Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1922 жылғы грек-түрік соғысындағы шайқас
1922 battle during the Greco Turkish War
Дүмлупинар шайқасы (Μάχη του Τουμλού Μπουνάρ, Dumlupınar (Meydan) Muharebesi), немесе Түркияда Бас қолбасшының далалық шайқасы (Başkumandanlık Meydan Muharebesi) деп белгілі, грек-түрік соғысының (1919–1922) (Түрік Тәуелсіздік соғысының бір бөлігі) соңғы шайқасы болды. Шайқас 1922 жылдың 26-30 тамызы аралығында Түркияның Кутахия қаласының жанындағы Дүмлупинар маңында болды.
The Battle of Dumlupınar (Μάχη του Τουμλού Μπουνάρ, Dumlupınar (Meydan) Muharebesi), or known as Field Battle of the Commander in Chief (Başkumandanlık Meydan Muharebesi) in Turkey, was the last battle in the Greco Turkish War (1919–1922) (part of the Turkish War of Independence). The battle was fought from 26 to 30 August 1922 near Dumlupınar, Kütahya in Turkey.
Өмірбаян
1921 жылдың тамыз-қыркүйек айларында Сакарья өзеніндегі (Сакарья шайқасы) қанағатсыз шайқастан кейін, генерал Анастасиос Папулас басқарған Кіші Азия грек армиясы Измит қаласынан (көне Никомедия) Эскишехир және Кара Хиссар Сахиб қалаларына (қазіргі Афионкарахисар) дейінгі қорғаныс шебіне қайтырды. Грек шебі 700 км-ге созылып, қиын, төбелі жерлермен, биік төбелермен (тептер) солтүстік-оңтүстік бағытта, бұзылған ландшафттан өтетін және оңай қорғалатын болып есептелді. Бір рельстік теміржол Қара Хисардан Думлупинарға дейін жүрді, Думлупинар – Мұрат Дағы мен Ахир Дағы тауларымен қоршалған, Қара Хисардан шамамен 48 км батыста орналасқан бекітілген қала, содан кейін жағалаудағы Измирге (көне Смирна) дейін созылды. Бұл теміржол гректердің басты жабдықтау жолы болды. Смирнадағы грек штабы майданмен тиімді байланыс орната алмады және операциялық басқаруды жүзеге асыра алмады.
Following the attrition battle on the Sakarya River (Battle of Sakarya) in August–September 1921, the Greek Army of Asia Minor under General Anastasios Papoulas retreated to a defensive line extending from the town of Izmit (ancient Nicomedia) to the towns of Eskişehir and Kara Hisâr ı Sahib (present day Afyonkarahisar). The Greek line formed a 700 km arc stretching in a north–south direction along difficult hilly ground with high hills, called tepes, rising out of broken terrain and was considered to be easily defensible. A single track railway line ran from Kara Hisâr to Dumlupınar, a fortified valley town some 30 mile (48 km) west of Kara Hisâr surrounded by the mountains Murat Dağı and Ahır Dağı, and thence to İzmir (ancient Smyrna) on the coast. This railway was the main supply route of the Greeks. The Greek headquarters at Smyrna was effectively incapable of communicating with the front or exercising operational control.
Дайындықтар
Сакаря шайқасының сәтсіз аяқталуынан кейін грек басшылығында көптеген өзгерістер болды. Маңызды күштер желіден алынып, Стамбулға қарсы шабуыл үшін Фракияға қайта орналастырылды, бірақ бұл шабуыл жоспары іске аспады. Қалған грек күштерін генерал-лейтенант Георгиос Хацианист басқарды, ол 1922 жылдың мамырында генерал Папуласты алмастырған және психикалық тұрақсыздыққа бейім деп есептелген тұлға еді. Грек әскерлерінің рухы төмен болды, себебі олардың көпшілігі бірнеше жылдан бері қарулы күштеде болды және соғыстың тез аяқталуына ешқандай үміт болмады. Саяси наразылықтар мен олардың достық емес аймақтарды басып алуы олардың рухын одан да түсірді. Анкараға шабуыл жасауға қысым көрсетілгеніне қарамастан, ТБММ үкіметінің Бас қолбасшысы болып тағайындалған Мұстафа Кемал күтіп, демалыс уақытын өз күштерін нығайтуға және шебер дипломатиялық амалдар арқылы одақтастарды бөлуге пайдаланды, француз және итальяндықтардың түріктерге, гректерге емес, көңіл білдіруін қамтамасыз етті. Бұл гректерді қолдайтын британдықтарды дипломатиялық тұрғыдан оқшаулады. Ол 1922 жылдың тамызында гректерге шабуыл жасауға шешім қабылдады. Түрік күштерінің тек бір ірі шабуылға жететінін білген ол "Сақалды" Нуреддин-паша басқаратын Түрік бірінші армиясын күшейтті, ол гректердің оңтүстік қанатына қарсы орналастырылды. Бұл тәуекелді қадам болды, өйткені егер грек армиясы оның әлсіреген оң қанатына қарсы шабуыл жасап, оңтүстікке бұрылса, оның күштері қоршауға түсуі мүмкін еді.
Following the unsuccessful outcome of the Battle of Sakarya, the Greek command structure underwent many changes. Significant forces were withdrawn from the line and redeployed in Thrace for an offensive against Istanbul, which never materialised. The remaining Greek forces were under the overall command of Lieutenant General Georgios Hatzianestis, who had replaced General Papoulas in May 1922, and was widely regarded as mentally unstable. The morale of the Greek troops was low, as many had already been under arms for several years, and there was no prospect for a quick resolution of the war. Political dissent and the fact that they were occupying unfriendly territories further depressed their morale. Despite pressure to attack building up at Ankara, Mustafa Kemal who had been appointed Commander in Chief of the TBMM government, waited and utilized the breathing space to strengthen his forces and split the Allies through adroit diplomatic moves, ensuring that French and Italian sympathies lay with the Turks rather than the Greeks. This isolated in terms of diplomacy the pro Greek British. He finally decided to strike the Greeks in August 1922. Knowing that Turkish forces were only adequate to mount one major offensive, he strengthened the Turkish First Army under "Sakallı" Nureddin Pasha, which was deployed against the southern flank of the Greek salient jutting out to Kara Hisâr. This was a gamble, because if the Greek Army counter attacked on his weakened right flank and pivoted south, his forces would be cut off.
