Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы айларындағы өлім маршысы

Кіріспе

Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы айларындағы өлім маршы

"Марш" – Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңдеріндегі мәжбүрлі марштар сериясын білдіреді. Германияның әскери тұтқындар лагерьлерінде ұсталған 257 000 батыс одақтас әскери тұтқындарының 80 000-нан астамы 1945 жылғы қаңтар мен сәуір аралығында, шамамен төрт ай бойы Польша, Чехословакия және Германия арқылы батысқа қарай қатаң қыс жағдайында марш жасауға мәжбүр болды. Оқиғалар сериясы түрлі атаулармен белгілі болды: "Батысқа үлкен марш", "Ұзын марш", "Ұзын жол", "Ұзын сапар", "Қара марш", "Нан маршы" және "Германия арқылы өлім маршы", бірақ көптеген аман қалғандар оны жай ғана "Марш" деп атады. Кеңес әскері шығыс майданында шабуылдағандықтан, неміс билігі тұтқындардың босатылуын кешіктіру мақсатында тұтқындар лагерлерін эвакуациялауға шешім қабылдады. Сонымен қатар, жүздеген мыңдаған неміс бежендері, олардың көпшілігі әйелдер мен балалар, сондай-ақ басқа ұлттардың азаматтары да батысқа қарай жаяу жол тартты. Ең танымал мысалдар:
Помераниядағы Грос Тиховтағы Stalag Luft IV-тен тұтқындар Германия арқылы қатты қарлы боранда қатысты, оның салдарынан жүздеген адам қаза тапты;
Сталаг VIII B-ден "Ламсдорф өлім маршы" деп аталған марш, өлім-жұлым көрсеткіштері бойынша 1942 жылғы Батан өлім маршына ұқсас болды. Силезиядағы Stalag Luft III-тен Баварияға дейін.

Нысандар

1944 жылдың 19 шілдесінде Адольф Гитлер өзінің штаб-пәтерінен, Вольфсшанцеден, Stalag Luft VI-дан батысқа қарай "Рейхті қорғауға дайындық туралы" бұйрық шығарды. Ол неміс азаматтық халқын толық соғыс күйіне келтіріп, "шет елдік еңбек күшін" (құлдық еңбек күшін) және азаматтық халықты шығыстан келе жатқан кеңес әскерінен эвакуациялауға дайындық туралы нұсқаулар берді. 6-тармақтың (а) бөлімінде "соғыс тұтқындарын тылға жылжытуға дайындық" қарастырылды. Бұл жүздеген мыңдаған одақтас әскери қызметшілері үшін соғысты ұзартып, оларға ауыр жағдай туғызып, аштыққа, жарақаттануға және/немесе өлімге себеп болды. Соғыстың соңғы кезеңдерінде тұтқындар оларды батысқа жылжытудың себептерін жете түсінбеді. Көптеген түрлі және қайшылылыққа толы әңгімелер тарады, олардың ішінде: Олар Дрезден сияқты қалалардағы бейбіт тұрғындарды нысанаға алған одақтас командирлеріне кек қайтару үшін концлагерлерге өлтіруге апарылып жатыр. Тұтқындар шаршап қалып, өлімге дейін күшпен жүруге мәжбүр болады, бұл тәжірибе бұрыннан-ақ жапон әскерімен танымал болған (мысалы, Батаан өлім маршы). Олар бейбіт келісімдерге қол жеткізу үшін кепіл ретінде ұсталады, соның ішінде Альп тауларындағы ұлттық бекіністе сақталады деген қауесеттер болды. Бұл мәлімдемені 1944 жылы тұтқын лагерлерінің бас қолбасшысы болып тағайындалған СС генералы Готтлоб Бергер растады. Бергер соғыс қылмыстары бойынша сотталу кезінде (1948) Гитлердің одақтастар бейбіт келісімге келмесе 35 000 тұтқынды өлімге кесумен қорқытқанын айтты. СС басшысы Генрих Гиммлер де Балтық теңізі жағалауына баса назар аударып, Любек шығанағындағы сарайда жаңа штаб-пәтерін құрды.

