Вильнюс аймағының тарихы мен дауы: Литва және Беларусь арасындағы шекаралық аймақ

Кіріспе

Қазіргі Литва мен Беларусьтегі тарихи аймақ – Вильнюс аймағы. Бұл қазіргі Литва мен Беларусь аумағында орналасқан, бастапқыда балтық тайпаларының мекендеген жері және Литваның бір бөлігі болған, бірақ уақыт өте келе шығыс славян және поляк мәдениеттерінің ықпалына түсті. Аймаққа Литва Ұлы Герцогтығының тарихи астанасы Вильнюс кірді. Литва Ресей империясынан тәуелсіздік алғаннан кейін, осы тарихи мұраға сүйене отырып, Вильнюс аймағына талап етті. Польша болса, жергілікті поляк тілді халықтың өзін-өзі анықтау құқығын қорғады. Осының салдарынан, соғыс аралық кезеңде Польша мен Литва арасында аймаққа билік ету мәселесі даулы болды. Кеңес Одағы 1920 жылғы совет-литва шартында оны Литваның бөлігі деп мойындады, бірақ 1920 жылы Польша оны басып алып, қысқа ғұмырлы Орталық Литваның марионеттік мемлекетінің құрамына қосты, кейіннен Екінші Польша Республикасына енді. Тікелей әскери қақтығыстар (Польша-Литва соғысы және Желиговскийдің бүлігі) Ұлттар Лигасында нәтижесіз келіссөздермен ауыстырылды. 1939 жылы Польшаға совет әскерлерінің басып кіргенінен кейін, Молотов-Риббентроп пактісін орындау аясында, аймақтың барлығы Кеңес Одағының оккупациясына түсті. Аймақтың шамамен бес бөлігінің бірі, Вильнюс қоса, 1939 жылдың 10 қазанында Литваға Кеңес Одағымен Литва аумағында кеңестік әскери базалар орналастыру шартының аясында берілді. Аймақтың қалған бөлігі Белорусь Кеңес Социалистік Республикасына қосылды. Вильнюс аймағына қатысты дау Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шешілді, осы кезде Польша мен Литва Шығыс блогының құрамында болды. Польша Польша Халық Республикасының кеңестік сателлит мемлекеті болды, ал Литва Кеңес Одағының оккупациясы астында болды – Литва Кеңес Социалистік Республикасы, ал поляктар Польшаға қайтарылды. 1940-жылдардың соңынан 1990 жылға дейін аймақ Литва КСР және Белорусь КСР арасында бөлінді, ал 1990 жылдан бері тәуелсіз Литва мен Беларусь арасында бөлініп келеді.

Historical region in present day Lithuania and Belarus

Vilnius Region is the territory in present day Lithuania and Belarus that was originally inhabited by ethnic Baltic tribes and was a part of Lithuania proper, but came under East Slavic and Polish cultural influences over time. The territory included Vilnius, the historical capital of the Grand Duchy of Lithuania. Lithuania, after declaring independence from the Russian Empire, claimed the Vilnius Region based on this historical legacy. Poland argued for the right of self determination of the local Polish speaking population. As a result, throughout the interwar period the control over the area was disputed between Poland and Lithuania. The Soviet Union recognized it as part of Lithuania in the Soviet Lithuanian Treaty of 1920, but in 1920 it was seized by Poland and became part of the short lived puppet state of Central Lithuania, and was subsequently incorporated into the Second Polish Republic. Direct military conflicts (Polish–Lithuanian War and Żeligowski's Mutiny) were followed up by fruitless negotiations in the League of Nations. After the Soviet invasion of Poland in 1939, as part of the Soviet fulfilment of the Molotov–Ribbentrop Pact, the entire region was occupied by the Soviet Union. About one fifth of the region, including Vilnius, was ceded to Lithuania by the Soviet Union on 10 October 1939 in exchange for Soviet military bases within the territory of Lithuania as part of the Soviet–Lithuanian Mutual Assistance Treaty. The remaining part of the region was given to the Byelorussian Soviet Socialist Republic. The conflict over Vilnius Region was settled after World War II when both Poland and Lithuania were in the Eastern Bloc, as Poland was the Soviet satellite state of the Polish People's Republic and Lithuania was occupied by the Soviet Union as the Lithuanian Soviet Socialist Republic, and Poles were repatriated to Poland. From the late 1940s to 1990, the region was divided between the Lithuanian SSR and Byelorussian SSR, and since 1990 between modern day independent Lithuania and Belarus.