Грекия әскерлері
Грекия әскерлері генерал-лейтенант Георгиос Хацианист басқаратын "Малоазиялық армия" құрамында 12 жаяу әскер және 1 атты дивизияда 220 000 адамнан тұрды. Әскер штабы Смирнада орналасқан. Кіші Азия армиясы генерал-майор Николаос Трикупистің (Кара Хисардағы I корпус), генерал-майор Кимон Дигеніс (Газлиголдағы II корпус) және генерал-майор Петрос Сумилас (Эскишехирдегі III корпус) басшылығындағы үш корпустан (I, II және III) тұрды. Оған сонымен қатар тәуелсіз кавалериялық дивизия және кішігірім полк көлеміндегі әскери бөлімдер кірді, негізінен ішкі қорғау және партизанға қарсы операциялар үшін. Грек әскерінің жалпы майданы 713 км-ге созылды. Әр грек корпусы төрт дивизиядан тұрды. I корпус 1-ші, 4-ші, 5-ші және 12-ші дивизиялардан құралды. II корпус 2-ші, 7-ші, 9-шы және 13-ші дивизиялардан тұрды. III корпус 3-ші, 10-шы, 11-ші және "Тәуелсіз" дивизиялардан тұрды. Әр грек дивизиясында 2–4 үш батальондық полк және 8–42 артиллериялық құрал болды (артиллерия алдыңғы қатар мен резервтік дивизиялар арасында қайта бөлінді). Сан жағынан күшті болғанымен, гректер ауыр артиллерияда (барлық майдан бойынша бар болғаны 40 ескірген дана болды) және кавалерияда (бір дивизияға жартылай рота) өте жетіспейтін.
The Greek forces were organized in the "Army of Asia Minor", under Lieutenant General Georgios Hatzianestis, with a total of 220,000 men in 12 infantry and 1 cavalry division. The Army HQ was located in Smyrna. The Army of Asia Minor comprised three Corps (I, II and III), under Major General Nikolaos Trikoupis (I Corps in Kara Hisâr), Major General Kimon Digenis (II Corps in Gazligöl) and Major General Petros Soumilas (III Corps in Eskişehir). It also included an independent Cavalry division and smaller regiment sized Military Commands, mainly for interior protection and anti guerrilla operations. The total Greek front spanned for 713 km. Each Greek corps had four divisions. Ι Corps consisted of the 1st, 4th, 5th and 12th divisions. II Corps consisted of the 2nd, 7th, 9th and 13th divisions. III Corps consisted of the 3rd, 10th, 11th and the "Independent" divisions. Each Greek division had 2–4 three battalion regiments and 8–42 artillery pieces (artillery was redistributed between front line and reserve divisions). Although numerically strong, the Greeks were very deficient on heavy artillery (only 40 outdated pieces existed in the entire front) and cavalry (one half company per division).
Түрік әскерлері
Түрік күштері Мұстафа Кемал Пашаның басшылығымен Батыс майданында ұйымдастырылды, барлығы 208 000 адам 18 жаяу әскер және бес атты дивизияға бөлінді. Шабуыл мақсатында Батыс майдан штабы Кока-Тепе төбесінде, Кара-Хисардан оңтүстікке қарай 15 шақырым жерде, майдан шебіне өте жақын орналасқан. Батыс майданы Коча-Тепеде орналасқан Мирлива Нуретдин пашаның бірінші армиясынан, Доглатта орналасқан Мирлива Якуб Шевки пашаның (Субашы) екінші армиясынан, полковник Халид Бейдің (Карсылан) Коджаэли тобынан және Мирлива Фахреддин пашаның (Алтай) V атты корпусынан тұрды. Шабуыл мақсатында түрік қолбасшылығы бірінші армияны нығайта отырып, күштерін қайта бөліп орналастырды. Бірінші армия I корпустан (14-ші, 15-ші, 23-ші және 57-ші жаяу әскер дивизиялары), II корпустан (3-ші, 4-ші және 7-ші жаяу әскер дивизиялары) және IV корпустан (5-ші, 8-ші, 11-ші және 12-ші жаяу әскер дивизиялары) құралды. Екінші армия III корпустан (Порсук отряды (полк) және 41-ші дивизия), VI корпустан (16-шы және 17-ші жаяу әскер дивизиялары және бір уақытша атты дивизия), сондай-ақ тәуелсіз 1-ші және 61-ші жаяу әскер дивизияларынан тұрды. Коджаэли тобы 18-ші жаяу әскер дивизиясынан және қосымша жаяу әскер мен атты әскер бөлімдерінен тұрды. V атты корпусы 1-ші, 2-ші және 14-ші атты дивизияларынан құралды. Әр түрік жаяу әскер дивизиясы бір шабуылдық жаяу әскер батальонынан, үш үш батальондық жаяу әскер полкінен және 12 артиллерия бөлімінен тұрады, олардың жалпы саны шамамен 7500 адамды құрады.
