Кіріспе

Холокостты зерттеуші американдық тарихшы, актер Кристофер Роберт Браунинг (22 мамыр 1944 жылы туған) – американдық тарихшы және Солтүстік Каролина университетінің (Чапел-Хилл) тарих профессоры. Холокост саласындағы маман Браунинг "Қорытынды шешімді" зерттеудегі еңбектерімен, нацистік саясатты іске асырушылардың мінез-құлқына талдау жасауымен және куәгерлердің жазбаларын пайдалануымен танымал. Ол тоғыз кітаптың авторы, оның ішінде "Қарапайым адамдар" (1992) және "Қорытынды шешімнің бастауы" (2004). Браунинг 1974 жылдан 1999 жылға дейін Тынық мұхиты лютеран университетінде оқытумен айналысып, кейін еңбегімен ерекшеленген профессор атанды. 1999 жылы ол Солтүстік Каролина университетіне көшіп, Франк Портер Грэм атындағы тарих профессоры қызметін қабылдады, ал 2006 жылы Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 2014 жылы университеттен зейнетке шыққаннан кейін Сиэтлдегі Вашингтон университетінде қонақ профессор болып жұмыс істеді. Браунинг Холокостқа қатысты бірнеше сот процесінде сарапшы куәгер ретінде тартты, соның ішінде Эрнст Зюндельдің екінші процесінде (1988) және Ирвингке қарсы "Penguin Books Ltd" ісінде (2000).

Ерте өмір және білім

Солтүстік Каролина штатының Дарем қаласында туған Браунинг Чикагода өсті, онда оның әкесі Солтүстік-Батыс университетінде философия профессоры, ал анасы медбике болған. 1967 жылы Оберлин колледжінен тарих мамандығы бойынша бакалавр, ал 1968 жылы Висконсин университетінде (Мэдисон) тарих мамандығы бойынша магистр дәрежесін алды. Одан кейін ол бір жыл бойы Сент-Джон әскери академиясында және екі жыл бойы Аллегейни колледжінде оқытумен айналысты. 1975 жылы "Referat D III of Abteilung Deutschland және 1940–1943 жылдардағы неміс сыртқы істер министрлігінің еврей саясаты" тақырыбындағы диссертациясын қорғап, докторлық дәрежесін алды. Бұл оның алғашқы кітабына айналды: "Соңғы шешім және Германия сыртқы істер министрлігі: 1940–43 жылдардағы Abteilung Deutschland D III бөлімінің зерттелуі" (1978). Браунинг 1970 жылдың 19 қыркүйегінде Дженифер Джейн Хорнға үйленді және Кэтрин Элизабет және Энн ДеСилви есімді екі баласы болды.

Қарапайым адамдар

Браунинг 1992 жылы жазған «Обыкновенные люди: Резервный полицейский батальон 101 и окончательное решение в Польше» атты кітабымен әйгілі. Батальон 1942 жылы Германия басып алған Польшада нацистік өлім лагерлеріне депортация үшін еврейлерді ұстап, жаппай қырғын жасады. Кітаптың қорытындысы, 1970-жылдары танымал болған Милграм эксперименттерінің әсерімен, 101-ші бөлімнің адамдары билікке бағыну және әріптестердің қысымынан өлтіргенін көрсетті. Зерттеуде көрсетілгендей, 101-ші бөлімнің сарбаздары ашық нацистер емес, Гамбургтен келген, жұмысшы табының орта жастағы адамы болды, олар әскерге шақырылған, бірақ қалыпты әскери қызметке жарамсыз деп табылған. 1942 жылдың маусымында Польшаға қайтып келгеннен кейін, сарбаздарға «Рейнхард» операциясы кезінде геттодағы еврейлерді қорқытуға және Жозефув және Ломазы қалаларындағы поляк еврейлерін (ерлер, әйелдер және балалар) жаппай қырғынға салуға бұйрық берілді. Басқа жағдайларда, оларға қаладағы немесе аймақтағы белгілі бір еврейлерді өлтіруді бұйырды, көбінесе Травникиліктер көмектесті. Бірде бөлім командирі өзінің сарбаздарына егер олар үшін бұл тым ауыр болса, бас тартуға мүмкіндік берді, бірақ 500 адамдық батальонда 12-ден аз адам ғана осы мүмкіндікті пайдаланды. Браунинг барлық сарбаздар жек көретін антисемиттер емес деген пікірді қолдайтын дәлелдер келтіреді. Ол жұмыстан босатылып, басқа жерге ауыстырылуын сұраған сарбаздардың куәліктерін келтіреді. Бір жағдайда екі әке балаларды өлтіре алмайтындарын айтып, басқа жұмыс беруді сұрады. Браунинг өзінің босатылуын талап еткен, оны алған және Германияға оралғаннан кейін жоғарылатылған бір сарбаз туралы да айтады. «Обыкновенные люди» кітабы көп мақтауға ие болды, бірақ Даниэль Голдхаген оны нацистік геноцидке себеп болған «жойғыш антисемитизммен» сипатталатын, ерекше неміс саяси мәдениетін ескермегені үшін сынға алды. 1992 жылдың шілдесінде «The New Republic» журналында Голдхаген «Обыкновенные люди» кітабын негізгі түсіндіруінде сәтсіз деп атады. Голдхагеннің 1996 жылы жарық көрген «Гитлердің ерікті орындаушылары» атты кітабы негізінен Браунингтің пікірін жоққа шығару үшін жазылған, бірақ одан да көп сынға ұшырады.