Аумақ және терминология

Бастапқыда Вильнюс облысының нақты шекарасы болған жоқ, бірақ Вильнюс және оның төңірегіндегі аумақтарды қамтыды. 1918 жылы екі ел де тәуелсіздігін қайта орнатқаннан кейін, бұл аумақ Литва мен Польша арасында даулы болды. Кейіннен, 1920 жылдың күзінде Польшаның әскери әрекеттерінен кейін, аймақтың батыс шекарасы Польша мен Литва арасындағы де-факто әкімшілік шекараға айналды. Литва бұл әрекетті немесе шекараны мойындаудан бас тартты. Шығыс шекарасы Кеңес-Литва бейбіт шартымен белгіленді. Бұл шығыс шекара ешқашан мемлекеттер арасындағы нақты шекараға айналмады және тек саяси ұғым ретінде қана қалды. Бүгінгі күні аймақтың шығыс шекарасы Литва мен Беларусь шекарасының арасында жатыр. Бұл шекара Вильнюс облысын екі бөлікке бөледі: батыс және шығыс. Вильнюс қаласын қоса, Батыс Вильнюс облысы қазір Литваның құрамында. Бұл Вильнюс облысының үштен бірін құрайды. Литва 1939 жылдың 10 қазанында Кеңес Одағынан, ал 1940 жылдың 3 тамызында Белорусь КСР-інен (Друскининкай және Швенчионис қалаларын қоса) аумақ алды. Шығыс Вильнюс облысы Беларусь құрамына кірді. Аймақтың ешбір бөлігі қазіргі Польшада орналасқан жоқ. Ешбір елдің қосымша аумақтық талаптары жоқ. «Орталық Литва» термині, Люциан Желиговскийдің аннексияланған аумақтардағы көтерілісінен кейін жариялаған, қысқа ғұмыр сүрген Орталық Литва Республикасының марионеттік мемлекетін білдіреді. Польшаның әскери қорғауында он сегіз ай өткеннен кейін, ол 1922 жылдың 24 наурызында Польшаға қосылды, осылайша Польшаның аймаққа қатысты талаптары аяқталды.

Вильнюс даусы

Орта ғасырларда Вильнюс және оның айналасы ерте этникалық литва мемлекетінің, Литва Герцогтығының ядросына айналды, литва тарихнамасында Литваның бір бөлігі ретінде де белгілі. 18 ғасырдың соңында Польша-Литва Ұжымының бөлінісінен кейін, ол Ресей империясының құрамына қосылды, ол Вильна генерал-губернаторлығын құрды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың нәтижесінде ол Германияның бақылауына өтті және Ober Ost азаматтық басқаруына берілді. Бірінші дүниежүзілік соғыста Германия жеңілгеннен кейін және Ресей Азамат соғысының әртүрлі күштері арасындағы қақтығыстар басталғаннан кейін, аймақ жаңадан құрылған литва, польша және белорусь мемлекеттері арасында дау туды. Поляктар өз талаптарын демографиялық негізде келтіріп, халықтың еркіне сүйенді. Литвалықтар географиялық және тарихи аргументтер келтіріп, Вильнюстің Ұлы Литва Герцогтығының астанасы ретінде атқарған рөлін атап өтті. Литвалық ұлттық белсенділердің пікірінше, аймақтағы поляктар мен белорустар «славяндық литвалықтар» болған. Бұл көзқарас польшалық және литвалық зерттеулермен де расталған. 1917 жылдың қыркүйегінде литвалық белсенділер ұйымдастырған Вильнюс конференциясында, Германияның қолдауымен, Литва Кеңесі сайланды және Литваның тәуелсіздік туралы жариялағы Литваның тәуелсіз мемлекетін, астанасы Вильнюсте деп жариялады. Алайда, Литва үкіметі Вильнюс аймағының тұрғындарынан әскер жинауға және аймақты большевиктерге қарсы қорғауды ұйымдастыруға үлкермеді. 