The Turkish forces were organized in the Western Front, under Mustafa Kemal Pasha, with a total of 208,000 men in 18 infantry and five cavalry divisions. For the purposes of the offensive, the Western Front HQ was located on Koca Tepe hill, some 15 km south of Kara Hisâr, very close to the battle lines. The Western Front consisted of the First Army under Mirliva Nureddin Pasha, based also on Koca Tepe hill, the Second Army under Mirliva Yakub Shevki Pasha (Subaşı) based in Doğlat, the Kocaeli Group under Colonel Halid Bey (Karsıalan), and the V Cavalry Corps under Mirliva Fahreddin Pasha (Altay). For the purpose of the offensive, the Turkish command redistributed its forces, reinforcing the First Army. The First Army consisted of the I Corps (14th, 15th, 23rd, and 57th infantry divisions), the II Corps (3rd, 4th, and 7th infantry divisions), and the IV Corps (5th, 8th, 11th, and 12th infantry divisions). The Second Army consisted of the III Corps (Porsuk detachment (regiment) and 41st division), the VI Corps (16th and 17th infantry divisions plus one provisional cavalry division), and the independent 1st and 61st infantry divisions. The Kocaeli Group consisted of the 18th infantry division plus additional infantry and cavalry units. The V Cavalry Corps consisted of the 1st, 2nd, and 14th cavalry divisions. Each Turkish infantry division consisted of one assault infantry battalion, three three battalion infantry regiments, and 12 artillery pieces, with an average total strength of 7,500 men.
Түрік жоспары
Түрік жоспары 1-ші және 2-ші армиялармен Кара Хисар маңындағы грек позицияларына бірдей бағытта шабуыл жасау болды. Бірінші армия гректердің А корпусы ұстап тұрған, Кара Хисардың оңтүстік-батысындағы грек позицияларына солтүстікке қарай шабуылдайтын. V ат әскер корпусы Кирка аңғарында гректердің нашар күзетілген позицияларынан өтіп, гректердің алдыңғы шебінің артына шығып, Бірінші армияға көмектесуі тиіс болды. Екінші армия Қара Хисардың солтүстігіндегі грек позицияларына батысқа қарай шабуыл жасайтын. Бірінші мақсат – Смирна-Кара Хисар және Кара Хисар-Ескишехир теміржолдарының қозғалысын тоқтату, осылайша Смирнадағы және Ескишехирдегі C корпусынан Қара Хисар және оның төңірегіндегі грек күштерін бөліп тастау. Екінші кезеңде 1-ші және 2-ші армиялар Кутахияның оңтүстігіндегі аймақта кездесіп, Қара Хисардағы грек күштерін толық қоршап алу үшін олардың айналасын жауып тастау жоспарланған.
The Turkish plan was to launch converging attacks with the 1st and 2nd Armies against the Greek positions around Kara Hisâr. The First Army would attack northwards, on the Greek positions southwest of Kara Hisâr, held by the Greek A' Corps. The V Cavalry Corps would assist the First Army by infiltrating through less guarded Greek positions in Kirka valley, and coming behind the Greek front lines. The Second Army would attack westwards, on the Greek positions north of Kara Hisâr. The first objective was to cut the Smyrna Kara Hisâr and the Kara Hisâr Eskişehir railroad lines, thus cutting off the Greek forces in and around Kara Hisâr from Smyrna and the C' Corps in Eskişehir. In a second phase the 1st and 2nd Armies would meet in the area south of Kütahya, closing a ring around the Greek forces in Kara Hisâr and completely encircling them.
Грекия жоспары
Грекия жоғарғы қолбасшылығы түріктердің ірі шабуылын күткен еді, алайда шабуылдың нақты бағыты белгісіз болды. Гректер түрік шабуылының Анкара-Эскишехир темір жолы немесе Конья-Кара Хисар темір жолы бағытынан күтілгенін болжады. Олар сол кезде, 1921 жылғы жазда Сакарья шайқасынан кейін гректер кері шегінген кезде жойылған Анкарадан басталатын темір жол әлі қалпына келтірілмегенін және істен шыққан күйде екенін білмеді. Сакарьядан кері шегінгеннен кейін бастапқыда грек корпусының басшылықтары таратылды, ал Кіші Азия армиясы екі топқа – Солтүстік және Оңтүстік топтарына біріктірілді. Әр топтың тәуелсіз күресуге және кез келген түрік шабуылын тойтаруға жеткілікті күші болды. Армия қолбасшысы ауыстырылып, генерал-лейтенант Георгиос Хацианестис келгеннен кейін грек әскерлерінің орналасуы өзгерді. Хацианестис үш корпус басшылығын қайта құрды. Барлық үш корпус майданның бөліктерін бақылады, бірақ негізінен В корпусы жалпы резерв ретінде жұмыс істеді, ал І корпус (Кара Хисар маңында) және ІІІ корпус (Эскишехир маңында) көбінесе майданға орналастырылды. Түрік шабуылы жасалған жағдайда, II корпус шабуылға ұшыраған сектордың (Оңтүстіктегі І корпус немесе Солтүстіктегі ІІІ корпус) басшылығына бағынатын болды. Хацианестис, керісінше хабарларға қарамастан, грек майдан шебінің түрік шабуылына төтеп беруге жеткілікті күшті екеніне сенді, сондықтан В корпусы шабуылдаған түрік әскерлерінің қанаттарына қарсы шабуылды бастай алады деп есептеді. Түрік шабуылына дейін грек барлауы түрік әскерлерінің дайындықтарын анықтады, бірақ түрік құрамаларының мөлшерін және түрік шабуылының нақты күнін дұрыс бағалай алмады. Түрік шабуылы басталған кезде грек күштерінің майданға жеткізілуі әлі де жалғасып жатты.