Ирвинг Липштадтқа қарсы

1996 жылы Дэвид Ирвинг Дебора Липштадты қаралағаны үшін сотқа бергенде, Браунинг қорғау тарапының маңызды куәгерлерінің бірі болды. Тағы бір тарихшы, Роберт Ян ван Пелт, Аушвиц концлагеріндегі газ камералары туралы есеп дайындады, ал Браунинг еврейлерді жоюға қатысты дәлелдер туралы есеп жазды. Куәлігі барысында және Ирвингтің қарсы сұрақтарына жауап беру кезінде Браунинг Ирвингтің Холокост тарихының соңғы тарауы әлі жазылмаған деген пікіріне (яғни, оның шындығына күмән тудыруға негіз бар екенін білдіретін) қарсы шықты: «Біз әлі де Рим империясы туралы жаңа мәліметтер табамыз. Тарихтың соңғы тарауы болмайды». Браунинг Ирвингтің Еуропалық еврейлерді геноцидке жіберу туралы Адольф Гитлерден жазбаша бұйрық болмауы Холокост тарихына қарсы дәлел болады деген аргументіне де қарсылық білдірді. Браунингтің пікірінше, мұндай бұйрық жазылмауы мүмкін, себебі Гитлер өзінің жақын серіктеріне еврейлерге қатысты ниеттерін білдірген, сондықтан жазбаша бұйрық мәселесі екінші деңгейлі болып табылады. Браунинг нацистік Германияны зерттеген бірнеше сарапшылардың «Еврей мәселесінің соңғы шешімі» бойынша Фюрердің жазбаша бұйрығы болмағанын ескеретінін, бірақ ешбір тарихшының нацистік геноцидтің фактісіне күмән келтірмейтінін мәлімдеді. Браунинг Гитлердің 1941 жылғы 12 желтоқсанда гауляйтерлер алдында сөйлеген құпия сөзінде геноцидті «Соңғы шешім» деп атағанын атап өтті. Браунинг Ирвингтің соғысқа дейінгі Еуропадағы еврей халқының саны туралы немесе өлтіру процестері туралы сенімді статистикалық мәліметтердің жоқтығы туралы талабын жоққа шығарды. Браунингтің сөзіне сәйкес, тарихшылар Холокост кезінде бес немесе алты миллион еврей өлтірілді ме деген мәселеде дауласуының жалғыз себебі – бұрынғы Кеңес Одағының мұрағаттарына қол жеткізе алмауы.

