Кіріспе
Тұрақты әскер – толық уақытты кәсіби әскерилерден немесе мерзімі өткен әскерден құралған тұрақты әскер. Тұрақты әскер – бұл толық уақытты әскери қызметшілерден тұрады, олар кәсіби әскерилер немесе мерзімі өткен әскер болуы мүмкін. Ол ұзақ мерзімге тіркелген, бірақ тек соғыс немесе табиғи апаттар кезінде ғана белсендірілетін әскери резервтерден және соғыс немесе соғыс қаупі кезінде ғана азаматтардан шақырылып, соғыс немесе қауіп аяқталғаннан кейін таратылатын уақытша әскерлерден өзгеше. Тұрақты әскерлер көбінесе жақсы жабдықталған, жақсы оқытылған және төтенше жағдайларға, қорғанысқа, әсіресе соғыстарға жақсы дайындалған. Бұл термин шамамен 1600 жылдан бастап қолданыла бастады, бірақ оның сипаттаған құбылысы одан да ертерек кезеңге жатады.
A standing army is a permanent, often professional, army. It is composed of full time soldiers who may be either career soldiers or conscripts. It differs from army reserves, who are enrolled for the long term, but activated only during wars or natural disasters, and temporary armies, which are raised from the civilian population only during a war or threat of war, and disbanded once the war or threat is over. Standing armies tend to be better equipped, better trained, and better prepared for emergencies, defensive deterrence, and particularly, wars. The term dates from approximately 1600, although the phenomenon it describes is much older.
Ежелгі Үндістан
Ежелгі Үндістанда соғыс алғаш рет Веда кезеңінде куәландырылды. Дегенмен, соғыс негізінен түрлі тайпалар мен мемлекеттер арасында тек қана кшатрийлер класы тарапынан қанағаттандырылды. Махаджанападалардың ең танымал мемлекеті Магадха патшалығы болды. Үндістанның тұрақты әскерінің алғашқысы Магадхада Бимбисара билеушісімен құрылған деп есептеледі.
Ежелгі Рим
Августтың, Римнің тұңғыш императорының тұсында, Рим империясының тұрақты кәсіби әскері біртіндеп құрыла бастады, олардың жалақысы реттелді. Бұл кәсіби легионерлер күшін ұстау қымбатқа түсті, бірақ империяның билігін жауынгерлік әскер ретінде ғана емес, сонымен қатар провинциялық полиция күштері, инженерлер және күзетшілер ретінде де нығайтты. Легионерлер – 25 жыл адал қызмет өткен азаматтар, олар қызметтен босатылғанда сыйлыққа құқылы болды. Легиондарды провинциялардан келген, азамат емес адамдардан құралған қосымша әскерлер – ауксилиарлар толықтырды, олар қызметтері үшін әдетте азаматтыққа ие болды.
Франция
Батыс Рим империясының құлдырауынан кейін феодалдық міндеттемелердің орнына тұрақты жалақымен төленетін алғашқы христиан тұрақты әскерін Франция королі Карл VII 1430 жылдары, Жүз жылдық соғыс әлі толыққанды жүріп жатқанда құрды. Францияға ағымдағы және болашақ қақтығыстар үшін кәсіби, сенімді әскерлер қажет екенін түсінген ол, олардың қызмет мерзімін, құрамын және төлемақысын реттеу үшін «ордоннанстар» шығарды. Осы «компаньи д’ордоннанс» бөлімшелері 15-шы ғасырдың соңы мен 16-шы ғасырдың басында Еуропаның шайқас алаңдарында үстемдік құрған француз жандармдарының ядросын құрады. Олар Францияның барлық аймақтарында орналастырылып, қажет болған жағдайда ірі әскерлерге шақырылатын. Франк садақшылары мен қара халықтан (ақсүйек емес) шақырылған жаяу әскерлерге де ережелер жасалды, бірақ осы бөлімшелер Жүз жылдық соғыс аяқталғаннан кейін таратылды. Соғысқа қажетті жаяу әскердің көп бөлігін қалалық және провинциялық жасақтар құрады, олар белгілі бір аймақтан немесе қаладан жиналып, жергілікті жерде соғысуға және олардың жиналған жерлерімен аталуға тиіс болды. Уақыт өте келе осы бөлімшелер тұрақтырақ бола бастады, ал 1480 жылдары швейцариялық инструкторлар шақырылып, кейбір «бандалар» (жасақтар) 9000 адамға дейін жететін уақытша «легиондар» құру үшін біріктірілді. Оларға жалақы төленіп, келісімшарт жасалып, оқытудан өтетін. Генрих II француз әскерін милиция құрылымын алмастыру үшін тұрақты жаяу әскер полктерін құру арқылы одан әрі реттеді. Алғашқы полктер – Пикардия, Пьемонт, Наварра және Шампань полктері «Ескі корпус» (Les Vieux Corps) деп аталды. Соғыс аяқталғаннан кейін шығындарды үнемдеу үшін полктерді тарату қалыпты саясат болды. «Ескі корпус» және корольдің жеке күзет әскері (Франция королінің әскери үйі – Maison militaire du roi de France) ғана сақталып қалды.