The Greek high command had anticipated a major Turkish offensive, it was however uncertain of the exact direction it would come. The Greeks expected the Turkish attack to come either along the Ankara Eskişehir railroad line or the Konya Kara Hisâr railroad line. Unknown to them at the time, the railroad from Ankara, that the Greeks destroyed in summer 1921 during the withdrawal after the battle of Sakarya, was still not restored and was not operational. Following the withdrawal from the Sakarya, initially the Greek Corps' commands were disbanded, and the Asia Minor Army was organised into two groups, the North and South groups, each sufficiently strong to fight independently and repel any Turkish attack. Following the replacement of the Army's commander, and the coming of Lt. General Georgios Hatzianestis the Greek disposition changed. Hatzianestis re established the three Corps commands. All three Corps controlled parts of the front, but in essence the B' corps operated as a general reserve, while the I (around Kara Hisâr) and III (around Eskisehir) Corps were mostly deployed on the front. In the case of a Turkish offensive the II Corps would fall under the command of the sector which was attacked (either I Corps to the south or III Corps to the north). Hatzianestis, despite reports indicating the opposite, believed that the Greek front lines were sufficiently strong to withstand any Turkish attack for enough time that the B' Corps would launch its own flanking counterattack, on the flanks of the attacking Turkish armies. Prior to the Turkish offensive Greek intelligence had revealed the Turkish preparations, but it failed to estimate correctly the size of the Turkish formations and the exact date of the Turkish attack. When the Turkish attack opened Greek reinforcements were still underway to the front.
Түрік шабуылы мен жеңілісі (2627 тамыз 1922)
Түрік шабуылы 1922 жылдың 25-26 тамызындағы түні басталды, түрік V атқыштар корпусы Кирка шатқалы арқылы грек шебінің арасынан өтті. Шатқалды гректердің қарауылдық ротасы күзетіп тұрған, бірақ түрік атты әскері оны оңай басып алды. Түрік атты әскері грек телеграф және теміржол желілерін кесіп тастады (26 тамызда сағат 18:00-ге дейін екеуі де кесілді), осылайша Смирна мен Кара Хисар арасындағы байланысқа елеулі кедергі келтірді. 26 тамыздың таңында түрік бірінші және екінші армиялары бірдей уақытта шабуылға шықты. Екінші армияның шабуылы, күшті артиллериялық оққа ұшырағаннан кейін, гректерді күтпеген жерден шалып, грек I корпусының 5-ші дивизиясының алдыңғы қатардағы бекіністерін басып алды. Түріктердің жаңадан шабуылдары көп табыс әкелмеді. Көмек күші келген соң грек 5-ші дивизиясы шектеулі қарсы шабуылдар жасап, бастапқы шебін қалпына келтірді. Екінші армия III корпустың бекіністеріне шабуыл жасап, оның күштерін байлап, II корпусты нығайтуға кедергі келтірді. Бірінші армияның шабуылына дейін ауыр артиллериялық оқ жауды. Түріктердің басым ауыр артиллериясы гректердің жеңіл батареяларын жойды және грек жаяу әскерінің алдыңғы қатардағы батальондарына ауыр шығын келтірді (кейбіреулері артиллериялық оқтан 50%-ға дейін әскерін жоғалтты, себебі траншеялар жеткіліксіз болды). Артиллериялық оқтан кейін I және IV корпустардың 7 жаяу әскер дивизиясы 2 грек дивизиясына (1-ші және 4-ші) қарсы жалпы шабуылға шықты. Грек I корпусының жағдайы бірден қиынға түсті, өйткені олар басым күштерге тап болды және корпустың барлық резервтері шайқасқа жұмсалды. Түрік шабуылы грек 1-ші және 4-ші дивизияларының аралық бөлігіне бағытталды. Түске дейін түрік I корпусы грек 1-ші дивизиясының траншеяларын басып алды. Түстен кейін II корпустың 7-ші дивизиясының күшеюі гректердің қарсы шабуыл жасауына мүмкіндік берді, бірақ олар желінің бір бөлігін ғана қалпына келтіре алды. Смирнадағы грек армиясы штабы жағдайды толыққанды түсінбеді. 26 тамызда сағат 23:00-де I және II корпустарға берген бұйрығында армия түріктердің әлі де шабуылдың басты бағытын ашпағанын білдірді. Армия бастапқы жоспарын орындауды жалғастырып, грек II корпусына түрік оң фланкіне қарсы шабуылға дайындалуға бұйрық берді, ал I корпусы өз позициясын сақтап тұру керек болды. Қарсы шабуыл 28 тамызда басталуы күтілді. Бұл бұйрықтар I корпустың II корпусына бұрын берген бұйрықтарына қайшы келді, содан кейін I корпус II корпусына қарсы шабуылға дайындықты тоқтатуға және ауыр зардап шеккен 1-ші және 4-ші дивизияларды нығайту үшін күштерін оңтүстікке жөнелтуге бұйрық берді. Байланыс үзілгендіктен, Смирнадағы армия штабы I және II корпустардың хабарламаларын алмады және жағдай тапсырғандай дамып жатқанына сенді. 27 тамызда сағат 02:00-де (түрік шабуылының 2-ші күні) түрік артиллериясы қайтадан оқ жаудырды, ал сағат 06:00-де түрік жаяу әскері шабуылдарын жаңартты. Түрік күштері грек 1-ші және 4-ші дивизияларының аралық бөлігіне қайтадан назар аударды және үнемі алға жылжуда сағат 09:00-ға дейін полковник Сами басқаратын түрік IV корпусы Еркментепе шыңының (1524 м) 5000 футын басып алды, грек шебінде айқын бұзылысқа жетті. Сағат 10:30-да грек I корпусы бастапқы шебінен солтүстікке қарай 20 шақырымға жалпы шегіну туралы бұйрық берді, содан кейін Кара Хисарды эвакуациялауды жоспарлады. Бұл бұйрықты грек 1-ші дивизиясы алмады, өйткені олардың I корпуспен телефон байланысы үзілді және сымсыз байланыс орната алмады, өз позициясында қалды. Сағат 13:30-да олардың алдыңғы шебі құлап, 4-ші дивизияның фланкісі ашық қалды. 1-ші дивизия 7-ші дивизиямен бірге түріктердің қатты қарсылығына тап болмай шегінді және сағат 17:00-ге қарай жаңа позицияларына жетті.
