Кіріспе

Румын символистік ақыны Георге Баковия (; Георге Василиу псевдонимі; 17 қыркүйек 1881 [ескі стиль бойынша 4 қыркүйек 1881] – 22 мамыр 1957) – румын символистік ақыны. Ол бастапқыда Александру Македонскинің «Plumb» (Джордж Баковия) («Қорғасын») атты өлеңдер мен поэзия жинағы арқылы ақын ретінде танымал болған жергілікті символистік қозғалыстың өкілі болды. Бірақ оның поэзиясы румын модернизмінің алға басушысы ретінде танылды және Лучиан Блага, Тюдор Аргези, Ион Пиллат, Ион Барбу және Октавиан Гога сияқты румын ақындарымен бірге сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. 1950 жылдары ол «Когито» поэмасын жазды, ол оның поэзиялық өсиеті болып табылады.

Балалық шақ

Баковиа Бакауда Георге Василиу болып дүниеге келді, ол саудагер Димитри Василиу мен оның әйелі Зои "Зойта" Василиудің (туған Ланга) ұлы еді. Ол алты жасында неміс тілін оқуға кірісті. 1889 және 1890 жылдар аралығында Бакаудағы академияда оқыды, ал 1891 жылы сол қаладағы "Домнеască" бастауыш мектебіне тіркелді. 1893 жылдың маусым айында бастауыш мектепті бітіріп, содан кейін де Бакаудағы Фердинанд гимназиясында оқуын жалғастырды. Бір күзге таман, шіркеу күзетшісінің қадағалаушылығының салдарынан ол Пречиста шіркеуінің мұнарасында түнеуге мәжбүр болды, бұл оқиға кейіннен оның алғашқы маңызды өлеңіне, 1899 жылғы "Амург фиолет" (Көктемгі сумерек) өлеңіне шабыттандырды. Ол сурет салуға жаратылысынан бейім болды және мектеп оркестрінде өте жақсы скрипкашыға айналды, тіпті оркестрді өзі басқарды. Сондай-ақ гимнастикадан да өзгелерден ерекше көзге түсті. 1899 жылы "Табиғат суреттері" байқауында "Tinerimii române" ұлттық бірінші жүлдесін жеңіп алды. Оның "Și toate" өлеңі бір жыл бұрын "V. George" деген атпен жазылған, 30 наурызда "Literatorul" журналында жарияланып, оның әдеби жолын бастады.

Зерттеулер

1900 жылы Баковиа Яссыдағы әскери академияға түсті, бірақ екінші семестрде әскери тәртіпке шыдамағандықтан оқуын тастады. 1901 жылы Бакау қаласындағы Фердинанд лицейінде оқуға кірісіп, 1903 жылы бітірді. Ол Спиру Харет жүргізген білім беру реформалары аясында түлектерге жіберілген Білім министрлігінің сауалнамасына жауап ретінде «Лицеу» («Жоғары мектеп») поэмасын жазды. Бухаресттегі құқық факультетіне оқуға түсіп, көп ұзамай қаланың әдеби өмірінде белгілі бір тұлғаға айналды; оның «Плюмб» («Қорғасын») поэмасы Александру Македонскийдің салонында оқылғанда күшті әсер қалдырды. Македонскийдің салонында өлеңдерін оқып, 1904 жылы «Nervi de toamnă» («Күзгі жүйкелер») поэмасы да сол табысқа ие болды. Артып келе жатқан беделінің арқасында, ол «Arta de la Iași» журналында жұмысқа орналасып, құқық оқуын тоқтата алды. Ағасы Евгениймен Бухарестте екі жыл тұрғаннан кейін, ол Бакауға оралып, Яссы университетінің құқық факультетіне оқуға түсті. Бұрын Бухарестте оқығанына қарамастан, ол бірінші курс студенті ретінде бастады. 1909 жылға дейін Яссыда қалып, И. М. Раскуға «Versuri», кейін «Versuri și proză» журналын дайындауға көмектесті. 1909 және 1910 жылдары емтихан үшін Яссыға келді, бірақ Бакау қаласында тұрды; 1911 жылы құқық білімін алғаннан кейін Бакау қаласында адвокаттыққа қабылданды, бірақ он жыл бойы жарна төлесе де, заңгерлікпен айналыспады. Оның орнына, ол Константин А. Ionescu Caionмен «Românul Literar» журналында, «Flacăra» журналының басқа да өкілдерімен бірге жұмыс істеді, сондай-ақ префектурада көшірмеші болып жұмыс істеп, префектураның есеп кеңсесіне көмектесті. 1913–1914 жылдары денсаулығы нашарлап, ол ақырында лауазымынан кетуге мәжбүр болды.

