ішінде өздігінен секіріп, қолтық астынан ілу, жел тегершігі және адамның үстінен секіру. Ең қызықтысы – 2012 жылдың шілдесіне дейін ешкім қайталаған емес екі нұсқасы. 2008 жылы канадалық спортшы Джастин Дарлингтон «қос шынтақпен ілу» деп аталатын жаңа нұсқаны ұсынды, онда ойыншы екі білегін де себеттен өткізіп, екі шынтақ ойығынан ілінеді. 2009 жылы француз спортшысы Гай Дюпуй аяқтарының арасынан шынтақпен ілуге болатынын көрсетті, бірақ Гай шынтағымен себетке ілінуден бас тартты, мүмкін, төмен қарай құлау жарақатқа әкелуі мүмкін екенін білгендіктен.

Аллеялық-ооп

Аллельді ооп-данк, бұл ресми емес атауы, доп ауада ұсталғаннан кейін бірден батырылғанда орындалады. Аллеялық оопты слэм-данкқа қолдану ойындар мен жарыстарда да болады. Ойында, ойын немесе шабуыл сағатында секундтың бір бөлігі ғана қалғанда, допты сыртқа лақтыру арқылы аллеялық ооп жасауға тырысуға болады, себебі допқа ойыншы тигенше ешбір сағат қайта саналанбайды. Оң жақтағы суреттер 1/5 секундтық аралықты көрсетеді.

Басқа

Джеймс Уайт 2006 жылғы NCAA Slam Dunk Contest-те фол сызығынан tomahawk және жел тегершігі түрлерін сәтті орындады. Ол бұл жарыста фол сызығынан аяқтарының арасынан секіріп өткен тығын жасауға үлкермегенмен, басқа жағдайларда оны орындағаны белгілі. 2008 жылғы НБА Slam Dunk Contest-те Джамарио Мун фол сызығынан секіріп, доминант емес қолымен командаласы Джейсон Капонодан секіріп келген пасты ұстап, тығын жасады. 6'2" бойлы Солтүстік Америкалық спортшы Эрик Бишоп "Paint Job" деп аталатын тығынның жаңа түрін көрсетті. Атауы баскетбол алаңындағы кілтке сілтеме жасайды, ол көбінесе "бояу" деп аталады. Басты сызық бойымен жүгіріп келген Бишоп кілт шекарасында бір аяғымен секіріп, кілттің үстінен жылжи отырып бір қолымен тығын жасады және ұшып шыққан жеріне қарама-қарсы жаққа 16 фут қашықтыққа қонды. Кем дегенде бір ойыншы 720 градусқа бұрылып тығын жасады (яғни, ауада екі толық айналым жасады): Тавриан Фонтенетт, сондай-ақ "Air Up There" деген атпен Streetball ойынының бірінде.

Әйелдер ойынына қатысу

Әйелдер баскетболында ерлер ойынымен салыстырғанда, батулар (данк) сирек кездеседі. Жаттығуларда данк жасау жиірек болады, бірақ көптеген жаттықтырушылар жарақат алу немесе ұпай жинау мүмкіндігін жоғалту қаупі болғандықтан, бәсекелестік ойындарда одан аулақ болуға кеңес береді. 1978 жылы Кардте Хикс Нидерландтағы ерлер кәсіби лигасының ойынында кәсіби деңгейде данк жасаған алғашқы әйел болды. 1984 жылы 6'7" (201 см) бойы бар Джорджанн Уэллс, Батыс Вирджиния университетінің ойыншысы, 21 желтоқсанда Шарлстон университетіне қарсы өткен ойында әйелдер арасындағы колледж баскетболында слэм-данк жасаған алғашқы әйел атанды. 1994 жылдың 4 желтоқсанында Шарлотта Смит (баскетбол), сол кезде UNC Tar Heels әйелдер баскетбол командасының мүшесі, данк жасаған екінші колледж ойыншысы болды. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, 7 WNBA ойыншысы 21 данк жасаған. Олардың 7-сі All-Star ойындарында, ал қалған 14-і регулярлық маусымда немесе плей-офф кезінде тіркелді. Алғашқы және екінші данктерді Лиза Лесли (Лос-Анджелес Спаркс) 2002 жылдың 30 шілдесінде (Майами Солға қарсы) және 2005 жылдың 9 шілдесінде жасады. Басқа WNBA данктерін Мишель Сноу, Кандис Паркер (екі рет), Сильвия Фаулз, Бриттни Гриннер, Глори Джонсон, Джонквел Джонс, Елена Делле Донн, Авак Куир, Тина Чарльз және Лиз Камбадж жасады. WNBA-да ең көп данк жасау рекорды Бриттни Гриннерге тиесілі. Оқушы кезінде ол 32 ойында 52 рет данк жасап, бір ойында жеті данк жасау рекордын орнатты. Бейлор университетінде Гриннер әйелдер колледж баскетболында данк жасаған жетінші ойыншы және бір колледж ойынында екі рет данк жасаған екінші әйел болды. 2013 жылдың 27 мамырында WNBA-дағы дебютінде Гриннер екі рет данк жасады. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, ол WNBA-да 13 данк жасады, оның ішінде плей-офф ойынындағы алғашқы данк (2014 жылдың 25 тамызы). 2012 жылғы Лондон Олимпиадасында Австралиялық Opals командасының Лиз Камбадж Ресейге қарсы ойында данк жасап, Олимпиада тарихында данк жасаған алғашқы әйел болды.

Дункерлік жарыстардағы әйелдер

2004 жылы, жоғары сыныпта оқитын кезінде Кандис Паркер Макдональдс All American Game-ге шақырылып, оған қоса өткізілген шараларға қатысты, онда ол слэм-данк байқауын жеңіп алды. Келесі жылдары басқа да әйелдер бұл байқауға қатысты; алайда 2007 жылы Кели Кейн, Кристал Томас және Майя Мурға осы байқауға қатысуға рұқсат берілмеді. Бриттни Грайнер 2009 жылғы Макдональдс слэм-данк байқауына қатысуға ниеттенді, бірақ орта мектебінің қатысу ережелеріне байланысты бұл шараға қатыса алмады. 6'3" (191 см) бойлы Бреанна Стюарт, 6'2" (188 см) бойлы Алексис Принс және 5'9" (175 см) бойлы Бриттни Сайкс 2012 жылғы байқауда өнер көрсетті; Принс пен Сайкс өздерінің слэм-данктарын аяқтамады, ал Стюарт бірінші раундта екі рет сәтті орындады, бірақ финалдық раундта екінші екі әрекеті сәтсіз аяқталды.

Фраза ретінде қолдану

Көптеген спорттық идиомалардың бірі – "слам-данк" тіркесі, көбінесе баскетболдан тыс, белгілі бір нәтижеге немесе сөзсіз табысқа ("сенімді нәрсеге") қатысты әдеттегі тілде қолданылады. Бұл, басқа түрдегі лақтыруларға қарағанда, слэм-данктың табысқа жету ықтималдығының жоғары болуымен байланысты. Сонымен қатар, "ұтылып қалды" немесе "постерге ілікті" деген сөздер кейде біреудің екіншісімен оңай ұялтқанын көрсету үшін қолданылады, бұл қарсыластың слэм-данк жасауына кедергі келтіруге тырысудың ұятын білдіреді. Бұл кеңінен қолданылу, мысалы, бейсболдан туған "тақтаға шығу" және "оны парктен шығарып жіберді" сияқты тіркездердің немесе американдық футболдан шабыттанған "жеңіс формациясы" немесе "Мэриге салем" сияқты фразалардың Солтүстік Американың күнделікті тіліне енуін еске салады.