Браунингтің Холокост туралы түсінігі

Браунинг Холокосттың шығу тегі жөніндегі тартыста "орташа функционалист" саналады және Гитлердің ниеттері мен бұйрықтарына қарағанда Үшінші рейхтің құрылымы мен институтына баса назар аударады. Функционализм еврейлерді жоюды поликратиялық режимнің импровизациясы мен радикалданған дамуы ретінде қарастырады. Браунинг Соңғы шешімнің неміс мемлекетінің "жинақталу радикалданған" (Ганс Моммсеннің сөзін пайдалану үшін) нәтижесі болғанын дәлелдеді, әсіресе 1939 және 1941 жылдар аралығында нацистер геттоларда қамаған үш миллион (көбінесе поляктар) еврейлерінің тудырған "мәселесі" туғанда. Мақсат – үшінші рейхте тұратын еврейлерді, мекен-жайы таңдалғаннан кейін, шығысқа жер аудару еді. Браунинг 1939 жылы алғаш қолданылған "Еврей мәселесіне соңғы шешім" деген тіркес 1941 жылға дейін "аумақтық шешімді" білдіргенін айтты. Екінші дүниежүзілік соғыстың әскери оқиғалары мен неміс бюрократиясы ішіндегі билік үшін күрес, қуғын-сүргіннің мүмкіндігін жоғалтты, сондықтан 1941 жылға қарай бюрократия өкілдері еврейлерді жаппай өлтіруге келісім берді. Браунинг оккупацияланған Польшаның Бас үкіметінің шенеуніктерін екі топқа бөледі. "Өндірісшілер" геттодағы еврейлерді соғысқа көмектесу үшін құл еңбегінің көзі ретінде пайдалануды жақтады. "Тозушылар" оларды аштықтан және аурудан өлтіруге рұқсат беруді қалаған. Сонымен қатар, оккупацияланған Польшаның генерал-губернаторы Ханс Франк пен СС арасында күрес болды. СС Люблинде "еврей резервациясын" құруды көздейтін "Ниско/Люблин жоспарына" қолдау көрсетті, онда Ұлы Германия, Польша және бұрынғы Чехословакияның барлық еврейлері жер аударылатын еді. Франк СС еврейлерді оның аумағына "төгіп тастағаны" үшін "Люблин жоспарына" қарсы болды. Франк пен Герман Геринг Бас үкіметтің Рейхтің "астық қоймасына" айналуын қалады және Генрих Гиммлер мен Артур Грайзердің этникалық тазалау схемаларына қарсы шығып, оларды экономикалық тұрғыдан зиянды деп есептеді. 1940 жылдың 12 ақпанында Герингтің Каринхолл сарайында Гиммлер, Геринг, Франк және Грайзер арасындағы мәселелерді шешуге жасалған әрекет мамыр айында Гиммлердің Гитлерге 1940 жылдың 15 мамырында көрсеткен "Шығыстағы шетелдік халықтарды қабылдау туралы бірнеше ойлар" атты меморандумының нәтижесінде сәтсіз аяқталды, оны Гитлер "жақсы және дұрыс" деп атады. Гиммлердің неміс билігіндегі Еуропадан барлық еврейлерді Африкаға депортациялауға, поляктарды "жетекшісіз еңбекші классқа" төмендетуге шақырған меморандумы және Гитлердің оны мақұлдауы, Браунинг атап өткендей, Гиммлер ұсынған бағытта Польшадағы Германия саясатында өзгерістерге әкелді.

Таңдалған шығармалар

(1978). «Соңғы шешім және Германияның Сыртқы істер министрлігі: Германия бөлімшесінің D III деректі зерттеуі, 1940–43». Нью-Йорк: Холмс және Мейер. (1981). «Zur Genesis der "Endlösung" Eine Antwort an Martin Broszat» мақаласы, «Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte» журналының 29 томы, 96–104 беттер. (1985). «Тағдырлы айлар: Соңғы шешімнің пайда болуы туралы эсселер». Нью-Йорк: Холмс және Мейер. (1992). «Қарапайым адамдар: Полиция резервтік батальоны 101 және Польшадағы Соңғы шешім». Нью-Йорк: Харпер Коллинз. (1992). «Геноцидке жол: «Соңғы шешімді» іске қосу туралы эсселер». Кембридж: Кембридж университетінің баспасы. (2000). «Нацистік саясат, еврей жұмысшылары, неміс қылмыскерлері». Кембридж және Нью-Йорк: Кембридж университетінің баспасы. (2003). «Жинақталған естеліктер: Холокост тарихы және соғыстан кейінгі куәліктер». Мэдисон, Висконсин және Лондон: Висконсин университетінің баспасы. (2004). «Соңғы шешімнің шығу тегі: нацистік еврей саясатының эволюциясы, 1939 жылдың қыркүйегі – 1942 жылдың наурызы» (Юрген Маттеустің үлесімен). Линкольн: Небраска университетінің баспасы. (2007). «Әр күн бір жылдай өтеді: Польшадан келген еврей отбасының хаттары». Кембридж: Кембридж университетінің баспасы. (2010). «Құлдық еңбек лагеріндегі өмірді еске түсіру». Нью-Йорк: W. W. Norton & Co. Бұл кітап Браунингке 2011 жылғы Холокост зерттеулері үшін «Яд Вашем» халықаралық кітап сыйлығын әкелді. (2015), Майкл Маррус, Сюзанна Хешель және Милтон Шейнмен бірге, редакторлар. «Холокост туралы ғылым: жеке траекториялар және кәсіби түсіндірулер». Басингстоук және Нью-Йорк: Palgrave Macmillan. (2018). «Демократияның тұншығуы». «Нью-Йорк кітаптар шолуы». 65 (16). 2018 жылдың 25 қазаны.