1918 жылдың қараша және желтоқсан айларында Вильнюсте және оның көптеген айналасындағы елді мекендерде жергілікті поляк өзін-өзі қорғау жасақтары құрылды. Олар жыл соңына дейін Польша армиясының құрамына ресми түрде қосылды. Литва Кеңесі 1919 жылдың қаңтар айының басында, қаланың шығысындағы алғашқы польша-совет әскери қақтығыстары болған кезде, неміс гарнизонымен бірге Вильнюстен кетіп қалды. Польша-Совет соғысы басталғаннан кейін, Қызыл Армияның жазғы шабуылы кезінде, аймақ жоспарланған Литва-Белорусь Кеңес Социалистік Республикасының (Литбел) құрамына кірді. Литва-Совет соғысынан кейін, большевиктік Ресей 1920 жылдың 12 шілдесінде Литвамен Кеңес-Литва бейбіт шартына қол қойды. Оған сәйкес, Польша мен Литва арасындағы даулы барлық аумақтар, сол кезде большевиктер бақылап отырған, Литваға берілуі тиіс еді. Алайда, аймаққа нақты бақылау большевиктердің қолында қалды. 1920 жылғы Варшава шайқасынан кейін Польша армиясының бұл аумақты жақын арада қайтарып алатыны анық болды. Оны қорғауға мүмкіндіктері жоқ екенін көріп, большевиктер аймақты Литваның билігіне беруді бастады. Польша армиясы литвалықтар келгенге дейін даулы аумақтың көп бөлігін қайтарып алды, ал Вильнюс қаласымен бірге оның ең маңызды бөлігі Литваның бақылауына өтті. Польша-литвалық шиеленіс салдарынан, одақтас державалар 1922 жылға дейін Литваны дипломатиялық жағынан мойындаудан бас тартты. Екі мемлекет соғыста болмағандықтан, дипломатиялық келіссөздер басталды. Келіссөздер мен халықаралық делдалдық ешқандай нәтиже бермеді және 1920 жылға дейін даулы аумақ литвалық және польшалық бөліктерге бөлінді. 1920 жылдары Ұлттар Лигасы екі рет плебисциттер ұйымдастыруға тырысты, бірақ екі тарап та қатысуға құштар емес еді. Лучян Желиговскийдің бүліктерінен кейін поляктар аймақты өз бақылауына алды және сайлау ұйымдастырды, оны көптеген литвалықтар, сондай-ақ көптеген еврейлер мен белорустар поляк әскери бақылауының күшті болуына байланысты бойкоттады. Польша үкіметі 1920 жылдың 12 шілдесіндегі Ресей-Литва келісімін, Польша-Совет соғысы кезінде Қызыл Армия Польшадан тартып алған жерлерді Литваға беруді көздейтін, мойындаған жоқ. Өз кезегінде, литвалық билік 1918-1920 жылдардағы Польша-Литва шегарасын тұрақты деп танымады, сондай-ақ Орталық Литваның марионеттік мемлекетінің егемендігін мойындаған жоқ. 1922 жылы Орталық Литва Республикасы Польшаға қосылуға дауыс берді және бұл шешім кейін Ұлттар Лигасымен қабылданды. 1920 жылы большевиктер Литваға берген аумақ Литваның талабында болды, Вильнюс қаласы осы мемлекеттің ресми астанасы ретінде қарастырылды, ал уақытша астана Каунаста болды, ал мемлекеттер ресми түрде соғыста қалды. Екі мемлекеттің дипломатиялық қарым-қатынастарын 1938 жылғы Польшаның ультиматумы ғана шешті. Кейбір тарихшылар Вильнюстің жоғалтуы соғыстар аралық кезеңде литва мемлекетінің өмір сүруін сақтап қалуы мүмкін деп болжайды. Советтермен одақтас болғанына (Совет-Литва бейбіт шарты) және Польшамен соғысқа қарамастан, Литва 1920 жылдың жазында Советтердің басып кіруіне жақын болды және күштеп социалистік республикаға айналдырылуы мүмкін еді. Олардың пікірінше, Польшаның Советтерге қарсы Польша-Совет соғысындағы жеңісі (және поляктар литвалық тәуелсіздіктің кейбір формасына қарсы болмағаны) ғана Советтердің жоспарларын жоққа шығарды және Литваға соғыстар аралық тәуелсіздік мүмкіндігін берді. 1939 жылы Советтер Совет-Литва өзара көмек шарттарына қол қоюды ұсынды. Осы шартқа сәйкес, Вильнюс қаласының өзіне қоса, Вильнюс аймағының шамамен бес бөлігі Литваға қайтарылды, ал Литвада 20 000 совет әскері орналастырылды. Литвалықтар бастапқыда оны қабылдағысы келмеді, бірақ кейін Совет Одағы әскерлер Литваға бәрібір кіретінін мәлімдеді, сондықтан Литва келісімге келісті. Вильнюс аймағының 1/5 бөлігі берілді, тіпті Совет Одағы бұрын Вильнюс аймағының барлығын Литваның бір бөлігі деп мойындаған болатын. Вильнюс аймағы 1940 жылдың маусымына дейін литвалық басқаруда болды, одан кейін бүкіл Литва Совет Одағының құрамына қосылды. Ялта конференциясында Совет Одағына Вильнюс аймағы берілді және ол кейіннен Литва КСР-інің бір бөлігіне айналды. Литва КСР-інен Польшаға шамамен 150 000 поляк халқы қайтарылды.