Батысқа қарай негізгі эвакуациялық жолдар

Роберт Ширмер солтүстік Германиядағы Қызыл Крест делегаты болды, әскери тұтқындар лагерьлері эвакуацияланып жатқан кезде. Оның жағдайы туралы есебі 1945 жылдың 18 ақпанында Лондон мен Вашингтонда алынды. Ол Помераниядағы жолда қадам басып келе жатқан топты көрген болуы мүмкін. Ол Германиядағы әскери тұтқындардың жалпы жағдайымен хабардар болды және оның есебінде батысқа қарай әскери тұтқындарды эвакуациялаудың үш негізгі бағыты сипатталған:

Азық-түлік өте аз болғандықтан, олар тірі қалу үшін кез келген нәрсені іздеуге мәжбүр болды. Кейбіреулері иттер мен мысықтарды, тіпті егеуқұйрықтар мен шөпті – қолына тигеннің бәрін жеді. Жылдар бойы түрмедегі рационнан әлсірегендерінен, соғысқа дейінгі салмақтарының жартысына дейін азайғандары болды. Жағдайдың нашарлығы мен ашаршылыққа жақын диета салдарынан, жүздеген әскери тұтқын жол бойы аурудан қайтыс болды, ал тағы көптегені ауырған. Дизентерия кең таралған: Германиядағы Қызыл Крест делегаты Роберт Ширмердің сөзіне сүйенсек, солтүстік бағыттағы әскери тұтқындардың 80% осы ауруға шалдыққан. Ауруға шалдыққандар марш жасауды жалғастыруға мәжбүр болғандықтан, өзін-өзі ластаудың ұятты жағдайын бастан өткерді және аурудың әлсіретуші әсерінен одан әрі әлсіреп қалды. Дизентерия бір топтан екінші топқа оңай жұқты, олар бірдей бағытты ұстанғанда және бірдей жерлерде демалды. Көптеген әскери тұтқындар қырынудан зардап шекті, бұл гангренаға әкелуі мүмкін. Дене бітімен таралатын тиф барлық әскери тұтқындар үшін қауіпті болды, бірақ бұрын жұқтырған топтар түнде баспана ретінде пайдаланғандықтан қауіп күшейді. Кейбір адамдар ұйқыда мұздап қалып қойды. Бұған қоса, одақтас күштерінің әуе шабуылынан туындаған қауіптер де болды, олар әскери тұтқындарды кері шегініп келе жатқан неміс әскерлері деп жаңылыстырды. 1945 жылдың 19 сәуірінде Грессе ауылында 30 одақтас әскери тұтқын қаза тауып, 30-ы ауыр жарақат алды (мүмкін, қайтыс болды), RAF "Тайфун" ұшақтарынан оқ жауып шабуыл жасағаннан кейін. Қыс аяқталғанда, суықтан зардап шегу азайды және кейбір неміс күзетшілері әскери тұтқындарға қатысты қатыгездігін азайтты. Бірақ мұз еріп, көптеген әскери тұтқындар киім-кешек, азық-түлік және басқа да заттарды тасымалдау үшін жасаған шаналарын пайдасыз етті. Сондықтан жолға тасымалдауға болмайтын заттармен толып кетті. Кейбіреулері тіпті ауа райы қайтадан суытпасын деп үміттене отырып, жамылғыларын тастап кетті. Ол, босатылғаннан кейін, оның әскери тұтқындар тобына АҚШ армиясының офицері револьвер беріп, оларға оларды әділетсіз ұстаған күзетшілерді атуға бұйрық бергенін айтты. Ол: "Біз солай істедік!" деді. 1945 жылдың 4 мамырында RAF Бомбалаушылар командасы "Экзодус" операциясын іске қосты және алғашқы әскери тұтқындар әуемен елдеріне қайтарылды. Бомбалаушылар командасы келесі 23 күн ішінде 2900 рейс жасап, 72 500 әскери тұтқынды тасымалдады.