The Turkish attack opened in the night of 25–26 August 1922, when the Turkish V Cavalry Corps passed through the Kirka gorge behind the Greek lines. The gorge was guarded by a patrolling Greek rifle company, which was easily overrun by the advancing Turkish cavalry. The Turkish cavalry proceeded to cut the Greek telegraph lines and the railway line (by 18:00 hours on 26 August both had been cut), thus seriously hampering communications between Smyrna and Kara Hisâr. On the morning of 26 August the Turkish First and Second Armies attacked simultaneously. The Second Army's attack, following a powerful artillery barrage, took the Greeks by surprise and was able to take some front line positions of the 5th Greek division (of the Greek I Corps). Renewed Turkish attacks had little success. After being reinforced, the Greek 5th division carried limited counterattacks and restored its original front. The Second Army also attacked the positions of the III Corps keeping its forces pinned, thus preventing it from the reinforcing the II Corps. The First Army's attack was preceded by a devastating and accurate artillery barrage. The much superior Turkish heavy artillery knocked out the light Greek batteries, and caused heavy casualties to the front line Greek infantry battalions (some lost up to 50% of their strength during the artillery barrage alone due to inadequate trenches). The artillery barrage was followed by a general Turkish attack by 7 infantry divisions of the I and IV Corps, against 2 Greek divisions (1st and 4th). The situation for the Greek Ι Corps became almost immediately critical, as they faced overwhelming forces and soon all Corps' reserves were committed to battle. The Turkish attack was focused mainly on the seam of the Greek 1st and 4th divisions. By noon the Turkish I Corps had succeeded in carrying the Greek 1st division's trenches. The arrival as a reinforcement of the II Corps' 7th division in the afternoon prompted a Greek counterattack which was able to only partially restore the line. The Greek Army HQ in Smyrna had no clear picture of the situation. In its order at 23:00 hours on 26 August to the I and II Corps the Army expressed the opinion that the Turks had still not revealed the main axis of their offensive. The Army proceeded with its original plan, by ordering the Greek II Corps to prepare for a counteroffensive on the Turkish right flank, while the I Corps would keep its positions. The counter offensive was expected to be launched on 28 August. These orders directly conflicted with the orders that the I Corps had already issued to the II Corps, and subsequently the I Corps ordered the II Corps to stop any preparations for a counteroffensive and resume sending its forces south to reinforce the badly battered 1st and 4th divisions. Due to the broken communications, the Army HQ in Smyrna didn't receive the notifications of the I and II Corps and had the impression that things developed as it had ordered. At 02:00 hours on 27 August (Day 2 of the Turkish offensive) Turkish artillery began its barrage again, and at 06:00 hours Turkish infantry resumed its attacks. The Turkish forces focused again on the seam of the Greek 1st and 4th divisions, and advancing steadily they managed by 09:00 hours to achieve a clear breakthrough in the Greek line when the Turkish IV Corps under Colonel Sami took the 5000 feet (1524 m) peak of Erkmentepe At 10:30 hours the Greek Ι Corps issued an order of general withdrawal some 20 km to the north of its original line, and the subsequent evacuation of Kara Hisâr. The order was not received by the Greek 1st division, whose telephone contact with the Ι Corps had been cut and couldn't establish wireless communication, and remained in position. By 13:30 hours its front was collapsing exposing the flank of the 4th division. The 1st division, together with the 7th division retreated without being seriously harassed by the Turks, and by 17:00 hours they had reached their new positions.
Гректердің Дюмлупинар мен Алюренге қарай шегінуі (2729 тамыз 1922)
1-ші грек дивизиясының командирі генерал-майор Франгу 18:30-да хабаршылар арқылы І корпуспен байланыс орнатты. Алайда оған тек бейресми хабар берілді және жазбаша бұйрық түспеді. Франгу өз күштеріне (1-ші және 7-ші дивизиялар және басқа да кішігірім бөлімшелер, енді "Франгу тобы" деп аталады) 27-28 тамыз түнде Дүмлүпинарға қарай шегінуге бұйрық берді, бұл І корпус командирі генерал-майор Трикупис жоспары деп есептеді. Шындығында Трикупис өз күштерін (I және II корпус сапындағы ең ірі бөлімдер, енді "Трикупис тобы" деп аталады) орнында ұстап, солдаттарына түнде демалуға рұхсат берді және 28 тамыз таңында (түрік шабуылының 3-ші күні) Дүмлүпинарға қарай шегінуге дайындалды. Осы шатасу салдарынан Франгу және Трикупис топтары арасында грек шебінде үзіліс пайда болды. Франгу тобының күштері түнде Дүмлүпинарға қарай шегінді, бірақ жағдайы нашар болды, ал дезертирлік көбейді. Смирнадағы әскер штабы жағдайдан хабарсыз қалды. 27 тамыздағы сағат 17:30-дағы бұйрығында I корпустың қарсы шабуылға өтуін және бастапқы шебін қалпына келтіруін, немесе мүмкін болмаса, соғысқан күйінде шегінуін, ал II корпустың Чобанларға (Кара Хисардың оңтүстік-шығысы) дереу қарсы шабуыл жасауын бұйырды. Сол сияқты, Франгу тобымен байланыс жоқ I корпусы Франгу тобының өздігінен қимылдап жатқанын білмеді және даладағы нақты жағдайға сәйкес келмейтін бұйрықтар берді. 28 тамыздағы сағат 02:00-де Кіші Азия армиясы штабы қарсы шабуылға қатысты бұрынғы бұйрықтарды жойды және II корпусты, сондай-ақ III корпустың бір дивизиясын I корпусқа және генерал-майор Трикуписке қарастырды. 28 тамыздағы сағат 05:00-де Трикупис тобы батысқа қарай қозғала бастады. Франгу тобының бөлімшелері жоқтығын білмей, грек 4-ші дивизиясының ашық колоннасына таңғы сағат 07:00-де күтпеген шабуыл жасалды, олар жайлы білмеді және олар жеңіліске ұшырады. Грек 9-шы дивизиясы (әзірге шайқасқа қатыспаған) шамамен сағат 07:00-де батысқа қарай жолға кедергі келтіруге тырысқан түрік 2-ші атқыштар дивизиясын (V түрік атқыштар корпусының құрамында) тұтқынға алды және оған ауыр зиян келтірді, оның ішінде тұтқындар мен артиллериялық құралдар бар. Содан кейін 2-ші атқыштар дивизиясы әрекеттен алынып, резервке жіберілді. Трикупис тобының қалған бөлігі (5-ші, 12-ші және 13-ші дивизиялар) қиындықсыз батысқа шегінді. Трикупис тобы 28-29 тамыз түнін Олучак маңында өткізді. Франгу тобы Баскимсе маңында қысымға ұшырады. Грек I корпусымен сымсыз байланыс орнатуға бірнеше рет әрекеттенгеннен кейін, Франгу өзінің бөлімшелеріне 16:00-да Дүмлүпинар позициясына шегінуді бұйырды. 29 тамыздағы сағат 05:00-де Франгу тобының барлық бөлімшелері түрік IV корпусының қысымына қарамастан, Дүмлүпинар маңындағы позицияларға жақсы тәртіппен жетті.