In the Middle Ages, Vilnius and its environs had become a nucleus of the early ethnic Lithuanian state, the Duchy of Lithuania, also referred to in Lithuanian historiography as a part of the Lithuania Propria, that became Kingdom of Lithuania and later Grand Duchy of Lithuania. After the Partitions of the Polish–Lithuanian Commonwealth in the late 18th century it was annexed by the Russian Empire which established the Vilna Governorate there. As a result of World War I, it was seized by Germany and given to the civilian administration of the Ober Ost. With the German defeat in World War I and the outbreak of hostilities between various factions of the Russian Civil War, the area was disputed by the newly established Lithuanian, Polish and Belarusian states. Poles based their claims on demographic grounds and pointed to the will of the inhabitants. Lithuanians used geographical and historical arguments and underlined the role Vilnius played as the capital of the Grand Duchy of Lithuania. According to Lithuanian national activists, Poles and Belarusians of the region were "Slavicized Lithuanians". Their view is confirmed by both Polish and Lithuanian research. The Vilnius Conference of September 1917, organized by Lithuanian activists under German auspices, elected a council of Lithuania, and an Act of Independence of Lithuania proclaimed an independent Lithuanian state with its capital in Vilnius. The Lithuanian government, however, failed to recruit soldiers among the Vilnius area inhabitants and was unable to organize the defence of the region against the Bolsheviks. During November and December 1918, local Polish self defence formations were created in Vilnius and many surrounding localities. They were formally included into the Polish Army by the end of the year. The Lithuanian Taryba left Vilnius together with the German garrison at the start of January 1919, when the first Polish Soviet military clashes occurred east of the city. After the outbreak of the Polish–Soviet War, during the summer offensive of the Red Army, the region got under Soviet control as the part of planned Lithuanian–Belorussian Soviet Socialist Republic (Litbel). Following Lithuanian–Soviet War, Bolshevik Russia signed the Soviet–Lithuanian Peace Treaty with Lithuania on 12 July 1920. According to it, all area disputed between Poland and Lithuania, at the time controlled by the Bolsheviks, was to be transferred to Lithuania. However, the actual control over the area remained in the Bolsheviks' hands. After the Battle of Warsaw of 1920 it became clear that the advancing Polish Army would soon recapture the area. Seeing that they could not secure it, the Bolshevik authorities started to transfer the area to Lithuanian sovereignty. The advancing Polish Army managed to retake much of the disputed area before the Lithuanians arrived, while the most important part of it with the city of Vilnius