Кіріспе

Марксистік-лениндік Еуразиялық мемлекетке қарсы қылмыстық құқық бұзушылық. Кеңесге қарсы агитация және пропаганда (АСА) – КСРО-дағы қылмыстық құқық бұзушылық. Алғашқыда бұл термин контрреволюциялық агитациямен шатастырылып қолданылған. Соңғы термин 1917 жылғы Қазан революциясынан кейін пайда болды. Бұл құқық бұзушылық 1920 жылдары қылмыстық заңға енгізіліп, 1950 жылдары РСФСР Қылмыстық кодексінің екі бабында жаңартылды. Бұл құқық бұзушылық кеңінен совет диссиденттеріне қарсы қолданылды.

Сталиндік дәуір

1920 жылдардың жаңа Қылмыстық кодекстері Кеңес үкіметіне қарсы агитация мен пропаганданы Ресей РСФСР-інің Қылмыстық кодексінің 58-бабы бойынша біріктірілген контрреволюциялық қызметтің көптеген түрлерінің бірі ретінде енгізді. Бұл бап 1927 жылдың 25 ақпанында күшіне еніп, сталиндік кезеңнің барлық уақытында қолданыста болды. 58:10 бабында "Кеңес үкіметін құлатуға немесе оның құрылымын күлдетуге шақыратын үгіт-насихат және агитация" деп көрсетілген, ол кемінде 6 ай түрме жазасына, ал соғыс немесе ала-құла кезеңдерінде өлім жазасына дейін кесілген. Сталиннің билігі тұсында қолданылған бұл тұрақты сөз тіркесі іс жүзінде мемлекеттік қауіпсіздік қызметкерінің немесе жеделхабаршының қалауынша түсіндірілуі мүмкін; осының салдарынан, бұл айыптама саяси немесе жеке дау-жанжалдар мен сындарда өте тиімді құралға айналды.

190-1-бап

Синьевский Даниилдің көрсетілімдік процесінен кейін көп ұзамай Кеңес Қылмыстық кодексіне 190-1 бап, Кеңес мемлекеті мен әлеуметтік жүйесін жамандауға бағытталған жалған мәлімдемелер тарату (1966) бабы қосылды, ол 70-баптың әлсіз нұсқасы болды. Ол 70-бапты қайталады, бірақ "кеңеске қарсы мақсат" ережесі алынып тасталды. Жазасы жеңілдетілді: үш жылға дейін бас бостандығынан айыру. Кеңеске қарсы саяси қылықтар, атап айтқанда, билікке ашық қарсы сөйлеу, реформа талаптарымен шерулер ұйымдастыру және кітап жазу, кейбір жағдайларда қылмыстық әрекет (мысалы, 70-ші немесе 190-шы баптарды бұзу) ретінде қарастырылды, сонымен қатар симптом (мысалы, "реформизмге құмарлық") және диагноз (мысалы, "жаңылған склероз") деп те танылды. Қылмыстық кодекстің 70-ші және 190-шы баптары "кеңес жүйесін жоққа шығаратын жалған мәлімдемелер" және "кеңеске қарсы агитация мен насихаттау" бойынша Владимир Буковский, Петр Григоренко, Валерия Новодворская, Жорес Медведев, Андрей Амальрик және көптеген диссиденттерді айларға, кейде жылдарға психиатриялық мекемелерде мерзімсіз ұстауға формальды негіз болды. 1986 жылдың 19 ақпанында ядролық физик және диссидент Андрей Дмитриевич Сахаров Михаил Горбачевке жолдаған хатында "70 және 190-шы баптарды соттардың қолдануы – сенім үшін қудалау" деп жазды. 1990 жылы, Кеңес режимі құлауға бір жыл қалғанда, "кеңеске қарсы агитация мен насихаттау" үш онжылдық қолданыстан кейін Ресей КФСР Қылмыстық кодексінен алынып тасталды.

Кеңес Одағынан кейінгі Ресей

1989 жылғы сәуірде 70-бап, перестройка кезінде жасалған бірқатар заңнамалық өзгерістердің бөлігі ретінде қайта формулировкаланды. Ол қатаңрақ тұжырымдалды және зорлық шараларымен тікелей байланысты болды. "Кеңеске қарсы агитация және пропаганда" терминдері "қоғамдық шақырулар", "астыртын әрекеттер" (подрыв) және "құлату" (свержение) терминдерімен алмастырылды. 1992 жылғы қазан айында, Кеңес Одағының таратылуынан кейін, Ресей заңнамасы "конституциялық құрылысты күшпен өзгертуге немесе билікті басып алуға бағытталған қоғамдық шақырулар, сондай-ақ мұндай мазмұндағы материалдарды ірі көлемде тарату" құқық бұзуын сақтап қалды, ол үш жылға дейінгі мерзімге қамауға алуға немесе жиырма айлық ең төменгі жалақы сомасында айыппұл салуға әкеп соқты. 1997 жылғы 1 қаңтардан күшіне енген Ресей Федерациясының жаңа Қылмыстық кодексінде "кеңеске қарсы пропаганда" құқық бұзуына баламасы жоқ. Соңғы кезде қолданыстағы заңдарға енгізілген түзетулердің регрессивті тенденциясы адвокат Анри Резникті кейбір заңнамалық ұсыныстарда "ресейге қарсы" деген сөздің пайда болуына байланысты дабыл қағуға итермеледі.