With so little food they were reduced to scavenging to survive. Some were reduced to eating dogs and cats — and even rats and grass—anything they could obtain. Already underweight from years of prison rations, some were at half their pre war body weight by the end. Because of the unsanitary conditions and a near starvation diet, hundreds of POWs died of disease along the way and many more were ill. Dysentery was common: according to Robert Schirmer, a Red Cross delegate in Germany, 80% of the POWs on the northern line of march were suffering from this disease. Sufferers had the indignity of soiling themselves whilst having to continue to march, and being further weakened by the debilitating effects of illness. Dysentery was easily spread from one group to another when they followed the same route and rested in the same places. Many POWs suffered from frostbite which could lead to gangrene. Typhus, spread by body lice, was a risk for all POWs, but was now increased by using overnight shelter previously occupied by infected groups. Some men simply froze to death in their sleep. In addition to these conditions were the dangers from air attack by Allied forces mistaking the POWs for retreating columns of German troops. On April 19, 1945, at a village called Gresse, 30 Allied POWs died and 30 were seriously injured (possibly fatally) when strafed by a flight of RAF Typhoons. As winter drew to a close, suffering from the cold abated and some of the German guards became less harsh in their treatment of POWs. But the thaw rendered useless the sledges made by many POWs to carry spare clothing, carefully preserved food supplies and other items. So, the route became littered with items that could not be carried. Some even discarded their greatcoats, hoping that the weather did not turn cold again. explained how, once liberated, his group of POWs were given a revolver by a U. S. Army officer and told to shoot any guards who had treated them unfairly. He stated that "We did!" On 4 May 1945 RAF Bomber Command implemented Operation Exodus, and the first prisoners of war were repatriated by air. Bomber Command flew 2,900 sorties over the next 23 days, carrying 72,500 prisoners of war.

Өлім-жітімнің жалпы саны

Германиядағы АҚШ әскери тұтқындарының жалпы саны 93 000 – 94 000 шамасында болды, ал ресми дереккөздер 1 121 адамның қаза тапқанын хабарлайды. Британдық Достастықтың (Commonwealth) жалпы саны шамамен 180 000 болды. Нақты деректер жоқ болғасын, бірақ осындай қаза тапқандар саны ескерілсе, шамамен 2 200 адам қаза тапқан болуы мүмкін. Осылайша, АҚШ Ардагерлер істері департаментінің мәліметіне сәйкес, шерулердің салдарынан АҚШ және Достастықтың шамамен 3 500 әскери тұтқыны қаза тапты. Бұл өлімдердің кейбіреуі өлім шерулерінен бұрын болған болуы мүмкін, бірақ шерулер олардың көп бөлігіне себеп болды. Никол мен Реннелл британдық билік органдарымен жан-жақты сауалдасқаннан кейін, британдық және Достастық әскери тұтқындарының қазасы туралы жинақталған деректер сақталмағанын анықтады. Олар тек 2 500 – 3 500 американдық, британдық және Достастық әскери тұтқындарының шерулерде қаза тапқаны туралы болжам жасауға ғана болады. Басқа да бағалаулар әртүрлі, бір журналда бұрынғы әскери тұтқындар үшін Gross Tychow шеруінен ғана 1 500 адамның қаза тапқаны көрсетілген. Әскери тұтқын лагерлерімен тығыз байланысты болған ЕХҚА (YMCA) жоғары лауазымды қызметкері 1944 жылдың қыркүйегі мен 1945 жылдың мамыр айы аралығында Достастық пен американдық әскери тұтқындарының 8 348-і қаза тапқанын хабарлады. Маршруттың құрбандарының белгілі қабірлері Германиядағы ірі соғыс зираттарында қайта жерленді. Достастық әскерлерінің алға жылжу жолынан алыс зираттардағы 1945 жылдың қаңтарынан бастап қаза тапқан әскерилер (әуе күштерінен өзге) әскери тұтқындардың қазасын білдіруі мүмкін. Белгісіз қабірлері бар әскери тұтқындардың құрбандарының есімдері Дюнкерк ескерткіші сияқты науқан ескерткіштерінде болуы керек, ал өлім күні оның шеруде болған-болмағанын көрсетеді. 1945 жылы қаза тапқан әскерилер Дурнбах соғыс зиратында, Берлин 1939–1945 соғыс зиратында немесе Дюнкерк ескерткішіндегі тізімде 469 адамды құрайды; бұл RAF және Әскери-теңіз күштерінің қызметкерлерін, басқа зираттарда жерленген әскери тұтқындарды немесе басқа науқандарда тұтқынға алынған және қабірі белгісіз адамдарды қоспағанда. Бұл жоғарыда көрсетілген шамамен 2 200 санымен сәйкес келуі мүмкін.