was secured by Lithuania. Due to Polish Lithuanian tensions, the allied powers withheld diplomatic recognition of Lithuania until 1922. Since the two states were not at war, diplomatic negotiations were begun. The negotiations and international mediation led to nowhere and until 1920 the disputed territory remained divided into a Lithuanian and a Polish part. In the 1920s, League of Nations twice attempted to organise plebiscites, although neither side was eager to participate. After a staged mutiny by Lucjan Żeligowski Poles took control over the area, and organised elections, which were boycotted by most Lithuanians, but also by many Jews and Belarusians because of strong Polish military control. The Polish government never acknowledged the Russo Lithuanian convention of July 12, 1920, that granted the latter state territory seized from Poland by the Red Army during the Polish–Soviet War, then promised to Lithuania as the Soviet forces were retreating under the Polish advance; particularly as the Soviets had previously renounced claims to that region in the Treaty of Brest Litovsk. In turn, the Lithuanian authorities did not acknowledge the Polish–Lithuanian border of 1918–1920 as permanent nor did they ever acknowledge the sovereignty of the puppet Republic of Central Lithuania. In 1922 the Republic of Central Lithuania voted to join Poland and the choice was later accepted by the League of Nations, The area granted to Lithuania by the Bolsheviks in 1920 continued to be claimed by Lithuania, with the city of Vilnius being treated as that state's official capital and the temporary capital in Kaunas, and the states officially remained at war. It was not until the Polish ultimatum of 1938, that the two states resolved diplomatic relations. Some historians speculated, that the loss of Vilnius might have nonetheless safeguarded the very existence of the Lithuanian state in the interwar period. Despite an alliance with the Soviets (Soviet–Lithuanian Peace Treaty) and the war with Poland, Lithuania was very close to being invaded by the Soviets in the summer of 1920 and having been forcibly converted into a socialist republic. They believe it was only the Polish victory against the Soviets in the Polish–Soviet War (and the fact that the Poles did not object to some form of Lithuanian independence) that derailed the Soviet plans and gave Lithuania an experience of interwar independence. In 1939, the Soviets proposed to sign the Soviet–Lithuanian Mutual Assistance Treaty. According to this treaty, about one fifth of the Vilnius Region, including the city of Vilnius itself, was returned to Lithuania in exchange for stationing 20,000 Soviet troops in Lithuania. Lithuanians at first did not want to accept this, but later the Soviet Union said that troops would enter Lithuania, anyway, so Lithuania accepted the deal. 1/5 of the Vilnius region was ceded, even though the Soviet Union always recognised the whole Vilnius region as part of Lithuania previously. Vilnius Region was under Lithuanian administration unitl June 1940, when the entire Lithuania was annexed by the Soviet Union. The Soviet Union was awarded the Vilnius region during the Yalta Conference, and it subsequently became part of the Lithuanian SSR. About 150,000 of the Polish population was repatriated from Lithuanian SSR to Poland.

