Кіріспе

Б.з.б. 1-ғасырдағы римдік ақын, оратор және саясаткер Гай Корнелий Галл (шамамен б.з.б. 70 – б.з.б. 26 ж.) – римдік ақын, оратор, саясаткер және әскери қолбасшы, бір кезде император Октавиан Август тарапынан Египет префекті етіп тағайындалған. Бүгінде оның өлеңдерінің тоғыз ғана жолы сақталған болса да, Овидий оны б.з.б. 1-ғасырының маңызды латын ақындарының бірі деп есептеген.

Туған жері

Галлдың туған жері ретінде айтылатын Форум Иулий қаласының нақты орны әлі анықталмаған, бұл Иероним оған "Форойулиенсис" деген атау бергеніне негізделген. Рим дәуірінде осы атпен бірнеше қала болған, бірақ Фрежус және басқа қалалар арасында Галлдың туған жері қайда деген дау-жанжал Ренессанс кезеңінен бері белгілі. 20 ғасырда Рональд Сайм Фрежус пен Чивидале-дель-Фриули қалаларын қарастырып, Фрежусты ықтимал деп санайды. Жан Пол Буше кем дегенде бес қаланы үміткер ретінде атап, Forum Iulii Iriensium (қазіргі Вогера) қаласын ең қолайлы деп есептейді.

Мансап

Галл қарапайым отбасында туып, жас кезінде Римге көшіп келді. Онда Виргилий мен Варий Руфтың оқытушысынан білім алды. Виргилий, өзінің мүлкін қайтаруда Галлдың ықпалына көп қарыз болғандықтан, өзінің бір эклогасын (X) оған арнады. Никеялық Парфенийдің "Эротикалық құмарлары" да Галлға арналған еді. Саяси өмірде Галл Октавианның жақтасын болды және қызметтері үшін сыйлық ретінде Мысыр префекті болып тағайындалды (Суетоний, Август, 66). Б.з.д. 30 жылы Корнелий Галл Фивадағы көтерілісті басу үшін жорыққа шықты. Ол өзінің жетістіктерін бейнелейтін ескерткішті Филаеде орнатты. Галлдың әрекеттері императордың наразылығын тудырды және жаңа префект тағайындалды. Қайта шақырылғаннан кейін Галл өз-өзіне қол жұмсады (Кассий Дион, liii 23).

Поэзиялық бедел

Галл замандастарының арасында зерек адам ретінде жоғары беделге ие болды, ал Овидий (Тристия, IV) оны Римнің алғашқы элегия ақыны деп есептейді. Эний, Варрон Атацин, Лукреций, Вергилий және Тибуллмен бірге Овидий оны ең көрнекті латын ақындарының тізіміне қосады: Gallus et Hesperiīs et Gallus nōtus Eōīs; et sua cum Gallō nōta Lycōris erit. "Галл батыста да, шығыста да танымал болады, және Галлмен бірге оның Ликорисі де танымал болады". Ол негізінен сүйіктісі Ликорис (танымал актриса Китеристің поэзиялық аты) туралы төрт кітап элегия жазды, өзіне Евфорионды үлгі етіп алды; сонымен қатар, осы автордың кейбір шығармаларын латын тіліне аударды. Ол латын махаббат элегиясы жанрының қалыптасуындағы маңызды тұлға және Проперций, Тибулл мен Овидийге шабыт көзі ретінде қарастырылады. Ғалымдар Галлдың өлеңдерінің сақталмауына және замандастары арасындағы жоғары беделіне байланысты, оның поэзиялық қабілеттері Вергилийден кем емес деп санайтын. Классицист Тенни Франк 1922 жылы былай деді: "Империяның барлық ұзақ эпикалық өлеңдерін Корнелий Галлдың бірнеше бетіне, әрқайсысына мыңнан бермеуші едік!" Қаср-Ибримдегі қазба жұмыстары Галлдың тоғыз жолын ашты. Танысы ретінде, олардың бірі Ликористі еске алады ("Сенің бейшара мінез-құлқыңнан қиналып жүрмін, Ликорис"), оның авторлығын растайды.

"Галл немесе Август дәуіріндегі римдік көріністер"

Галл – римдіктердің жеке өмірі, мінез-құлқы мен әдет-ғұрыптары туралы құбылысты, бірақ фактілерге негізделген әңгіменің басты кейіпкері: «Галл немесе Август дәуіріндегі римдік көріністер», Лейпциг университетінің профессоры Вильгельм Адольф Бекердің 1838 жылы жарық көрген еңбегі. Бұл туындыны 1840 жылдары пастор Фредерик Меткалф ағылшын тіліне аударған. 1898 жылғы Longmans, Green & Co. басылымы Internet Archive сайтында сканерленген күйінде қолжетімді және (2021 жылы) Гутенберг жобасы оны электрондық кітап ретінде дайындап жатыр. Галлдың Августтың ықыласынан айырылуы туралы оқиға, Римдегі өмірдің қандай болғаны туралы мол білімді зерттеудің негізін құрайды, бұл туралы Светоний, Марциал, Плиний, Овидий сияқты көптеген авторлардың латын тіліндегі үзінділерінде айтылады, бірақ ең бастысы – Кассиус Дионың ежелгі грек тіліндегі цитаталары. Кітапта түрлі тақырыптар бойынша кеңінен түсіндірмелер мен «Қосымшалар» бар, олардың ішінде: римдік отбасы, римдік үй, кітаптар мен хаттар, моншалар мен гимнастика, киім, тойлар, ішімдік және қайтыс болғандарды жерлеу.