The total number of US POWs in Germany was in the region of 93,000 94,000 and official sources claim that 1,121 died. The British Commonwealth total was close to 180,000 and while no accurate records exist, if a similar casualty rate is assumed, the number who died would be around 2,200. Therefore, according to a report by the US Department of Veterans Affairs, almost 3,500 US and Commonwealth POWs died as a result of the marches. It is possible that some of these deaths occurred before the death marches, but the marches would have claimed the vast majority. Nichol and Rennell, after detailed enquiries with the British authorities, concluded that no consolidated figures for deaths of British and Commonwealth POWs was kept. They are only able to put forward a "guess" of between 2,500 and 3,500 American, British and Commonwealth POW deaths on the marches. Other estimates vary greatly, with one magazine for former POWs putting the number of deaths from the Gross Tychow march alone at 1,500. A senior YMCA official closely involved with the POW camps put the number of Commonwealth and American POW deaths at 8,348 between September 1944 and May 1945. The casualties of the March who have a known grave have mostly been reburied in the larger war cemeteries in Germany. In cemeteries away from the line of advance of Commonwealth troops, army (as opposed to air force) casualties from January 1945 onwards have a high chance of representing POWs who died on the March. For POW casualties with no known graves, their names should appear on a campaign memorial, such as the Dunkirk Memorial, and the date of death suggests whether or not it occurred on the March. Army casualties in 1945 buried at Durnbach War Cemetery, the Berlin 1939 1945 War Cemetery or appearing on the Dunkirk Memorial total 469; this must exclude RAF and Naval personnel, POWs buried in other cemeteries, or those with unknown graves who were taken prisoner in other campaigns. This may be consistent with the 2,200 estimated total shown above.

Шешулер үшін кінәлі

1944 жылы әскери тұтқындар лагеріне жетекшілік еткен СС генерал-лейтенанты Готтлоб Бергер тұтқындалып, 1947 жылы Министрліктер сотында сотталды. 1949 жылы Бергерге қарсы жасалған шерулер үшін кінәлауға тырысылды және айыптама мынадай мәлімдемелерден тұрды: 1944 жылдың қыркүйегінен 1945 жылдың мамырына дейін жүздеген мың американдық және одақтас әскери тұтқындары нашар ауа-райы жағдайында, жеткілікті демалыс, баспана, тамақ, киім және медициналық жабдықтарсыз мәжбүрлі шерулерге салынды; және осындай мәжбүрлі шерулер, айыпталушы Бергердің, Соғыс тұтқындары ісі жөніндегі басшы ретіндегі өкілеттігімен жүзеге асырылып, көптеген мыңдаған тұтқындардың өліміне және ауыр жағдайға әкелді. Бергер 1929 жылғы Женева конвенциясына сәйкес, немістердің міндеті – әскери тұтқындарды ықтимал соғыс аймағынан шығару болғанын, егер бұл олардың өміріне одан да үлкен қауіп тудырмаса, деді. Ол сондай-ақ, Қызыл Армияның күрт ілгерілеуі немістерді таң қалдырғанын, олар тұтқындарды пойызбен тасымалдауды жоспарлаған еді деді. Бергер Гитлердің қабылдаған шешіміне қарсылық білдіргенін айтты. Бергердің сөзіне қарағанда, ол «бұйрықты күшпен өзгертуге немесе одан бас тартуға құқығы мен өкілеттігі болмаған». Ол осы мәлімдемелері мен куәгерлердің жоқтығына байланысты ақталды – көптеген бұрынғы тұтқындар сот процесі туралы мүлдем хабарсыз болған. Алайда 1949 жылы Бергер еуропалық еврейлерді геноцидке қатысқандығы үшін айыпталып, 25 жылға бас бостандығынан айырылды. 1951 жылы жазасы 10 жылға дейін қысқартылды, себебі ол Гитлердің тікелей бұйрығына қарамастан, Oflag IV C (Кольдиц замкісінде) ұсталған «Prominentes» (танымал немесе жоғары ранкті одақтас офицерлерді) өлтіруден бас тартқан. Ол осы тұтқындарға Баварияға, содан кейін Австрияға көшіріліп, қашуларына көмектесті. Бергер осы тұтқындарды өлтіру үшін агенттер жіберген гестапо басшысы Эрнст Калтенбруннерден құтқарып қалғанын мәлімдеді. Бергер 1951 жылы түрмеден босатылып, 1975 жылы қайтыс болды.