The commander of the 1st Greek division, Major General Frangou, received contact with the I Corps at 18:30 hours, via messengers. However he was only informally informed, and received no written orders. Frangou ordered his forces (1st and 7th divisions and other smaller units, henceforth referred to as "Frangou Group") to withdraw towards Dumlupınar in the night from 27 to 28 August, assuming this was the plan of I Corps commander Major General Trikoupis. In fact Trikoupis had kept his forces (the biggest part of I and II Corps, henceforth referred as "Trikoupis Group") in position, allowing his men to rest in the night, and preparing for the withdrawal towards Dumlupınar in the next morning of 28 August (Day 3 of the Turkish offensive). The result of this confusion was that a gap opened in the Greek line between Frangou and Trikoupis Groups. The forces of Frangou Group marching in the night withdrew towards Dumlupınar, but in poor order, while desertions began. The Army HQ in Smyrna was losing touch with the situation. In its orders at 17:30 hours on 27 August, it ordered the I Corps to counterattack and restore its original line, or if unable, to conduct a fighting withdrawal, while the II Corps would counterattack immediately towards Çobanlar (southeast of Kara Hisâr). Similarly the I Corps with no communication with Frangou Group was not aware that Frangou Group was moving on its own, and gave orders that did not correspond to the actual situation on the field. At 02:00 hours on 28 August the Army of Asia Minor HQ cancelled the previous orders for counterattack, and placed the II Corps as well as a division from the III Corps under the Ι Corps and Major General Trikoupis. At 05:00 hours on 28 August Trikoupis Group began its movement to the west. Unaware of the absence of Frangou Group's units, the Greek 4th division's exposed column was attacked at 07:00 and taken by surprise, and subsequently broken. The Greek 9th division (so far uncommitted to battle), on its way to the west at about 07:00 trapped the Turkish 2nd Cavalry division (of the V Turkish Cavalry Corps), which tried to block the way to the west, and inflicted heavy casualties on it, including prisoners and artillery pieces. Subsequently, the 2nd Cavalry division was withdrawn from action and was put in reserve. The rest of Trikoupis Group (5th, 12th and 13th divisions) retreated to the west without problems. Trikoupis Group spent the night of 28–29 August around Olucak
At the same time the Frangou Group was under pressure by the incoming Turkish IV Corps. Frangou's units were deployed in line around Başkimse After repeated failed efforts to establish wireless communication with the Greek I Corps Frangou ordered his units to begin their withdrawal to Dumlupınar position at 16:00 hours. At 05:00 hours on 29 August all units of Frangou Group had reached the positions around Dumlupınar, in good order despite the pressure of the Turkish IV corps.
Хамуркой-Ильбулак Дағы шайқасы (1922 жылы 29 тамыз)
28-29 тамыз түнінде түрік VI корпусы (Екінші армия) батысқа қарай жылжып, Трикупис тобының солтүстігіне жетті. Түрік V атқыштар корпусы мен Бірінші армияның бөлімдері (I, II және IV корпустар) грек Франгоу және Трикупис топтарына қарай шабуылдады. Түрік I корпусы Дүмлүпинарға қарай жылжып, грек Франгоу тобымен байланыс орнатты, ал V ат әскерлері корпусы мен IV корпус грек Трикупис және Франгоу топтарын бөліп тұрды. Трикупис тобы тиімді түрде қоршауға алынды. Трикупис тобы 29 тамыз таңында батысқа қарай қозғалысын бастады. Бірте-бірте грек бөлімдері түрік V және IV корпустарының бөлімдерімен кездесіп, соқтығысты. Трикупис өзінің 9-дивизиясына түрік шебін бұзып, Дүмлүпинарға жол ашу үшін шабуыл жасауға бұйрық берді. Бірақ грек 9-дивизиясы түрік күштерінің (4-корпус) басымдығына тап болып, қорғанысқа көшті. Түрік әскерлері Трикупис тобының шығыс жағына да шабуыл жасады, онда гректердің 12-ші позициясы орналасқан. Трикупис тобының қорғанысына 5-ші және 4-ші дивизияларды жұмылдырды, ал 13-ші дивизияны резервте қалдырды. 29 тамыздағы шайқас екі тарапқа да ауыр шығын әкелді. Трикупис тобы Дүмлүпинарға жол аша алмады және Франгоу тобымен байланыс орната алмады. Түрік күштері де II, IV, V және VI корпустарымен қоршауға алғандарына қарамастан, Трикупис тобын жоя алмады. 29 тамыз сағат 23:00-де, қатты зардап шеккен грек бөлімдері Трикупис тобынан бөлініп, түрік күштерінің нашар ұстап тұрғандығы саналып, Чалкёйге қарай бағыт алды. Грек бөлімдері бұрыннан-ақ бірігіп тұруын жоғалтқан еді, ал түнгі марш бөлімдердің араласуын одан әрі күшейтті. Грек 5-дивизиясы жолдан адасып, Трикупис тобымен байланысын үзіп қалды. Франгоу тобы 29 тамызда Дүмлүпинар маңында 20 шақырымдық майданды ұстады. Оның позициясына түрік 1-ші корпусы шабуыл жасады және оң жақ қанаты аз қарсылықпен бұзылды. Франгоу Трикупис тобына Дүмлүпинарға шегінуге мүмкіндік беру үшін сол жақ қанатына кез келген құнмен ұстануға бұйрық берді.
