Кіріспе

Британдық шығыстанушы (1840–1882)

Эдвард Генри Палмер (7 тамыз 1840 – 10 тамыз 1882), Э. Х. Палмер ретінде танымал, ағылшын шығыстанушысы және саяхатшы.

Жастар және білім беру

Палмер Кембридж қаласындағы Грин-стритте жеке мектеп мұғалімінің ұлы болып дүниеге келді. Ол ерте жасында жетім қалды және әйелімен тәрбиеленді. Ол Перс мектебінде білім алды, оқушы кезінде рома тілін үйреніп, рома халқының өмірімен жақсы танысты. Мектептен кейін Лондонға қалалық кеңседе қызметкер болып жіберілді. Палмер бұл өмірді ұнатпады, француз және итальян тілдерін үйрену арқылы оны өзгертуге тырысты, көбінесе шетелдіктермен араласып жүрді. 1859 жылы туберкулезден көз жұмай жаздап Кембриджге оралды. Ол керемет түрде жазылып, 1860 жылы өмірін жаңадан бастауды ойлап жүргенде Кембриджде индустани тілінен сабақ беретін Сайид Абдулламен танысты, оның ықпалымен Шығыс зерттеулерін бастады. 1863 жылдың қараша айында Кембридждегі Сент-Джонс колледжіне қабылданды. 1867 жылы шығыстанушы ретінде, әсіресе парсы және хиндустани тілдеріндегі білімі үшін колледждің мүшесі болып сайланды.

Ориентализм және зерттеу

Сент-Джонс колледжінде тұрған кезінде университет кітапханасындағы, сондай-ақ Кингс және Тринити колледждерінің кітапханаларындағы парсы, араб және түрік қолжазбаларын тізімдеді. 1867 жылы Азиз ад-Дин ибн Мұхаммед Насафидің «Максад и акса» еңбегіне негізделген Шығыс мистикасы туралы трактат жариялады. 1869 жылы Палестинаны зерттеу қоры оны Синайды зерттеуге шақырды, ал ол келесі жылы Чарльз Дрейкпен бірге Ел-Тих шөлін зерттеумен бұл жұмысты жалғастырды. Олар бұл саяхатты жаяу және күзетсіз жүзеге асырды, бадуиндермен достық қарым-қатынас орнатты, олар Палмерді Абдалла Эфенди деп білді. Ливан мен Дамаскқа сапар шегіп, сол кездегі консул сэр Ричард Бертонмен танысқаннан кейін, 1870 жылы Константинополь және Вена арқылы Англияға оралды. Венада ол Арминий Ванберимен кездесті. Бұл экспедицияның нәтижелері «Исход шөлі» (1871) кітабында, Палестинаны зерттеу қоры журналында жарияланған есепте (1871) және «Сирияның құпия секталары» атты мақаласында (Quarterly Review, 1873) жарияланды. 1871 жылдың соңында ол Кембридж университетінде Араб тілінің профессоры болды, үйленді және оқытумен айналысты. Оның жалақысы шамалы болды, ал әйелінің ұзаққа соққан ауруы оның істерін одан әрі қиындатты, ол 1878 жылы қайтыс болды. 1881 жылы, екінші некесінен екі жыл өткен соң, ол Кембриджді қалдырып, Standard газетіне саяси емес тақырыптар бойынша жазуға кірісті. 1874 жылы Англия адвокатурасына қабылданды.

Өлтіру

1882 жылдың басында Палмерден үкімет шығысқа барып, Египет экспедициясына көмектесуді сұрады. Оған Эл Тих шөлінің арабтарына әсерін пайдаланып, египеттік экспедицияға көмектесу тапсырылды. Оған, көрінеу, араб шейхтерінің египеттік бүлікшілерге қосылуын болдырмау және олардың Суэц каналына араласпауын қамтамасыз ету міндеті жүктелді. Ол Газаға эскортсыз барды; шөл арқылы Суэцке қауіпсіз өтіп, ерекше батылдық танытты; бедуиндермен келіссөздерінде үлкен жетістікке қол жеткізді. Ол Мысырдағы күштердің бас аудармашысы болып тағайындалды, және Суэцтен капитан Уильям Гилл мен флаг-лейтенант Гарольд Чаррингтонмен бірге түйелерді сатып алу және шейхтердің адаллығын қымбат сыйлықтармен сатып алу үшін тағы да шөлге жіберілді. Осы саяхат барысында ол және оның серіктері қоршауға түсіп, өлтірілді (1882 жылдың тамызы). Соғыстан кейін сэр Чарльз (кейін полковник) Уорреннің күш-жігері арқасында табылған олардың мәйіттері қазір Сент-Пол соборында жатыр.

Мақалалар

Британ энциклопедиясының 9-шы (1875–89) және 10-шы (1902–03) басылымдарындағы, Фирдоуси, Хафиз, Ибн Халдун және қолғабыс өнер туралы бірнеше мақала.