Венгрия
1462 жылы венгр корольі Матиас Хуняди құрған Қара әскер Орталық/Шығыс Еуропаның тұрақты армиясы болды. Дегенмен, Қара әскер сол аймақтағы тұрақты дала әскерінің біріншісі болғанымен, Венгрия 1420 жылдардан бері шекаралық бекіністердегі гарнизон түрінде тұрақты армияны ұстап келген. Матиас жаяу әскердегі алғашқы оттық қарулардың маңыздылығын және басты рөлін түсінді, бұл оның жеңістеріне үлкен үлес қосты. Қара әскердегі әр төртінші сарбаз аркебуспен қаруланған, ол сол кездегі ерекше көрсеткіш еді. Орта ғасырдағы ұңғынның (оқ-дәрінің) жоғары бағасы олардың одан әрі көбейтуіне мүмкіндік бермеді. Әскердің негізгі күштері – жаяу әскер, артиллерия, жеңіл және ауыр атты әскерлер болды. Ауыр атты әскердің міндеті – жеңіл қаруланған жаяу әскер мен артиллерияны қорғау еді, ал басқа бөлімдер жауға кенеттен шабуылдар жасады.
Сонгхай империясы
Батыс Африкада Аскья Мохаммад I (1493–1528) тұсындағы Сонгхай империясының 40 000 кәсіби жауынгерден тұратын толық уақытты әскері болды. "Тарих әл-Судан" авторы, елтізбеші Әл Сади, Аскья Мохаммад I әскерін оның алдыңғысымен салыстырып, былай деді: "Ол, Сүнни Әли [1464–92] сияқты, әркімнің сарбаз болғанынан өзгеше, азаматтық және әскери мақсаттарды ажыратты". Аскья Мохаммад I өзіне ұқсас кәсіби әскері жоқ мемлекеттерге, әсіресе Боргу айманындағы көрші мемлекеттерге сынды көзқараспен қарағаны айтылады.
Маджапахит империясы
Маджапахит талассократиясы қытай бақылаушысының жазбаларында 30 000 толық уақытты кәсіби әскерге ие болғандығы көрсетілген, олардың сарбаздары мен командирлері алтынмен жалдамаға алынған. Бұл тұрақты армияның бар екенін көрсетеді, мұндай жетістікке Оңтүстік-Шығыс Азия империяларының санаулы ғанасы қол жеткізе алды. Осы кәсіби әскерлерден өзге, Маджапахит бағынышты мемлекеттер мен аймақтық көшбасшылардан әскер алып күшейді. Оңтүстік-Шығыс Азияда қалыпты болғандай, Маджапахит та әскер жинау жүйесін қолданды, шындығында, Маджапахит әскерінің басым бөлігі жиналған әскерлерден құралды.
Испания
Испан империясының терциосы – кәсіби сарбаздардан құралған алғашқы испандық тұрақты әскер бөлімшелері. Олардың найза мен оқтан жасалған құрамы 16 ғасырдан 17 ғасырдың бірінші жартысына дейін Еуропа майдандарында үстемдік құрды. Басқа елдер терцио формациясын қабылдағанмен, олардың әскерлері испандықтардың қадір-қасиетті атына жете алмады, себебі испандықтардың кәсіби сарбаздардан құралған ядросы оларға басқа мемлекеттерге тең келуі қиын болатын артықшылық берді.