During the night of 28–29 August the Turkish VI Corps (of the Second Army) had advanced to the west and reached the north of Trikoupis Group. The Turkish V Cavalry Corps and the First Army's units (I, II and IV Corps) advanced towards the Greek Frangou and Trikoupis Groups. The Turkish I Corps advanced towards Dumlupınar and made contact with the Greek Frangou Group, while the V Cavalry Corps and the IV Corps separated the Greek Trikoupis and Frangou Group. Trikoupis Group was effectively encircled. Trikoupis Group began its movement westwards on the morning of 29 August. Progressively and unexpectedly Greek units started running into the units of the Turkish V and IV Corps. Trikoupis ordered his 9th division to attack and break the Turkish line, in order to open the way to Dumlupınar. Quickly the Greek 9th division found itself attacking against superior Turkish forces (the 4th Corps) and fell into defense. The Turkish forces attacked also of the eastern flank of Trikoupis Group where the Greek 12th position was. Trikoupis progressively committed the 5th and 4th divisions in the defense of his Group, while keeping the 13th division in reserve. The battle lasted all day on 29 August, with heavy casualties on both sides. Trikoupis Group had been unable to open the way to Dumupinar or establish communication with Frangou Group. The Turkish forces had similarly been unable to destroy the Trikoupis Group, despite having encircled it with their II, IV, V and VI Corps. At 23:00 on 29 August, the badly battered Greek units of Trikoupis Group, disengaged and began marching towards Çalköy , which was thought to be weakly held by Turkish forces. The Greek units had already lost much of their cohesion, and the night march aggravated the mixing of units. The Greek 5th division lost its way and lost contact with the Trikoupis Group. The Frangou Group on 29 August held a 20 km front around Dumlupınar. Its position was attacked by the Turkish 1st Corps and the right flank was broken with little fight. In order to leave open a window of hope to the Trikoupis Group to retreat towards Dumlupınar, Frangou ordered his left flank to hold positions at any cost.
Алюрен шайқасы (1922 жылы 30 тамыз)
30 тамызда таңертең, жолды бұғаулап тұрған әлсіз түрік күштерін жеңгеннен кейін Трикупис тобы Чалькойға жетті, онда сағат 07:00-ден кейін түрік артиллериясынан оқ жауды. Түрік колонналары (IV, V және VI корпус) Трикупис тобының оңтүстігі мен солтүстігіне қарай жылжып бара жатқанда көрінді. Трикупис дивизия командирлерімен кеңес өткізді, олар топтың Баназға қарай батысқа қарай маршын жалғастыруын ұсынды. Трикупис бұл пікірге келіспеді және күштеріне Дүмлүпинарға оңтүстікке қарай жүруді бұйырды. Сағат 11:00-де Трикупис бөлімшелерінен хабар алды, онда Трикупис тобының жауынгерлік құрамы 7000 жаяу әскерге, 80 атты әскерге және 116 артиллериялық құралға дейін азайғандығы хабарланды. Тағы 10 000–15 000 адам толығымен дезорганизацияланған және көбінесе қарусыз болды. Азық-түлік қоры толығымен таусылып, оқ-дәрі қоры да өте аз болды. Басқаруындағы бөлімдерден хабар алғаннан кейін, Трикупис күштерінің түрік шабуылына төтеп беруге жеткіліксіз екенін түсініп, шешімін өзгертті және Алыөренге, содан кейін Баназға қарай марш жалғастыруды бұйырды. Алыөренге баратын жол ашық болғанымен, Трикупис батысқа қарай марш жалғастыруға бұйрық беруден бұрын құнды уақытты жоғалтты. Түрік күштері Трикупис тобының солтүстік және оңтүстік фланкінің көп бөлігін басып алды. Сағат 13:30-да грек колоннасы Алыөренге баратын жолды 14-ші түрік атқыштар дивизиясының түрік атты әскері тосқанын тапты. Трикупис күштеріне түрік күштеріне шабуыл жасап, оларды жеңуді бұйырды. Грек полкі түрік атты әскерін кері шегіндірді, бірақ жаңа түрік күшейткіштері келді. Трикупис тобы жалпы шайқастан қаша алмайтыны анық болды. Трикупис дивизияларына қараңғылыққа дейін орналасып, қорғануды және марш қайта басталатын кезде күшін жинауды бұйырды. Сағат 16:00-ге қарай түрік артиллериясы айқын тиімділік көрсетіп, тығыз орналасқан грек күштеріне ауыр шығын келтірді. Түрік IV корпусы шығыс және оңтүстіктен қатты қысым көрсетті, ал VI корпус солтүстіктен шабуыл жасады. Грек бөлімшелерінің жағдайы қиын болды. Күн батқанда гректердің батыс фланкі бұзылды. Көптеген бейбіт тұрғындар батысқа қашты. Сағат 20:30-да Трикупис тобының қалдықтарына батысқа қарай марш жалғастыруды бұйырды. Барлық ауыр вагон, далалық артиллерия және жүре алмайтын жарақаттанғандар тастап кетілді. Түрік әскері келесі күні шайқас даласында 2000-нан астам қаза тапқан гректерді санады, ал ауыр жарақаттан кейін қайтыс болған жарақаттанғандар есепке алынбады. Трикупис тобы күйреп қалды. Олар толығымен шаршап, көбі құлап жатты. Соңында сол күні кешке Күтахия басып алынды. Трикупис тобы батысқа қарай марш жасауға тырысқан үш колоннаға бөлінді. 2000 адамнан тұратын колонна (көбінесе гректердің 12-ші дивизиясынан) 1 қыркүйекте сағат 20:00-де түрік атты әскерлеріне берілді. Трикупис колоннасы 5000–6000 адамымен бірге 2 қыркүйекте сағат 17:00-де түрік күштеріне берілді. Гректердің материалдық шығындары да ауыр болды. Түріктердің шығындары аз болды. 