Этнографиялық

Бұл аймақта бастапқыда литвалық балтықтар қоныстанған. Ол шығыс славян және поляк мәдениеттерінің ықпалына және қоныстануына түсті, бұл оның біртіндеп русификациялануы мен поляктануына әкелді. Польша тарихшысы Норман Дэвис айтуынша, Вильнюс 17 ғасырға қарай мәдени тұрғыдан поляк қаласына айналды. 18-19 ғасырларда қала славяндармен толық қоршалған, ал Вильнюс аймағы этникалық тұрғыдан ерекше әртүрлі – белорус, поляк және литвалықтар мекендеген аймаққа айналды. Белорустер 17 және 18 ғасырлардың басындағы соғыстардан қираған аймақтарға (Солтүстік Ашмяны, Тракай, Швенчёнис және Вильнюс округтері) көшіп келді, ал онда аз ғана литвалық қоныстар қалды. 1897 жылғы Ресейлік халық санауы (тілдік жағдайды зерттеген, бірақ этникалық белгілеу санатына кірмеген) Вильна губернаторлығын негізінен белорус тілінде сөйлейтіндер (56,05%) мекендегенін көрсетті, ал поляк тілінде сөйлейтіндер халықтың 8,17% құрады. Ресейлік билік жергілікті поляктардың көпшілігі дворяндардан тұратынын, ал аймақтың шаруалары поляктар бола алмайтынын мәлімдеді. Кейінгі неміс (1916) және поляк (1919) халық санаулары Вильнюс және оның айналасында поляктардың басымдығын көрсетті. Вильнюс сол кезде поляктар мен еврейлер арасында шамамен тең бөлінген, ал литвалықтар халықтың аз бөлігін құрады (шамамен 2-2,6%). Бұл халық санаулары мен олардың ұйымдастырылуы аймақтың литвалықтары тарапынан ауытқушылықпен сынға алынды. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталған кезде Вильнюс тұрғындарының 50% поляк, 43% еврей болды. Е. Бойтардың П. Гаучасқа сілтеме жасап айтуынша, айналасындағы ауылдарда негізінен өзін поляк деп санайтын белорус тілділер тұрған. Сондай-ақ, саяси жағдайға қарай өздерінің ұлттық идентификациясын таңдаған үлкен топ болды. 1916 жылғы неміс билігі жүргізген халық санауында литвалықтар халықтың 18,5% құрады. Алайда, осы халық санауы кезінде Вильнюс аймағы едәуір кеңейтіліп, Брест-Литовскіге дейін созылды және Белосток қаласын қамтыды. Польшаның басқа аймақтарын қосу нәтижесінде литвалықтардың үлесі азайды. Литва тарапынан күмәндалған 1921 және 1931 жылғы поляк халық санаулары аймақта литвалықтардың 5% өмір сүргенін көрсетті, оңтүстік-батысқа, оңтүстікке (Диевенишкес анклавы), шығысқа (Гервячай анклавы) Вильнюске және Швенчёнистің солтүстігіне орналасқан бірнеше литвалық анклавтар бар екені анықталды. Соңғы үш халық санауына сәйкес, халықтың басым бөлігін поляктар құрады (шамамен 60%). Польша халық санауларының нәтижелерін кейбір литвалық тарихшылар күмәндандырды және Литва үкіметі жергілікті поляктардың көпшілігі шын мәнінде поляктануға ұшыраған литвалықтар екенін мәлімдеді. Бүгінде Посту диалектісі Шалчинка ауданы муниципалитетінде және Вильнюс ауданы муниципалитетінің кейбір аумақтарындағы поляктар үшін ана тілі болып табылады; оның сөйлейтіндері өздерін поляктар деп санайды және Посту тілін таза поляк тілі деп есептейді. Халықтың, соның ішінде "жергіліктілердің" (Тутежши), Вильнюс облысының басқа бөлігінде тұратындардың, Кеңес Одағы басып алған және Белоруссияға бергендердің, әлі де поляк ұлттық санасы күшті. Бұл тіл литва тілінен алынған субстраттық реликтілері бар кодталмаған белорус тілінде айтылса да, оның сөйлейтіндері өздерін поляктар деп санайды және Посту диалектін таза поляк тілі деп есептейді. Халықтың, соның ішінде "жергіліктілердің" (тутейсы), Вильнюс аймағының басқа бөлігінде тұратындардың, Кеңес Одағы басып алған және Белоруссияға бергендердің, әлі де поляк ұлттық санасы күшті. Еврейлерді жою, жер аудару және көші-қон салдарынан 1989 жылы Вильнюс аймағында литвалықтар даусыз этникалық көпшілікке айналды (50,5%). Вильнюс қаласындағы литвалықтардың үлесі 20 ғасырдың бірінші жартысындағы 2%-дан 1970 жылы 42,5%-ға дейін, 2001 жылы 57,8%-ға дейін (қаланың жалпы халқы бірнеше есе өсті) және 2021 жылы 67,1%-ға дейін өсті. Поляктар әлі де Вильнюс айналасындағы аймақта шоғырланған, 1989 жылы Вильнюс аудандық муниципалитеті тұрғындарының 63,6% және Шалчинкай аудандық муниципалитеті тұрғындарының 82,4% құрады. 2011 жылға қарай бұл көрсеткіш Вильнюс аудандық муниципалитеті тұрғындарының 52,07% және Шалчинкай аудандық муниципалитеті тұрғындарының 77,75% дейін төмендеді.