Англия мен Ұлыбритания
Оливер Кромвельдің ықпалына дейін Англияда тұрақты әскер болмаған, оның орнына жергілікті шенеуніктер ұйымдастырған жасақтарға, ақсүйектер шақыртқан жеке күштерге және Еуропадан жалдаған әскерлерге сүйенген. Бұл жағдай Англиядағы Азамат соғысы кезінде Кромвель 50 000 адамнан тұратын "Жаңа үлгідегі армиясын" құрғанда өзгерді. Бұл кәсіби әскерлер тобы, оқымаған жасақтардан гөрі тиімдірек болды және оған елді бақылауға мүмкіндік берді. 1660 жылы монархия қалпына келтірілгеннен кейін парламент армияны таратып жіберді, ал Кромвельдік үлгі бастапқыда күшпен байланысты әртүрлі логистикалық және саяси мәселелерге байланысты сәтсіздікке ұшырады деп есептелді. 1661 жылғы милиция заңы жергілікті билікке патшаның келісімінсіз милиция жинауға тыйым салды, осы күшті жергілікті қарсыластарға қарсы пайдаланудан сақтау мақсатында. Бұл жергілікті шенеуніктердің өздерінің жауынгерлік күштерін құруға деген ынтасын әлсіретті, содан кейін король Карл II өзінің гвардиясы деп атаған төрт жаяу әскер және атқыштар полкін құрды, оған өз бюджетінен 122 000 фунт стерлинг жұмсады. Бұл тұрақты британдық армияның негізі болды. 1685 жылға қарай ол 7 500 сарбазға дейін өсті, ал гарнизондарда 1 400 адам тұрақты орналасты. 1685 жылғы Монмут көтерілісі Джеймс II-ге күштерді 20 000 адамға дейін ұлғайтуға мүмкіндік берді, ал 1688 жылы Англия франко-голланд соғысының соңғы кезеңінде қатысқанда 37 000 адам болды. 1689 жылы Уильям III армияны 74 000-ға дейін, ал 1694 жылы 94 000-ға дейін кеңейтті. Патшаның жеке басқаруындағы осындай үлкен күштің қуатына алаңдаған парламент 1697 жылы әскер құрамын 7 000-ға дейін қысқартты. Шотландия мен Ирландияның теориялық түрде бөлек әскери құрылымдары болды, бірақ олар іс жүзінде ағылшын әскерімен біріктірілді. 1689 жылғы Құқықтар туралы билль ресми түрде тұрақты әскерге билікті патшаға емес, парламентке берді. Экономист Адам Смит өзінің "Халықтардың байлығы" (1776) атты ықпалды еңбегінде тұрақты әскерлер – жаңарып келе жатқан қоғамның белгісі, себебі қазіргі заманғы соғыс тұрақты оқытылған әскерлердің біліктілігі мен тәртібін арттыруды қажет етеді.
Америка Құрама Штаттары
Америкадағы британдық он үш колонияда азаматтық бақылауда болмаған тұрақты әскерге күшті сенімсіздік болды. АҚШ Конституциясы (1-бап, 8-тармақ) федералдық қаржыландыруды екі жылға дейін шектейді және қаржылық бақылауды Президентке емес, Конгреске береді. Дегенмен, Президент әскерлер шақырылған кезде, бас қолбасшы ретінде оларға басшылық ету құқығын сақтайды. 1787 жылғы Конституциялық конвенцияда Элбридж Джерри үлкен тұрақты әскерге қарсы шығып, оны әжуалық түрде тік тұрған мүшемен салыстырды: "Ішкі тыныштықтың керемет кепілі, бірақ шетелдегі әрекеттерге қауіпті құлқыныс." 1812 жылғы соғыс кезінде, 1814 жылы Бладенсбург шайқасынан кейін, Мэриленд және Вирджиния жасақтары британ армиясынан жеңілгеннен соң, Президент Джеймс Мэдисон: "Егер бүгінгі оқиғаларға куә болмасам, тұрақты әскер мен жасақ арасында осыншалықты үлкен айырмашылық бар екеніне ешқашан сенбес едім" деді.