26 тамыз бен 9 қыркүйек аралығында түрік армиясы 13 476 адамнан зардап шекті (2 318 қаза тапты, 9 360 жарақат алды, 1 697 жоғалып кетті және 101 тұтқынға алынды). Екі апта ішінде (26 тамыз 1922 – 9 қыркүйек 1922) түрік армиясы 1919 жылдың мамыр айынан бастап грек армиясы басып алған барлық аумақтарды қайта басып алды. Түріктер қашқан гректерді 250 миль (402 км) Смирнаға дейін қуды, кейін грек әскері тастап кетті. Осы кезеңде грек армиясының саны 300 000 адамды құрады, ал қосымша 100 000 адам резервте болды. Анатолияда орналасқан 200 000–250 000 адамнан құралған армияда 24 240 қаза тапты, 48 880 жарақат алды, 18 095 жоғалып кетті және 10 000 тұтқынға алынды. Басқа деректер бойынша, қаза тапқандардың жалпы саны 120 000–130 000-ға жетеді. Түріктердің шығындары 13 000 қаза тапты (сонымен қатар соғыс кезінде және одан кейін 24 000 адам аурудан қайтыс болды) және бүкіл Түрік Тәуелсіздік соғысында 35 000 адам жарақат алды. Соңғы грек әскерлері 18 қыркүйекте Анатолиядан кетті.
In the morning of 30 August, after breaking the weak Turkish force blocking the way, the Trikoupis Group arrived in Çalköy, where after 07:00 it began taking fire from Turkish artillery. Turkish columns (the IV, V and VI Corps) were visible marching both south and north of Trikoupis Group. Trikoupis made a council with the commanders of his divisions, who proposed that the Group continue its westward march through Alıören to Banaz. Trikoupis rejected this opinion, and ordered his forces to continue south to Dumlupınar. At 11:00 hours Trikoupis received the reports from his units, which indicated that the combatant strength of Trikoupis Group was reduced to 7,000 infantry, 80 cavalry and 116 artillery pieces. An additional 10,000–15,000 men were completely disorganised and largely unarmed. Food supplies had already been completely exhausted and ammunition stocks were very low. After receiving the reports from his subordinate units Trikoupis, realising that his forces were insufficient to withstand a Turkish attack, changed his mind and ordered continuation of the march to Alıören and then Banaz. Even though the road to Alıören was open, Trikoupis had lost invaluable time before ordering the continuation of the march to the west. The Turkish forces had covered much of the northern and southern flank of Trikoupis Group. At 13:30 hours the marching Greek column found the road to Alıören blocked by Turkish cavalry of the 14th Turkish Cavalry division. Trikoupis ordered his forces to attack and break the Turkish force. A Greek regiment pushed the Turkish cavalry back but new Turkish reinforcements arrived. It became evident that Trikoupis Group could not avoid a general engagement. Trikoupis ordered his divisions to deploy and defend until darkness arrived, when the march would resume. By 16:00 hours, the Turkish artillery became particularly effective, inflicting heavy casualties to the densely concentrated Greek forces. The Turkish IV Corps exercised heavy pressure from the east and south while the VI Corps attacked from the north. The situation for the Greek units became critical. At dusk the Greek western flank was broken. Large numbers of non combatants fled to the west. At 20:30 Trikoupis ordered the remnants of his Group to resume the march to the west. All heavy wagons, field artillery and wounded men unable to march were abandoned. Over 2,000 killed Greeks were counted by the Turks the next day in the battlefield, not counting the wounded who died later as a result of their severe wounds. The Trikoupis Group had greatly disintegrated. Its men were completely exhausted, and many were collapsing. Finally Kütahya was captured in this evening. Trikoupis Group was divided in three columns which tried to march to the west. A column of 2,000 men (mainly from the Greek 12th division) surrendered at 20:00 hours on 1 September to Turkish cavalry units. Trikoupis' column, together with 5,000–6,000 of his men eventually surrendered to the Turkish forces at 17:00 hours on 2 September. Greek material losses were also heavy. Turkish losses were lower. Between 26 August and 9 September, the Turkish army sustained 13,476 casualties (2,318 killed, 9,360 wounded, 1,697 missing and 101 captured). In two weeks (26 August 1922 – 9 September 1922) the Turkish army re captured all the territories which the Greek army had invaded since May 1919. The Turks chased the fleeing Greeks 250 mile (402 km) to Smyrna, which was later abandoned by the Greek soldiers. During this period the Greek Army numbered 300,000 men with an additional 100,000 in reserve. casualties (24,240 killed 48,880 wounded, 18,095 missing and 10,000 captured) out of a 200,000–250,000 men strong army stationed in Anatolia. Other sources put the total number of casualties even higher at 120,000–130,000. Turkish casualties numbered 13,000 killed (additionally about 24,000 died of disease during and after the war) and 35,000 wounded for the whole Turkish War of Independence. The last Greek troops left Anatolia on 18 September.