Кіріспе

Хуппа (חֻפָּה) – еврей жұптарының үйлену рәсімінде тұратын шатыр. Ол төрт тіреуге керілген немесе қолдауға алынған, кейде тойға қатысушылар қолмен ұстап тұратын матадан немесе жамылғыдан жасалады. Хуппа – жұбайлардың бірге құратын үйінің символы. Көбінесе, хуппа еврей үйленуінің екінші кезеңі – несуин рәсімін аяқтау тәсілін білдіреді. Кейбір пікірлер бойынша, бұл жұбайлардың оларды үйлендіретін раввинмен бірге шатыр астында тұруымен жүзеге асырылады, бірақ басқа да көзқарастар бар.

Кедендік

Дәстүрлі хюппа, әсіресе ортодоксалдық иудаизмде, хюппаның тіке үстінде ашық аспан болуы ұсынылады, бірақ бұл сефард қауымдары үшін міндетті емес. Егер үйлену рәсімі жабық зал ішінде өткізілсе, кейде рәсім кезінде ашылу үшін арнайы терезе жасалады. Көптеген хасидтер бүкіл рәсімді ашық ауада өткізуді қалайды. Осы рәсімде күйеу мен күйеудің ата-аналарының рухы бар деген сенім бар. Йемен қауымдарында, күйеу жігіт пен оның келіні бүгінгі таңда яһуди үйлену тойларында кең таралғандай, төрт тіреуге ілінген шатырдың (хюппа) астында тұрмайды, керісінше, күйеу жігіттің үйіндегі әдемі безендірілген бөлмеде (ихуд) жекеленеді.

Тарих және құқықтық аспектілер

Бұл сөз Еврей Киелі кітабында кездеседі, мысалы, Жоел 2:16 және Псалм 19:5-те. Абрахам П. Блохтың айтуынша, хуппа мен үйлену рәсімі арасындағы байланысты 'Киелі кітаптан табуға болады'; алайда, 'хуппаның физикалық түрі мен оның діни маңызы содан бері көп өзгерістерге ұшырады'. Альфред Дж. Колач атап көрсетеді, қазіргі қолданыстағы "хупа" орта ғасырларда қалыптасқан. Дэниел Спербердің сөзіне сәйкес, 16-ғасырға дейінгі көптеген қауымдастықтар үшін хуппа – келіншектің киетін жамылғысы болған. Басқаларында ол күйеу мен келіншектің иығына жабылатын мата болды. Талмуд дәуірінде неке орындалатын бөлме хуппа деп аталды. Алайда, Вавилон Талмудында, Gittin 57a-да үйлену шатыры туралы мынадай жазба бар: "Ұл туғанда себр ағашын отырғызу, ал қыз туғанда қарағай отырғызу әдет болған, үйленгенде ағаш кесіліп, бұтақтарынан шатыр жасалған". Яһуди үйлену тойы екі бөлек бөліктен тұрады: эрусин немесе құдалық, және насуин деп аталатын рәсім. Құдалық рәсімі, бүгінде күйеу келіншегіне үйлену сақинасын тарту арқылы орындалады, оны басқа еркектерге тиым салады және діни ажырасусыз (гет) бұзуға болмайды. Екінші рәсім, насуин, келіншекті күйеуіне рұхсат береді. Бастапқыда бұл екі рәсім көбінесе бөлек өткізілген. Шатыр 'бөлме сияқты көрініс' жасады. Бұл хуппа рәсімі рәсімнен кейін шарап тостағаны үстінде айтылатын жеті батамен байланысты (бирхат насуин немесе шева брахот).

Символизм

Хуппа – матадан жасалған шатыр мен төрт тіреуі бар яһуди үйін бейнелейді. Ыбырайымның шатыры да төрт жағынан ашық болғандай, қонақжайлылыққа шақырып тұрды. Осылайша, хуппа – қонақтарға көрсетілетін қонақжайлылықты символдайды. Бұл “үй” бастапқыда жиһазсыз болады, яһуди үйінің негізі – ондағы адамдар, мүлік емес екенін еске салады. Рухани тұрғыдан алғанда, хуппаның жабылуы – неке шартының үстінде Құдайдың қанатын кергенін көрсетеді. Киппа ең алдымен Жаратушыны еске түсіргендей (сонымен қатар Құдайдан алшақтаудың белгісі), хуппа да неке рәсімі мен институтының әсемдігінің құдайдан тарағанын білдіру үшін орнатылды. Хуппаның символы көбінесе ұл баланың брит-миласынан кейін суреттеледі немесе тігіледі. Мұнда хуппа – баланың өмірі Құдайдың нұсқауымен өтуіне және оның дәстүрлі неке мен отбасын құруына тілек білдіреді (бұл тілек дұға арқылы да айтылады). Ашкеназдық қауымдастықтарында күйеу жігіт хуппаға кірер алдында келіншегінің бетін жамылғымен жабады, бұл жамылғы – бадекен (идиш тілінде) немесе хинума (иврит тілінде) деп аталады. Бұл дәстүрдің пайда болуы мен бастапқы мақсаты әлі де даулы. Кейбір пікірлерге сәйкес, хуппа – «келіншектің бетін жабу» дегенді білдіреді, демек, хуппаға тұрған жұбайларды жабу. Басқалары бұл рәсімнің мақсаты – үйлену тойының ашық бөлігі ретінде, отбасының үйін қоғамда ресми түрде жариялау болғанын айтады. Сефард қауымдастықтарында бұл әдет жоқ. Оның орнына, хуппаның астында жұбайлар жиектелген киім – талитқа оралады. Күйеу жігіт хуппаға бірінші болып кіреді, бұл оның жұбай атынан үйдің иесі екенін көрсетеді. Келіншек хуппаға кіргенде, күйеу жігіт оған баспана немесе киім сыйлағандай болады, сонымен қатар оған деген жаңа жауапкершілігін жұрт алдында көрсетеді.

Қазіргі заманғы үрдістер

Чүппа кез келген материалдан жасалуы мүмкін. Көбінесе таллит немесе кестеленген барқыт мата қолданылады. Жібек немесе тігілген (қапталған) чүппалар жиі кездеседі және олар әдетте жұбайлардың ерекше қызығушылықтары мен қызметтеріне қарай жекелендіріледі.