Әскери тұтқындарды эвакуациялаудың уақыт реті

13 шілде 1944 – Литвадағы Шилутте (Хейдекруг) орналасқан Stalag Luft VI лагерінен Грос Тиховтағы Stalag Luft IV лагеріне эвакуация басталды, бұл күшпен марш жасау және Суинемюндеге кемемен 60 сағаттық сапар немесе Польшадағы Торндағы Stalag XX A лагеріне күшпен марш жасау және мал вагондарымен жүруді қамтиды. 24 желтоқсан 1944 – Кенигсберг (қазіргі Калининград) маңындағы соғыс тұтқындарының еңбек лагерлері эвакуацияланды. 27 желтоқсан 1944 – сәуір 1945 – Тешендегі Stalag VIII B (бұрынғы Stalag VIII D) лагеріндегі тұтқындар Чехословакия арқылы Дрезденге, содан кейін Нюрнбергтегі Stalag XIII D лагеріне және соңында Бавариядағы Мусбургтегі Stalag VII A лагеріне күшпен жүріп кетті. 12 қаңтар 1945 – Қызыл Армия Польша мен Шығыс Пруссияда шабуылға көшті. 19 қаңтар 1945 – Польшаның Кройцберг қаласына жақын Банкаудағы Stalag Luft 7 лагерінен эвакуация басталды, қатты қар боранында 1500 тұтқын күшпен марш жасап, мал вагондарына тиеліп, Берлиннің оңтүстігіндегі Люккенвальдедегі Stalag III A лагеріне жеткізілді. Stalag VIIB лагерінің бөлігі (Пиаски) 344-ші жұмыс тобының эвакуациясы, тұтқындар жаяу марш бастады. 20 қаңтар 1945 – Польшаның Торн қаласындағы Stalag XX A лагерінен эвакуация басталды. 22 қаңтар 1945 – Шлезияның Ламсдорф қаласындағы Stalag 344 лагері эвакуацияланды. 23 қаңтар 1945 – Марьенбургтегі Stalag XX B лагерінен эвакуация басталды. 27 қаңтар 1945 – ақпан 1945 – Сагандағы Stalag Luft III лагерінен эвакуация басталды, Берлиннен оңтүстікке қарай 30 км жердегі Люккенвальдтегі Stalag III A лагеріне немесе Бременге жақын Марлаг унд Милаг Норд лагеріне немесе Нюрнбергке жақын Stalag XIII D лагеріне, содан кейін Бавариядағы Мусбургке жақын Stalag VII A лагеріне. 29 қаңтар 1945 – Stargard (қазіргі Stargard Szczeciński, Польша) қаласындағы Stalag IID лагері эвакуацияланды. Шамамен мың адам қатарға тұрды. Маршта шамамен бес жүз орыс, екі жүз француз, жүз американдық және жиырма бес канадалық болды. Тұтқындар 7 ақпанда Сеттин (Шцецин) арқылы қарлы боранында солтүстік бағытта мәжбүрлі марш жасап, Нойбранденбургтегі Stalag II A лагеріне жетті. 6 ақпан 1945 – наурыз 1945 – Гросс-Тайховтағы Stalag Luft IV лагерінен эвакуация басталды, Померанияда сексен алты күндік мәжбүрлі марш жасап, Stalag XI B және Фаллингбостелдегі Stalag 357 лагеріне жетті. Соғыстың соңында көптеген тұтқындар Любекке қарай марш жасады. 8 ақпан 1945 – Сагандағы Stalag VIII C лагері эвакуацияланды. Тұтқындар Германияны кесіп өтіп, Бад-Орб маңындағы Stalag IX B лагеріне жетті және 16 наурызда сонда келді. 10 ақпан 1945 – Гёрлицтегі Stalag VIII A лагері эвакуацияланды. 14 ақпан 1945 – Достастық пен АҚШ-тың бомбалаушы эскадрильялары Дрезденге шабуыл жасады. 19 наурыз 1945 – Гитлер "Нерон Жарлығын" шығарды. 3 сәуір 1945 – Нюрнбергтегі Stalag XIII D лагері эвакуацияланды. 6 сәуір 1945 – Фаллингбостелдегі Stalag XI B және Stalag 357 лагерлері эвакуацияланды. 16 сәуір 1945 – Офлаг IV C (Колдиц қамалы) азат етілді. 16 сәуір 1945 – Фаллингбостелде қалған тұтқындарды британдық Екінші армия азат етті. 17 сәуір 1945 – Берген-Белсен концлагері азат етілді. 19 сәуір 1945 – Гресседе одақтас авиациясы тұтқындар колоннасына шабуыл жасады, нәтижесінде 60 адам қаза тапты. 22 сәуір 1945 – Люккенвальдедегі Stalag III A лагерін Кеңес әскерлері азат етті. 27 сәуір 1945 – АҚШ және КСРО әскерлері Эльба өзенінде кездесті. 29 сәуір 1945 – Мусбургтегі Stalag VII A лагерін Паттонның үшінші АҚШ армиясы азат етті. 30 сәуір 1945 – Берлин Қызыл Армияның бақылауына өтті және Гитлер өз-өзіне қол жұмсады. 4 мамыр 1945 – Неміс әскерлері Люнбург даласында капитуляциялады. 10 мамыр 1945 – Фаллингбостелдегі Stalag 357 / Stalag XI B лагерінен эвакуацияланған соңғы тұтқындар азат етілді. 12 мамыр 1945 – Қызыл Армия Люккенвальдедегі Stalag III A лагеріндегі Достастық пен АҚШ тұтқындарын азат етті.