Соғыс аралығы

1914 жылы Баковиа Бухаресттегі доктор Маргаритескудың санаториіне жатты, онда «Сеара» газетінің әдеби қосымшасында өлеңдерін жариялады және «Плумб» туындысын жариялауға жіберді. 1915 жылы Бухаресттен кеткен соң, «Оризонтури ной» журналының редакторларының бірі болды және көптеген псевдонимдермен поэзия, проза және кітаптарға сын-пікірлер жариялауды жалғастырды. Македонскиймен достығын жаңартты. 1916 жылы Оқу министрлігінің Орта және жоғары білім басқармасында хатшы болып жұмыс істеді, ал шілдеде «Плумб» алғаш рет жарық көрген кезде Бухарестте болды. Тамыз айында Румыния Бірінші дүниежүзілік соғысқа одақтастардың жағынан қатысты. Қазан айында соғыстың салдарынан department department мұрағаттарымен бірге Яссы қаласына қашуға мәжбүр болды. Баковиа 1917 жылы Бухарестке оралып, лауазымына қайта кірісті. 1920 жылы Еңбек министрлігінде үшінші дәрежелі кеңсе бастығы, ал 1921 жылы сол министрлікте бірінші дәрежелі кеңсе бастығы болды. Бірақ, ол бірден өкпе ауруына шалдығып, бір жылдан кейін Бакауға оралғанға дейін отставкаға кете алды. 1924 жылы «Плумбтың» екінші басылымы Рамнику Сарат қаласында жарық көрді. Осы уақытта Баковиа Бакау қаласындағы ұлдар коммерциялық мектебінде сурет салу және каллиграфия пәнінің мұғалімі болып жұмыс істеді. 1925 жылы «Атенеу культур» журналының бас редакторы болды және өзінің өлеңдер жинағы «Скантей галбене» (Сары ұшқындар) атты туындысын жеке қаржысымен жариялады. Сол жылы ақын Агата Григореску редакциялаған «Bucăți de noapte» (Түнгі сынықтар) атты жинақ жарық көрді. 1926 жылы ұлдар коммерциялық мектебіне оралып, сурет салу және каллиграфия сабақтарын беруді жалғастырды. 1928 жылы «Bucăți de noapte» жинағының редакторы Агата Григорескуге үйленді және Бухарестке көшіп келді, онда оның әйелі мұғалім болып жұмыс істеді. 1929 жылы «Плумб» және «Скантей галбене» туындыларын «Поэзии» деген жалғыз басылымда қайта жариялады, оны «Editura Ancora» баспасы шығарды. Одан кейін ұзақ уақыттан бері тоқтап тұрған «Оризонтури ной» журналы қайтадан жаңаруын бастады, оның редакторы Баковиа болды. Халықтық білім беру министрлігінде инспектор болып жұмыс істеді, бірақ «Cu voi» (Сенмен) жинағы жарық көргеннен кейін әйелімен бірге Бакауға оралды, онда үш жыл жұмыссыз болды. 1931 жылы Агата Баковияның жалғыз ұлы Габриэльді дүниеге әкелді, ал 1932 жылы Румыния жазушылар қоғамы ай сайын 1000 лей зейнетақы тағайындады. 1933 жылы отбасы Бухарестке қайта оралды және енді басқа жерге көшпеді. 1934 жылы Баковиа өзінің өлеңдерін қамтитын «Поэзии» атты антологиясын жариялады, ал 1940 жылы оның зейнетақысы айына 2000 лейге дейін өсті. Содан кейін ол жазушыларға арналған зейнетақы үйін құрды, одан ай сайын 10 000 лей зейнетақы алды. 1944 жылы оның барлық бұрын жарық көрген туындыларын қамтитын «Opere» (Туындылар) атты жинағы жарық көрді.