The area was originally inhabited by Lithuanian Balts. It was subjected to East Slavic and Polish cultural influences and settlement, which led to its gradual Ruthenization and Polonization. According to Polish historian Norman Davies, Vilnius was culturally Polish by the 17th century. By the 18th and 19th centuries, the city was almost completely surrounded by Slavs, while the Vilnius region became exceptionally ethnically diverse Belarusian Polish Lithuanian territory. The Belarusian population moved into the areas devastated by wars of the 17th and the early 18th centuries (Northern Ashmyany, Trakai, Švenčionys and Vilnius counties) and only a few Lithuanian settlements remained there. According to the Russian census of 1897 (which studied the linguistic situation, but didn't include the category of ethnic affiliation)) the Vilna Governorate was occupied predominantly by Belarusian speakers (56,05%), while Polish speakers amounted to only 8,17% of the population. The Russians maintained that the local Polish population consisted mainly of nobles, while the region's peasantry could not be Polish. The later German (1916) and Polish (1919) censuses showed that Vilnius and its environs had a Polish majority. Vilnius at that point was divided nearly evenly between Poles and Jews, with Lithuanians constituting a mere fraction (about 2–2.6%) of the total population. These censuses and their organisation were heavily criticized by contemporary Lithuanians of the region as biased. At the end of the First World War, 50% of the Vilnius inhabitants were Polish and 43% were Jewish. According to E. Bojtar, who cites P. Gaučas, the surrounding villages were mainly inhabited by Belarusian speakers who considered themselves Poles. There was also a large group who chose their self declared national identification in accordance with the particular political situation. According to the 1916 census conducted by the German authorities Lithuanians constituted 18.5% of the population. However, during this census the Vilnius region was expanded greatly and ended near Brest Litovsk, and included the city of Białystok. Due to the addition of further Polish regions, the percentage of the Lithuanian population was diluted. The questioned by Lithuanian side post war Polish censuses of 1921 and 1931, found 5% of Lithuanians living in the area, with several almost purely Lithuanian enclaves located to the south west, south (Dieveniškės enclave), east (Gervėčiai enclave) of Vilnius and to the north of Švenčionys. The majority of the population was composed of Poles (roughly 60%) according to the latter three censuses. The results of Polish censuses were questioned by some Lithuanian historians and the Lithuanian government claimed that the majority of local Poles were in fact Polonised Lithuanians. Today, the Po prostu dialect is the native language for Poles in Šalčininkai District Municipality and in some territories of Vilnius District Municipality; its speakers consider themselves to be Poles and believe Po prostu language to be purely Polish. The population, including those of "the locals" (Tutejshy) who live in the other part of Vilnius region that was occupied by the Soviet Union and passed on to Belarus, still has a strong presence of Polish identity. Despite the fact, that this language is the uncodified Belarusian vernacular with substrate relics from Lithuanian language, its speakers consider themselves to be Poles and believe Po prostu dialect to be purely Polish. The population, including those of "the locals" (Tutejszy) who live in the other part of Vilnius region that was occupied by the Soviet Union and passed on to Belarus, still has a strong presence of Polish identity. After the extermination of Jews, displacements and migrations, Lithuanians became the undisputed ethnic majority in the Vilnius region in 1989 (50,5%). The share of Lithuanians in the Vilnius city grew from 2% in the first half of the 20th century to 42.5% in 1970, 57.8% in 2001 (while the total population of the city expanded several times). and 67.1% in 2021. The Poles are still concentrated in the area around Vilnius, and constituted 63.6% of the population in Vilnius District Municipality and 82.4% of the population in Šalčininkai District Municipality in 1989, By 2011 the number had shrunk to 52.07% of the population in Vilnius District Municipality and 77.75% in Šalčininkai District Municipality.