13 July 1944 – evacuation of Stalag Luft VI at Šilutė (Heydekrug) in Lithuania begins, to Stalag Luft IV at Gross Tychow involving a force march and 60hr journey by ship to Swinemünde, or by force march and cattle train to Stalag XX A at Thorn in Poland. 24 December 1944 – POW work camps near Königsberg (now Kaliningrad) are evacuated. 27 December 1944 to April 1945 – POWs at Stalag VIII B (formerly Stalag VIII D) at Teschen began their forced march through Czechoslovakia, towards Dresden, then towards Stalag XIII D at Nuremberg and finally on to Stalag VII A at Moosburg in Bavaria. 12 January 1945 – Red Army launched offensive in Poland and East Prussia. 19 January 1945 – evacuation from Stalag Luft 7 at Bankau, near Kreuzberg, Poland, begins in blizzard conditions – 1,500 prisoners were force marched then loaded onto cattle trucks and taken to Stalag III A at Luckenwalde, south of Berlin. Evacuation of work party 344 at (Piaski), part of Stalag VIIB, prisoners commenced march on foot. 20 January 1945 – Stalag XX A at Thorn, Poland, started evacuation. 22 January 1945 – Stalag 344 at Lamsdorf, Silesia was evacuated. 23 January 1945 – Evacuation began at Stalag XX B at Marienburg, Danzig. 27 January 1945 to February 1945 – evacuation began at Stalag Luft III, Sagan, to either Stalag III A at Luckenwalde, 30 km south of Berlin, or to Marlag und Milag Nord, near Bremen, or to Stalag XIII D, near Nuremberg, then onto Stalag VII A near Moosburg, Bavaria. 29 January 1945 Stalag IID Stargard (now Stargard Szczeciński, Poland) was evacuated. Almost a thousand men struggled into formation. There were about five hundred Russians, two hundred Frenchmen, one hundred Americans and twenty five Canadians in the march. The POWs were put on a forced march along a northern route in blizzard conditions via Settin (Szczecin) to arrive at Stalag II A, Neubrandenburg on February 7, 1945. 6 February 1945 to March 1945 – Evacuation from Stalag Luft IV at Gross Tychow, Pomerania began an eighty six day forced march to Stalag XI B and Stalag 357 at Fallingbostel. Many prisoners were then marched from here at the end of the war towards Lübeck. 8 February 1945 – Stalag VIII C at Sagan was evacuated. The POWs marched across Germany to Stalag IX B near Bad Orb, and arrive there 16 March. 10 February 1945 – Stalag VIII A at Görlitz was evacuated. 14 February 1945 – Commonwealth and US bomber squadrons attacked Dresden. 19 March 1945 – Hitler issued the Nero Decree. 3 April 1945 – Stalag XIII D at Nuremberg was evacuated. 6 April 1945 – Stalag XI B and Stalag 357 at Fallingbostel were evacuated. 16 April 1945 – Oflag IV C, (Colditz Castle), was liberated. 16 April 1945 – POWs left behind at Fallingbostel were liberated by the British Second Army. 17 April 1945 – Bergen Belsen concentration camp was liberated. 19 April 1945 – POW column was attacked by allied aircraft at Gresse resulting in 60 fatalities. 22 April 1945 – Stalag III A at Luckenwalde was liberated by Soviet forces. 27 April 1945 – US and Soviet forces met at the River Elbe. 29 April 1945 – Stalag VII A at Moosburg was liberated by Patton's Third United States Army. 30 April 1945 – Berlin falls to the Red Army and Hitler commits suicide. 4 May 1945 – German forces surrendered on Lüneburg Heath. 10 May 1945 – The last POWs evacuated from Stalag 357 / Stalag XI B at Fallingbostel are liberated. 12 May 1945 – The Red Army releases Commonwealth and US POWs at Stalag III A, Luckenwalde.