Соғыстан кейін

1945 жылы Баковиа Тау-кен және мұнай министрлігінің кітапханашысы болып тағайындалды. Ол жазуын жалғастырып, 1946 жылы Stanțe burgheze (ағылшын тіліне аударғанда Буржуазиялық өлеңдер) жинағын жариялады, бұл оны Өнер министрлігіне жұмысқа алуға себеп болды. 1956 жылы ол өзінің соңғы «Өлеңдер» томын жариялады және 1957 жылғы 22 мамырда түстен кейін Бухаресттегі үйінде қайтыс болды.

Сыни қабылдау

Әдеби сыншылар Баковияны бастапқыда символист деп санады, бірақ кейінірек сыншылар оның өзінің ортасынан асып, қазіргі румын поэзиясының бір бөлігін құрағанын айтты. Оның алғашқы өлеңдер жинағы "Пламб" (1916) Символисттердің ықпалымен күшті болғанымен, кейінгі жинақтары, мысалы, "Скынтей галбене", оның 19 ғасырдың классикалық өлең формаларына қарағанда, прозалық өлеңге жақын, жаңаша поэтикалық ұғымды тапқанын көрсетті. Соғыс аралық кезеңдегі сыншылар Баковияны немесе неосимволист (Джордж Кэлинеску) деп, немесе жеткіліксіз материалға ие шағын ақын (Евгений Ловинеску) деп қарады. Бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Баковияның поэзиясы жаңа ой ағымдарымен байланыстырыла бастады, абсурд театрымен (Михаил Петровану), поэтикалық модернизммен, сюрреализммен, автоматты жазумен, имиджизммен, экспрессионизммен және тіпті экзистенциализм (Ион Карайон) сияқты философиялық бағыттармен салыстырылды. Осылайша Баковия румын әдебиетінің ең маңызды ақындарының бірі ретінде танылды, шағын ақыннан румын әдебиетінің мәңгілік классигіне дейін үлкен канондық секіру жасады. Бакау мен Бухаресттегі гимназиялар оның есімін иеленді. Бакау, Брашов, Бухарест, Клуж-Напока, Тимишоара және Волунтари қалаларында оның құрметіне көшелер аталды. Ақынның 1933-1957 жылдар аралығында Бухарестте тұрған үйі (Георге Баковия көшесі, 63-үй) қазір еске алу музейі болып табылады.

Таңдалған сын әдебиеттер

Агата Григореску Баковиа, Баковиа (ақынның өмірі), Бухарест, Әдебиет баспасы, 1962. Михаил Петровану, Джордж Баковиа, Бухарест, Әдебиет баспасы, 1969. ro, Баковиа, антисентименталист, Бухарест, Альбатрос баспасы, 1974. Ион Карайон, Баковия. Аяқталмайтын соңы, Бухарест, Eminescu баспасы, 1975; Екінші басылым, Бухарест, Cartea Românească баспасы, 1979. Дину Фламанд, Г. Баковиа шығармаларына кіріспе, Бухарест, Minerva баспасы, 1979. Даниэль Димитриу, Баковия, Яссы, Junimea баспасы, 1981. ro, Баковияның баламалары, Бухарест, Minerva баспасы, 1984. Мирча Скарлат, Джордж Баковиа – нюанстар, Бухарест, Cartea Românească баспасы, 1987. Василе Фанаше, Баковия. Романтикалық утопиядан үзілу, Клуж, Dacia баспасы, 1994 (қайта басылды, 2000). Раду Петреску, Г. Баковиа, Питешти, Paralela 45 баспасы, 1999 (қайта басылды, 2002). Ио́н Богдан Ле́фтер, Баковия – өту моделі, Питешти, Paralela 45 баспасы, 2001. Константин Трандафир, Баковиа поэзиясы, Бухарест, Saeculum, 2001. Михай Цимпои, Баковиа ғасыры, Бухарест, Fundației Culturale Ideea Europeană баспасы, 2005. Dicționarul scriitorilor români, координаторлары Мирча Зачу, Мариан Папахаги, Аурел Сасу, A C, Бухарест, Румын Мәдениет Қоры баспасы, 1995. Dicționarul esențial al scriitorilor români, Бухарест, Albatros баспасы, 2000. Dicționarul general al literaturii române, бас координаторы Евгений Симион, A Б, Бухарест, Univers Enciclopedic баспасы, 2004.